نقش احزاب عربی در شرایطی که نتانیاهو و آیزنکوت پیروز نشوند

با شمارش بیش از۹۰ درصد آرای انتخابات اسرائیل، رسانه‌های اصلی این کشور گزارش داده‌اند که ائتلاف بنیامین نتانیاهو متشکل از احزاب راستگرا و راست افراطی و یهودیان بنیادگرا، در مسیر کسب ۵۳ کرسی پارلمان قرار دارد؛ بسیار بیشتر از ۴۸ کرسی ائتلاف مخالف به رهبری گادی آیزنکوت.

اما بی‌سابقه‌ترین نتیجه را احزاب عرب‌ها و فلسطینی‌های اسرائیل به‌دست آوردند که با مشارکت بالا ۱۹ کرسی کنست، پارلمان اسرائیل، را به دست خواهند آورد.

با شمارش آرای غیابی، نتایج هنوز ممکن است تغییر کند اما پیروزی گادی آیزنکوت هر لحظه دورتر به نظر می‌رسد.

به نظر می‌رسد بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر کهنه‌کار اسرائیل، عملکردی بهتر از آنچه پیش‌بینی می‌شد داشته و حزب لیکود او به بزرگ‌ترین حزب منفرد تبدیل شده است.

با حضور پرشمار ۷۷ درصدی رأی‌دهندگان اسرائیلی در پای صندوق‌های رأی، به‌طور گسترده پیش‌بینی می‌شد که بن‌بستی پرماجرا شکل بگیرد.

در نظام سیاسی چندپاره اسرائیل، نشانه‌ها حاکی از آن است که رقیب اصلی نتانیاهو، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ارتش، برای دستیابی به اکثریت پارلمانی بدون احزابی که از سوی اقلیت عرب اسرائیل رهبری می‌شوند، با دشواری روبه‌رو خواهد شد.

بخشی از نتایج حاکی از آن است که این احزاب تعداد کرسی‌های رکوردشکن قبلی خود را حفظ کرده‌اند یا بر آن افزوده‌اند.

در جریان کارزار انتخاباتی، بیشتر احزاب یهودی مخالف دولت متعهد شدند با فهرست‌های انتخاباتی عمدتا عرب همکاری نکنند و دلیل آن را نبود ارزش‌های مشترک عنوان کردند.

با این حال، اگر سایر گروه‌ها حاضر به همکاری با آن‌ها باشند، احزاب تحت رهبری اعراب اسرائیل می‌توانند به بازیگران تعیین‌کننده تبدیل شوند.

در این انتخابات، عرب‌های اسرائیلی که اغلب خود را شهروندان فلسطینی اسرائیل می‌دانند و یک‌پنجم جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، ظاهراً با مشارکتی بی‌سابقه در انتخابات حضور یافته‌اند.

بسیاری این انتخابات را فرصتی سرنوشت‌ساز برای شکست دادن راست‌گراترین دولت تاریخ اسرائیل می‌دانستند و آن را متهم می‌کردند که به نژادپرستی و نفرت‌پراکنی دامن زده است.

یک ملاحظه مهم در تمامی تحلیل‌های کنونی این است که شمار بالای آرای غیابی که هنوز شمارش نشده‌اند، عمدتا شامل آرای سربازان اسرائیلی هستند. به همین دلیل انتظار نمی‌رود تا یک یا دو روز دیگر تصویر روشنی از نتایج نهایی در دست باشد.

در طول شب بعد از رای‌گیری، هم آقای نتانیاهو و هم آقای آیزنکوت برای هواداران خود سخنرانی کردند و وعده دادند دولت آینده را تشکیل دهند.

بنیامین نتانیاهو به هواداران خود گفت: «بلوک راست‌گرا در میان افکار عمومی صهیونیستی، در میان افکار عمومی یهودی و همه کسانی که از دولت یهودی حمایت می‌کنند، اکثریتی روشن و قاطع دارد. این چیزی است که اکنون آشکار شده است؛ اکثریتی قاطع.»

با این حال، او از اعلام پیروزی خودداری کرد.

او افزود: «ما باید یک دولت ملی، قدرتمند و راست‌گرا تشکیل دهیم. این کاری است که باید انجام شود.»

گادی آیزنکوت نیز پس از انتشار نظرسنجی‌های خروج از حوزه‌های رأی‌گیری، که بیشتر آن‌ها در ابتدا به نفع مخالفان بود، به اعضای حزب یاشار گفت: «مردم به تغییر رأی داده‌اند.»

او افزود: «ائتلاف شکست، اعتماد مردم را از دست داده است. افکار عمومی اسرائیل به ادامه نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو رأی منفی داده است.»

او افزود: «من با شرکای خود همکاری خواهم کرد تا اطمینان حاصل شود که تصمیم مردم به تشکیل دولتی صهیونیستی، باثبات و مفید برای همه شهروندان اسرائیل تبدیل می‌شود. و این کار باید سریع انجام شود، زیرا شرایط کنونی چنین اقتضا می‌کند و کشور باید دوباره متحد شود.»

شکاف‌های عمیقی در جامعه اسرائیل وجود دارد که این انتخابات و انتخابات‌های پیشین آن‌ها را برجسته کرده‌اند.

این انتخابات‌ها تنها همه‌پرسی درباره رهبری نتانیاهو نبوده‌اند؛ آنها معیاری بر رهبری نتانیاهو بوده‌اند؛ در حالی که او با محاکمه‌ای به اتهام فساد روبه‌رو است و این اتهامات را رد می‌کند. این انتخابات‌ها همچنین رأی‌گیری در باره این بوده‌اند که اسرائیل چه نوع کشوری باید باشد.

نخست‌وزیر و شرکای ائتلافی کنونی او طی چهار سال گذشته کشور را به سمت رویکردی سخت‌گیرانه مذهبی و ملی‌گرایانه سوق داده‌اند.

پیش از حملات بی‌سابقه حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که مجموعه‌ای از جنگ‌ها را در غزه، لبنان و ایران به دنبال داشت، اعتراضات گسترده‌ای علیه طرح آن‌ها برای اصلاحات قضایی برگزار شده بود.

بسیاری از اسرائیلی‌ها خواهان آن هستند که کشورشان بیش از پیش بر ارزش‌های لیبرال و سکولار استوار باشد.

نکته قابل توجه این است که چهار سال پرتلاطم گذشته ظاهرا تغییر چشمگیری در الگوهای رأی‌دهی ایجاد نکرده است.

تامار هرمان، استاد و متخصص نظرسنجی در موسسه دموکراسی اسرائیل، درست پیش از انتخابات گفت: «در نظرسنجی‌ها می‌بینیم که وزن نسبی دو اردوگاه اصلی، یعنی طرفداران نتانیاهو و مخالفان نتانیاهو، تقریبا یکسان است.»

او افزود: «مردم انتظار داشتند که پس از هفتم اکتبر، نتانیاهو کاملا از صحنه حذف شود یا حتی سقوط کند، اما این اتفاق نیفتاد.»

از همان شب انتخابات، احزاب اصلی اسرائیل چانه‌زنی‌های فشرده سیاسی خود را برای تشکیل دولت ائتلافی جدید آغاز کرده‌اند.

یاکوف کاتس، روزنامه‌نگار و نویسنده باسابقه اسرائیلی، این روند را چنین توصیف کرد: «هر طرف تلاش خواهد کرد نمایندگان جداشده را جذب کند، یا بررسی خواهد کرد که آیا می‌تواند دولت اقلیت تشکیل دهد و از انواع مختلف ترفندهای سیاسی استفاده خواهد کرد.»

او افزود: «اما ممکن است این تلاش‌ها نتیجه ندهد و هفته‌ها یا حتی ماه‌ها طول بکشد تا مشخص شود آیا کسی واقعا قادر به تشکیل دولت هست یا نه.»

رهبران احزاب بزرگ‌تر معمولا می‌کوشند با وعده سمت‌های کابینه، بودجه یا سیاست‌های مشخص، احزاب کوچک‌تر را به سوی خود جلب کنند.

اکنون نکته کلیدی این است که آیا اعضای بلوک اصلی مخالفان که به «بلوک تغییر» معروف است، حاضر خواهند بود تابوی همکاری سیاسی با احزاب عربی را بشکنند یا خیر.

در جریان کارزار انتخاباتی، یکی از رهبران این بلوک، آویگدور لیبرمن، سیاستمدار راست‌گرا، حتی گفت که در دولتی اقلیت که به حمایت احزاب عربی متکی باشد حضور نخواهد یافت.

این اظهارات نشانه‌ای از افزایش بی‌اعتمادی و خصومت نسبت به شهروندان عرب پس از حمله ۷ اکتبر بود.

وقتی اخیرا با منصور عباس، رهبر حزب رعام دیدار کردم، او گفت که پس از حضور در ائتلاف متنوعی که بین سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ به‌طور موقت نتانیاهو را از قدرت کنار زد، اکنون مایل است به دولت بعدی بپیوندد.

او معتقد بود که شرکای بالقوه پس از انتخابات آمادگی بیشتری برای تشکیل ائتلاف نشان خواهند داد.

او گفت: «این‌ها ملاحظات شناخته‌شده و معمول حزبی و سیاسی هستند. همه سیاستمداران در اسرائیل پیش از انتخابات یک چیز می‌گویند و پس از انتخابات با زبان دیگری صحبت می‌کنند.»

او افزود: «ما قبلا این وضعیت را تجربه کرده‌ایم و برای ما نگران‌کننده نیست.»

در همین حال، نتانیاهو و متحدانش از هم‌اکنون کارزاری فشرده برای بی‌اعتبار کردن احزاب عربی آغاز کرده‌اند و این هم‌وطنان خود را به‌عنوان تهدیدی از درون معرفی می‌کنند.

گام‌های بعدی چیست؟

پس از آنکه نتایج نهایی هفته آینده به اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور عمدتا تشریفاتی اسرائیل، ارائه شود، او با رهبران همه احزاب منتخب مشورت خواهد کرد و از نامزدی که بیشترین شانس را برای تشکیل ائتلاف دارد خواهد خواست این کار را انجام دهد.

اگر آن نامزد نتواند ظرف حداکثر شش هفته اکثریت لازم را فراهم کند، ممکن است به دیگران نیز فرصت داده شود.

اگر پس از تمام مذاکرات و چانه‌زنی‌ها هیچ‌کس نتواند ائتلاف حاکم تشکیل دهد، در ماه‌های بعد انتخابات جدیدی برگزار خواهد شد و کل این روند تکرار می‌شود.

در این میان، دولت نتانیاهو به‌صورت دولت موقت به کار خود ادامه خواهد داد، اما اختیار اجرای تغییرات عمده سیاستی را نخواهد داشت.