ترامپ پس از یک روز پرتکاپوی دیپلماسی، برای توافق با ایران زمان خرید

سه‌شنبه یک روز پرتکاپوی دیپلماسی در واشنگتن بود؛ اول گفته شد که هواپیمای ایرفورس-۲ آماده پرواز برای سفر جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، به اسلام‌آباد برای دور دیگری از مذاکرات ایران و آمریکا است. چند ساعت بعد، معلوم شد که هواپیمای ایرفورس-۲ عازم نشد و مذاکرات به تعویق افتاد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کرد آتش‌بس با ایران را که قرار است عصر چهارشنبه ۲۲ آوریل (۲ اردیبهشت) پایان یابد، تمدید خواهد کرد تا به حکومت ایران زمان بیشتری برای ارائه یک «پیشنهاد واحد» برای خاتمه جنگ بدهد.

در این بین، آقای ترامپ گزینه‌های خود را سبک‌وسنگین می‌کرد، در حالی که جهان منتظر بود ببیند آیا این کشورها به پایان جنگ نزدیک‌تر شده‌اند یا خیر. در نهایت، تصمیم آقای ترامپ برای دومین بار در چند هفته اخیر این بود که از تهدیدش به تشدید درگیری عقب‌نشینی کند و زمان بیشتری برای خود بخرد تا تنش را در آستانه دوماهگی جنگ کاهش دهد.

جی‌دی ونس هم هرگز رسما سفر به اسلام‌آباد را اعلام نکرد و همه را در واشنگتن در حدس و گمان نگه داشت. ایران هم رسما متعهد به شرکت در مذاکرات نشد و کاخ سفید را در موقعیت دشواری برای تصمیم درمورد اعزام یا عدم اعزام معاون رئیس‌جمهور قرار داد، چرا که هیچ تضمینی نبود که تهران حتی پای میز مذاکره خواهد آمد.

با سپری شدن روز، نشانه‌هایی از تعویق در مذاکرات هویدا شد. استیو ویتکاف و جرد کوشنر، اعضای ارشد تیم مذاکره‌کننده به سرپرستی جی‌دی ونس، به‌جای عزیمت مستقیم به اسلام‌آباد، از میامی به واشنگتن پرواز کردند. کمی پس از آن، آقای ونس برای «جلسات سیاستگذاری» به کاخ سفید رفت، چرا که رئیس‌جمهور و مشاوران ارشدش می‌خواستند درمورد قدم‌های بعدی بحث کنند.

در نهایت، آقای ترامپ تمدید آتش‌بس را در شبکه تروث سوشال اعلام کرد، پلتفرمی که او از زمان شروع جنگ در شنبه ۲۸ فوریه (۹ اسفند) برای به‌روزرسانی‌های جنگ ترجیح می‌دهد. رئیس‌جمهور آمریکا گفت که این تصمیم را به درخواست پاکستان گرفته است، کشوری که میانجی مذاکرات بین تهران و واشنگتن است.

آقای ترامپ گفت: «از ما خواسته شد که حمله خود به کشور ایران را متوقف کنیم تا زمانی که رهبران و نمایندگان آنها بتوانند یک پیشنهاد واحد ارائه دهند.»

نکته قابل توجه این است که آقای ترامپ این بار مشخص نکرد که آتش‌بس چقدر ممکن است طول بکشد. در اوایل این ماه، او یک ضرب‌الاجل دوهفته‌ای برای اولین آتش‌بس تعیین کرد. پیش‌تر هم او اظهارات متناقضی را در مصاحبه‌های مطبوعاتی بیان کرده بود، مبنی بر اینکه مذاکرات به خوبی پیش می‌رود اما همچنین هشدار می‌داد که اگر ایران از مذاکره امتناع کند، ازسرگیری جنگ را در نظر خواهد گرفت.

جیمز جفری، سفیر سابق آمریکا در عراق و ترکیه، به بی‌بی‌سی گفت: «هیچ فرمول مشخصی برای پایان دادن به جنگ‌ها وجود ندارد.»

آقای جفری افزود که دونالد ترامپ اولین رئیس‌جمهور آمریکا نیست که «تهدید به تشدید قابل‌توجه درگیری نظامی می‌کند» و «همزمان توافق خوبی را روی میز می‌گذارد.»

بیانیه دونالد ترامپ برای تمدید نامشخص و انعطاف‌پذیر آتش‌بس در روز سه‌شنبه سنجیده‌تر از حملاتی بود که در گذشته به ایران کرده بود. این ممکن است نشان‌دهنده تمایل ترامپ برای خاتمه جنگی باشد که اقتصاد جهانی را آشفته و متلاطم کرده است و در بین هواداران ضدمداخله «ماگا» در پایگاه ترامپ هم محبوب نیست.

برایان کاتولیس، عضو ارشد موسسه خاورمیانه، گفت: «این یک تصمیم عملگرایانه است که بر اساس شکاف‌های کاملا آشکار در رهبری فعلی حکومت ایران گرفته شده است.»

آقای کاتولیس اما افزود که تصمیم دونالد ترامپ عدم قطعیت بیشتری درمورد مدت زمان جنگ هم ایجاد کرده است.

او گفت: «با این حال، این اقدام ترامپ این پرسش را مطرح می‌کند که او چگونه می‌تواند با درد اقتصادی که آمریکایی‌ها تجربه می‌کنند و درد سیاسی که خودش از سوی پایگاهش با آن روبه‌روست، مقابله کند. او به پرسش‌هایی که هنوز عوامل اصلی این بحران هستند، پاسخ نداده است.»

با تمدید آتش‌بس، ایالات متحده آمریکا و ایران اکنون زمان بیشتری برای دستیابی به یک توافق صلح پایدار دارند. اما پرسش‌های اصلی همچنان باقی است.

ایران گفته است که محاصره دریایی در تنگه هرمز از سوی آمریکا یک اقدام جنگی است. دونالد ترامپ هم گرچه تصمیم گرفت جنگ را فورا از سر نگیرد، اما هیچ اشاره‌ای به خاتمه محاصره دریایی نکرد، اقدامی که آمریکا امیدوار بود با آن تهران را برای عقب‌نشینی تحت فشار قرار دهد. تاکنون این اتفاق نیفتاده است و گزینه‌های کمتری را برای آقای ترامپ به‌جز تشدید درگیری نظامی باقی گذاشته است.

در همین حال، ایران هیچ علاقه‌ای به پایان دادن به برنامه هسته‌ای خود یا عدم حمایت از گروه‌های نیابتی در خاورمیانه نشان نداده است؛ دو موضوع به‌اصطلاح «خطوط قرمز» که آقای ترامپ خواستار گنجاندن آنها در هرگونه توافق نهایی صلح شده است.

دونالد ترامپ برای خود زمان بیشتری خریده است. اما در حال حاضر، دستیابی به یک راه‌حل سریع برای جنگ، مثل همیشه دور از دسترس به نظر می‌رسد.