چرا پیمان دفاعی مکه باعث نگرانی هند شده است؟

«ما تحولات مربوط به توافق میان این سه کشور را از نزدیک دنبال می‌کنیم و شما را در جریان آن قرار خواهیم داد.»

این واکنش وزارت امور خارجه هند به توافق‌نامه دفاع مشترک مکه است که میان پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه منعقد شد.

هنگامی که راندیر جیسوال، سخنگوی وزارت امور خارجه هند، در نشست خبری هفتگی به پرسشی درباره این موضوع پاسخ می‌داد، رهبران پاکستان، عربستان سعودی و ترکیه در مکه حضور داشتند.

براساس این پیمان، «حمله مسلحانه به هر یک از این سه کشور، حمله به همه آن‌ها تلقی خواهد شد.»

درحالی‌ که درباره تاثیرات احتمالی این پیمان بر سیاست خاورمیانه بحث می‌شود، این موضوع در هند، همسایه پاکستان، نیز مورد توجه و گفت‌وگو قرار گرفته است.

تنوی مدان، پژوهشگر ارشد اندیشکده بروکینگز، می‌گوید پاکستان هفت دهه پس از پیوستن به ائتلاف‌های نظامی دوران جنگ سرد، یعنی سازمان پیمان مرکزی (سنتو) و سازمان پیمان جنوب شرق آسیا (سیتو)، اکنون به یک ائتلاف نظامی جدید ملحق می‌شود.

تنوی مدان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ماده چهار پیمان سیتو شامل بندی درباره دفاع متقابل بود. با این‌ حال، آمریکا شروطی را به آن افزوده بود.»

به گفته تنوی مدان، برای نمونه، آمریکا می‌توانست در صورت بروز درگیری میان هند و پاکستان از دخالت در آن خودداری کند. از سوی دیگر، پاکستان نیز درخواست‌های آمریکا برای مشارکت در جنگ ویتنام را رد کرده بود.

سیتو و سنتو دو ائتلاف مهم نظامی و دفاعی بودند که در دوران جنگ سرد با حمایت آمریکا تشکیل شدند و هدفشان جلوگیری از گسترش نفوذ اتحاد جماهیر شوروی و کمونیسم بود. پاکستان در سال ۱۹۵۴ به این پیمان‌ها پیوست.

در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که آیا در صورت بروز درگیری پاکستان با هند، ترکیه و عربستان سعودی از پاکستان حمایت خواهند کرد؟

یائیر نتانیاهو، پادکستر اسرائیلی و پسر بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، این پیمان را زیر سوال برد و گفت: «پس دفعه بعد که ایران، حوثی‌ها یا شبه‌نظامیان مستقر در عراق به عربستان سعودی حمله کنند، آیا ترکیه و پاکستان به ایران، عراق و یمن حمله خواهند کرد؟ وقتی میان هند و پاکستان جنگ شود، آیا ترکیه و عربستان سعودی به هند حمله خواهند کرد؟»

پاکستان در جریان درگیری ۲۰۲۵ هند و پاکستان از چین و ترکیه کمک دریافت کرده بود. پاکستان در آن جنگ با تکیه بر ارتش خود و تجهیزات دفاعی تامین‌شده از سوی کشورهای دیگر جنگید.

در چنین شرایطی این پرسش مطرح می‌شود که پیمان دفاعی با عربستان سعودی و ترکیه چه چیزی به توانمندی‌های پاکستان اضافه خواهد کرد؟

پاکستان در برابر هند از توان هسته‌ای برخوردار است و گفته می‌شود سیاست هسته‌ای آن تنها بر هند متمرکز است.

هیچ توافقی که در مکه منعقد شود، این وضعیت را تغییر نمی‌دهد.

آنچه این توافق به آن شکلی پایدار و رسمی می‌بخشد، همان حمایتی است که در جریان جنگ ۲۰۲۵ با هند در چگونگی دریافت کمک‌های نظامی پاکستان و نحوه بازتاب و دفاع از مواضع این کشور در عرصه بین‌المللی نقش داشت.

تاثیر بر روابط با عربستان سعودی

اهمیت عربستان سعودی در بحران میان هند و پاکستان، با روابط اقتصادی آن با دهلی‌نو ارتباط دارد.

حجم تجارت دو جانبه میان هند و عربستان سعودی ۴۳ میلیارد دلار است.

عربستان سعودی تمایل خود را برای سرمایه‌گذاری تا سقف ۱۰۰ میلیارد دلار در بخش‌های انرژی، پالایش، پتروشیمی و زیرساخت هند اعلام کرده است.

شرکت سعودی آرامکو نیز در پروژه‌های بزرگ صنایع پایین‌ دستی در ساحل غربی هند مشارکت دارد.

بیش از دو میلیون و ۵۰۰ هزار هندی در عربستان سعودی کار می‌کنند و میلیون‌ها دلار درآمد به کشور خود می‌فرستند.

نفت خام عربستان سعودی بخش مهمی از واردات انرژی هند را تشکیل می‌دهد.

در هند، سال‌هاست این آمار و ارقام به‌عنوان نشانه‌ای از عمق روابط با عربستان سعودی در نظر گرفته می‌شوند.

این پیمان چه تاثیری بر هند خواهد گذاشت؟

عربستان سعودی که از همه این اهرم‌های اقتصادی و دیپلماتیک برخوردار است، اکنون با این پیمان برای دومین بار در مدت ۱۱ ماه، امنیت خود را به امنیت پاکستان پیوند داده است.

عسل آیدین‌تاشباش، روزنامه‌نگار ترک و پژوهشگر اندیشکده بروکینگز، می‌گوید هنوز زود است این پیمان را «ناتوی اسلامی» یا «ناتوی سنی» بنامیم، اما این توافق نشان می‌دهد که تمایلی برای ایجاد یک نظام امنیتی منطقه‌ای تحت مالکیت کشورهای منطقه وجود دارد.

برهما چلانی، کارشناس روابط بین الملل می‌گوید این پیمان ممکن است تلاش‌ها برای جلوگیری از تشدید تنش در جریان هرگونه درگیری آینده میان هند و پاکستان را پیچیده‌تر کند.

برهما چلانی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که اگرچه پاکستان در جریان درگیری با هند کمک نظامی بسیار بیشتری از چین در مقایسه با ترکیه دریافت کرد، حمایت مستقیم ترکیه روشن کرد که این کشور آماده است در صورت درگیری با هند، از پاکستان حمایت کند.

او نوشت: «اگر هند در آینده عملیاتی مشابه عملیات سندور(درگیری نظامی ۲۰۲۵) انجام دهد و زیرساخت‌هایی یا تاسیسات نظامی داخل پاکستان را هدف قرار دهد، اسلام‌آباد از لحاظ نظری می‌تواند آن را اقدامی جنگی اعلام کند و خواستار فعال‌شدن بندهای دفاع جمعی پیمان شود.»

تی‌اس تیرومورتی، سفیر پیشین هند در سازمان ملل متحد، نیز معتقد است این پیمان به سود هند نیست.

او نوشت که بلافاصله پس از آغاز جنگ ایران در اواخر فوریه گفته بود ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان از این وضعیت سود خواهند برد و برای گسترش جاه‌طلبی‌ها و نفوذ خود در منطقه فضای بیشتری به دست خواهند آورد، موضوعی که خبر خوبی برای هند نیست.

به گفته او، اکنون به نظر می‌رسد همان پیش‌بینی درحال محقق‌ شدن است.

او می‌گوید در پیمان دفاعی جدید میان ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان از ادبیاتی مشابه ماده پنج پیمان ناتو استفاده شده است. «اگرچه بیشتر مردم این موضوع را از منظر خاورمیانه بررسی می‌کنند، تاثیرات آن به دیگر مناطق نیز گسترش خواهد یافت. این پیمان باید در چارچوب روابط دیرینه و پرتنش پاکستان و هند نیز بررسی شود.»

رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، گفته است این پیمان متوجه هیچ کشوری نیست.

پاکستان و عربستان سعودی از قبل یک پیمان دفاعی داشتند و اکنون ترکیه نیز به آن پیوسته است.

رئیس‌جمهور ترکیه پس از امضای پیمان در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که اتحاد علیه هیچ کشوری نیست.

او نوشت: «این پیمان مطابق با ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد است که حق دفاع از خود را به رسمیت می‌شناسد. هدف این پیمان، هدف‌قراردادن هیچ کشوری نیست. همه کشورهای دوستی که خواهان صلح، رفاه و ثبات در منطقه ما هستند، می‌توانند به آن بپیوندند.»

تحلیلگران و کاربران هندی در شبکه‌های اجتماعی نیز دیدگاه‌های خود را درباره این پیمان بیان کرده‌اند.

آشوک سوین، منتقد دولت نارندرا مودی و استاد دانشگاه اوپسالای سوئد، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «آیا مودی پیش از انتخابات آینده جرئت خواهد کرد به پاکستان حمله کند؟»

سپهبد بازنشسته دی‌پی پاندی از ارتش هند در ایکس نوشت که پیمان دفاعی مکه برای هند یک کابوس نیست و این پیمان علیه نیروهای متعدد موجود در منطقه خلیج فارس شکل گرفته است.

او گفت این پیمان سه کشور سنی را متحد کرده است؛ کشورهایی که هرکدام آرزوی رهبری و تبدیل‌شدن به رهبر جهان اسلام را دارند.

کنوال سیبال، وزیر خارجه پیشین هند، در ایکس نوشت که این پیمان در ظاهر تحولی منفی برای هند است چون متن آن هیچ ابهامی باقی نمی‌گذارد که حمله به یکی از اعضا، حمله به همه آن‌ها تلقی خواهد شد.

او گفت هند برای مقابله با این وضعیت باید احتمالات و زمینه‌های همکاری بیشتری را با امارات متحده عربی، اسرائیل، یونان و قبرس بررسی کند و افغانستان را نیز با خود همراه سازد. او همچنین گفت هند باید با ایران مشورت کند.

پروین ساونی، روزنامه‌نگار و تحلیلگر هندی، در ایکس نوشت که این سه کشور پیش‌تر به‌طور غیررسمی برای ایجاد یک ساختار امنیتی پس از خروج نیروهای آمریکایی از غرب آسیا تلاش می‌کردند، اما اکنون این تلاش با امضای پیمان به شکل رسمی درآمده است. اصطلاح کلیدی به‌ کار رفته در اینجا «امنیت جمعی» است.

کاربری با نام اس شرما نوشت: «اکنون بازی واقعی در خاورمیانه آغاز شده است. آیا ایران می‌تواند در برابر قدرت مشترک این اتحاد سه‌ جانبه ایستادگی کند؟ و هند چگونه با این تهدید مقابله خواهد کرد؟»