تاسې د وېبسایټ داسې بڼه ګورئ چې یوازې متن لري او لږ انټرنېټ کاروي. که غواړئ عکسونه او ویډیوګانې وګورئ، نو د وېبسایټ اصلي (لومړنۍ) بڼې ته ورشئ.
د وېبسایټ اصلي بڼې ته مې وروله
د وېبسایټ دې بڼې په اړه چې ډېر انټرنېټ نه مصرفوي نور معلومات دلته موندلای شئ.
د پاکستان بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار چې مرستیال لومړي وزیر هم دی، په خیبر پښتونخوا کې د اضطراري حالت او د والي واکمنۍ د اعلانېدو د پرېکړې دفاع کړې او ویلي یې دي چې "له حکومت سره له بېړني حالت پرته بل هېڅ غوراوی نه و پاتې."
د بخښنې نړیوال سازمان په خیبر پښتونخوا کې د بېړني حالت نافذېدو ته غبرګون ښودلی دی او ویلي، بېړنی حالت باید د بشري حقونو د ځپلو لپاره یوه پلمه نه وي.
د بخښنې نړیوال سازمان په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، د خلکو نیول کېدل، د انټرنټ د خدمتونو ګډوډي او په ټوله کې روان وضعیت اندېښنې راپورته کړې دي. دغه سازمان وایي، په داسې وضعیت کې باید بشري حقونو ته پام وشي، د واک د انحصارولو او د مخالف لوري د غږ ډپولو هڅه دې و نه شي.
د پاکستان بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار چې مرستیال لومړي وزیر هم دی، په خیبر پښتونخوا کې د اضطراري حالت او د والي واکمنۍ د اعلانېدو د پرېکړې دفاع کړې او ویلي یې دي چې "له حکومت سره له بېړني حالت پرته بل هېڅ غوراوی نه و پاتې."
هغه د ستراتېژیکو مطالعاتو په انسټېټیوټ کې یوې غونډې ته په خبرو کې د پاکستان تحریک انصاف ګوند لخوا پیل شویو احتجاجونو ته په اشارې وویل: "پرلتونه او احتجاجونه اقتصاد ته سخت زیان رسوي."
اسحاق ډار همدا راز په خپله وینا کې یو ځل بیا په افغانستان کې د طالبانو پر حکومت نیوکه وکړه او ویې ویل: "د پاکستان له افغانستانه یوازې یوه غوښتنه لري او هغه دا چې خپله خاوره دې د پاکستان پر ضد کارېدو ته نه پرېږدي."
نوموړي ادعا وکړه چې "په افغانستان کې د ناقانونه اعلان شوې ټيټيپياو نورو ترهګرو موجودیت د سیمې سولې ته ګواښ دی."
هغه وویل چې د طالبانو حکومت باید "ترهګرو ته د وسلو او هر ډول نورو مرستو برابرول" بند کړي.
خو د طالبانو حکومت ویاند ذبیحالله مجاهد نن دوشنبه (د اکتوبر ۱۲مه) پر خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د پاکستاني چارواکو لخوا پر افغانستان د "خپلو ناکامیو" د پړې اچول هېڅ ستونزه نه حل کوي.
هغه زیاته کړې چې "د پاکستاني چارواکو له خوا بې ځای تورونه لګول، د مذاکراتو بهیرونه سبوتاژ کول او د حل پر ځای د لوړ رتبه چارواکو ټول تمرکز په پروپاګند کول ناکام سیاست دی."
ښاغلي مجاهد ټینګار کړی چې پاکستان باید پر کور دننه "د خپلو مشکلاتو د حل لپاره رغنده ګامونه واخلي، د خپلو سیاسیونو او ولسونو مشورو او حقونو ته درناوی وکړي."
د لاهور لوړې محکمې د وکیلانو ټولنې یا بار اسوسیېشن اعلان کړی چې په خیبرپښتونخوا کې د بېړني حالت او والي واکمنۍ د اعلانېدو پرېکړه به په محاکمو کې ننګوي.
د دغې ټولنې مشر بابر مرتضی د دوشنبې پر ورځ خپره کړې اعلامیه کې ویلي: "د لاهور د لوړې محکمې د وکیلانو ټولنه د دغه غیر قانوني اقدام خلاف لوړو محکمو کې ته عریضه کوي."
هغه زیاته کړه چې سبا سېشنبه به د کراچۍ بار کې د وکیلانو د اجراییه کمېټې غونډه جوړه او هملته راتلونکو ګامونه اعلان وشي.
هممهاله د پاکستان د پارلماني چارو وفاقي وزیر ډاکتر طارق فضل چودري ویلي چې په اسلاماباد کې د لارو تړلو لپاره د ایښودل شویو کانټینرونه د لېرې کولو لړۍ پیل شوې او له دې سره به د خلکو د تګ راتګ ستونزې کمې شي.
د یادونې ده چې د پاکستان تحریک انصاف ګوند لخوا د لاریون (لانګ مارچ) له اعلانېدو وروسته، د اسلاماباد په بېلابېلو سیمو کې کانټینرونه اېښودل شوي او لارې تړل شوې وې.
طارق فضل چودري هیله ښودلې، چې بیا به په دغه ښار کې د کانټینرونو د اېښودلو اړتیا پېښه نه شي.
د پاکستان د اطلاعاتو وفاقي وزیر عطاالله تارړ د نړیوالو رسنیو استازو ته د خبرو پر مهال ادعا کړې چې په خیبر پښتونخوا کې د اضطراري حالت او والي واکمنۍ له نافذېدو وروسته، اعلی وزیر سهیل اپریدی د امن او نظم د ګډوډېدو د احتمال په تړاو د اندېښنو له کبله نیول شوی دی.
د هغه په وینا، کورنیو چارو وزارت هم دمخه د هغه د نیول کېدو پخلی کړی.
عطا تارړ د دوشنبې پر ورځ وویل چې د خیبر پښتونخوا د کابینې د نورو غړو خلاف د قانوني اقدام په اړه پرېکړه به د والي فیصل کریم کُنډي تر څار لاندې جوړه شوې مشورتي شورا کوي.
خو هغه روښانه نه کړه چې نور وزیران هم پر همدې بنسټ نیول شوي که څنګه.
نوموړي تور پورې کړ چې د سهیل اپریدي په مشرۍ ایالتي حکومت د پاکستاني طالبانو له تحریک (ټيټيپي) سره د واک د شریکولو پر یوې تګلارې عمل کاوه.
هغه دا ادعا هم وکړه چې په خیبر پښتونخوا کې خلک د والي واکمنۍ او بېړني حالت د اعلانېدو پر ضد سړکونو ته نه دي راوتلي او دا د ده په خبره د دې ښودنه کوي چې خلک د دغه ګام ملاتړ کوي.
پاکستان تحریک انصاف ګوند (پيټيای) د اکتوبر له څلورمې نېټې په خېبر پښتونخوا کې لاریون (لانګ مارچ) پیل کړی و، خو تېره ورځ (یکشنبه د اکتوبر ۱۱مه) په دغه ایالت کې بېړنی حالت او د والي واکمني اعلان شوه او سهیل اپریدی ونیول شو.
هغه لارۍ یا ټرک موټر چې سهیل اپریدي او نږدې ملګرو یې د خیبرپښتونخوا په بېلابېلو ښارونو کې د احتجاجي غونډو پر مهال د ویناو لپاره کاراوه، اوس په مردان ښار کې درول شوی دی.
د اې اېف پي لخوا د خپرو شویو عکسونو له مخې، کانتینیر ته دا ورته ټرک د مردان د بسونو په یوه ترمینل کې ولاړ دی.
د ټرک شاوخوا یو شمېر پولیس او نور کسان هم لیدل کېږي.
بشپړ راپور دلته ولولئ: په افغانستان کې د طالبانو حکومت ویاند ذبیحالله مجاهد وايي، "د پاکستاني چارواکو له خوا د بې ځای تورونو لګول، د مذاکراتو بهیرونو سبوتاژ کول او د حل پر ځای د لوړ رتبه چارواکو ټول تمرکز په پروپاګند، ناکام سیاست دی."
هغه نن دوشنبه (د اکتوبر ۱۲مه) پر خپله اېکس پاڼه یوه خپاره کړي بیان کې لیکلي چې د پاکستاني چارواکو لخوا پر افغانستان د "خپلو ناکامیو" د پړې اچول هېڅ ستونزه نه حل کوي.
ځینې راپورونه وایي، ښاغلي مجاهد دغه بیان ظاهرآ د پاکستان د اطلاعاتو د وفاقي وزیر عطالله تارړ څرګندونو ته په غبرګون کې خپور کړی دی.
تارړ نن په اسلام اباد کې یوې غونډې ته د خبرو پر مهال ادعا کړې چې په افغانستان کې "له ۲۰ زرو ډېر تندلارې" دي او دا چې ګوندې د پاکستاني طالبانو تحریک (ټي ټي پي) له "۶ زرو ډېرو جنګياليو د افغانستان په خاوره کې پناه اخیستې".
د طالبانو حکومت په ځلونو د پاکستان دا ډول ادعاوې او تورونه رد کړي دي.
د پاکستان فدرالي حکومت ویلي، په خیبر پښتونخوا کې د وسله والو بریدونو له امله د خلکو ژوند او مال له جدي ګواښونو سره مخامخ دي او په خبره یې په دې وروستیو کې د دغو بریدونو شمېر زیات شوی دی.
دغه راز اسلام اباد وایي، صوبايي حکومت د ترهګرۍ او بې قانونۍ له خطرونو سره په اغېزناک ډول د مقابلې توان نه دی ښودلی.
له مرکزي حکومته په خپره شوې خبرتیا کې دا هم ویل شوي چې د خیبر پښتونخوا د والي په راپور کې په صوبه کې د قانوني نظام د ناکامۍ نښې ښودل شوې دي، او اوسنی وضعیت د صوبايي حکومت له کنټروله وتلی دی.
د خبرتیا له مخې، دغه حالت نه یوازې خیبر پښتونخوا بلکې د پاکستان د عمومي امنیت لپاره هم ګواښ بلل شوی دی.
د پاکستان فدرالي حکومت دریځ دا دی، چې په صوبه کې د امنیتي ننګونو زیاتوالي او د قانون او نظم د وضعیت خرابېدو له امله د اساسي قانون له مخې د بیړني اقداماتو اړتیا رامنځته شوې ده.
د پاکستان تحريک انصاف (پي ټي ای) ګوند مشر بېرسټر ګوهر په خيبر پښتونخوا کې د ايمرجنسۍ د نافذولو پرېکړه غندلې او په وینا یې ګوند يې دا اقدام په بشپړه توګه ردوي.
د پاکستان د اساسي قانون د لسم باب له مخې، په یوه صوبه کې د ایمرجنسي یا ګورنر راج د نافذولو لپاره دوه مهمې مادې شته، چې ۲۳۲ او ۲۳۴ مادې دي.
د اساسي قانون د ۲۳۲مې مادې له مخې، په یوه صوبه کې بېړنی حالت (ایمرجنسي) نافذېدای شي او د دې اعلانولو واک د پاکستان له ولسمشر سره دی.
د دې مادې له مخې، ایمرجنسي نه یوازې د جګړې او بهرني یرغل له امله، بلکې د کورني ګډوډي، ناامنۍ او داخلي کړکېچ په صورت کې هم نافذېدای شي.
په قانون کې ویل شوي چې که ولسمشر دې پایلې ته ورسېږي چې د پاکستان یا د هغه د کومې برخې امنیت د جګړې، بهرني یرغل یا داخلي ګډوډۍ له امله له داسې جدي خطر سره مخ دی چې صوبایي حکومت یې د کنټرول توان نه لري، نو هغه کولای شي د ایمرجنسي اعلان وکړي.
د اساسي قانون له مخې، په یوه صوبه کې د ایمرجنسي د نافذولو لپاره معمولاً د صوبایي اسمبلۍ د پرېکړه لیک اړتیا وي.
خو که ولسمشر په خپله دا اقدام وکړي، نو د ایمرجنسي پرېکړه باید د لسو ورځو دننه د پاکستان د پارلمان دواړو جرګو، یعنې قامي اسمبلۍ او سنا ته د تصویب لپاره وړاندې شي.
تر هغه وخته چې ایمرجنسي نافذه وي، پارلمان واک لري چې د اغېزمنې شوې صوبې لپاره په هغو چارو کې هم قوانین جوړ کړي چې په عادي حالت کې د فدرالي یا ګډې قانون جوړونې په لېست کې نه وي شامل.
د ایمرجنسي پر مهال د وفاق اجرائیوي واک هم پراخېږي، او مرکزي حکومت کولای شي صوبې ته لارښوونې وکړي چې خپل اداري صلاحیتونه څنګه وکاروي.
د ۲۳۲مې مادې له مخې، فدرالي حکومت کولای شي:
د صوبې اداره په مستقیم ډول پر غاړه واخلي؛ یا ګورنر (والي) ته لارښوونه وکړي چې د فدرالي حکومت په استازیتوب د صوبایي حکومت ټول یا ځینې واکونه او د نورو ادارو صلاحیتونه پر مخ یوسي.
دغه راز د اساسي قانون ۲۳۴مه ماده په هغو حالاتو کې کارول کېږي چې د یوې صوبې حکومت د اساسي قانون له مخې خپلې چارې نه شي پرمخ وړلی. په داسې حالت کې فدرالي حکومت د صوبې د چارو د اداره کولو لپاره ځانګړي اقدامات کولای شي، چې عموماً ورته ګورنر راج ویل کېږي.
د پاکستان پخواني ولسمشر عارف علوي خیبر پښتونخوا کې د بېړني حالت د اعلانېدو او د پيټيای د ایالتي حکومت د بېواکه کولو پر پرېکړې سخت غبرګون ښودلی او دا یې پاکستان کې "د جمهوریت پر تابوت وروستی مېخ" بللی دی.
هغه پر ایکس یوه خپره کړې اعلامیه کې ویلي، د اسلام اباد "جعلي حکومت" پر هغه ایالت قبضه وکړه چې د هغه د خلکو د رایو دوه پر درېیمه برخه یې "غلا" نه شوه کړای.
نوموړي زیاته کړې چې د ایالتي حکومت د لېرې کولو حق یوازې د خیبر پښتونخوا خلکو درلود.
پخواني ولسمشر ادعا کړې چې د ترلاسه شویو معلوماتو له مخې، د روان کړکېچ یوازینی لامل د پخواني لومړي وزیر عمران خان سره د لیدنو غوښتنه وه.
د هغه په وینا، هڅه کېږي چې د عمران خان پیغام خلکو ته ونه رسېږي.
عارف علوي ویلي د قانون حاکمیت کمزوری شوی، د تحریک انصاف منتخب استازي تښتول کېږي او شکنجه کېږي.
هغه د بلوچستان او کشمیر د وضعیت یادونه هم کړې او ادعا یې کړې چې د سولهییزو احتجاجونو ځپلو لپاره د زور کارولو تګلاره اوس خیبر پښتونخوا ته هم غځول شوې ده.
د پښتون ژغورنې غورځنګ مشر منظور پښتين په خيبرپښتونخوا کې د مرکزي حکومت له خوا د بېړني حالت او ګورنر راج اعلانېدل غندلي دي.
نوموړي د تحريک انصاف ګوند د مشرانو او کارکوونکو نيول "ناقانونه، ناډېموکراټيکه، ظالمانه او استبدادي" کړنې بللې دي چې د ده د ادعا له مخې د "پنجاب د جنرالانو او سياستوالو" له خوا ترسره شوې دي.
نوموړي پر خپله فېسبوک پاڼه یوه پوسټ کې ادعا کړې چې "د پنجاب جنرالانو تل اشغال شوې پښتونخوا د خپلو استعماري تجربو لپاره د لابراتوار په توګه کارولې ده."
تر دې دمه اسلام اباد د ښاغلي پښتین دغو ادعاوو ته غبرګون نه دی ښودلی.
تېره ورځ د پاکستان مرکزي حکومت په خيبرپښتونخوا کې بېړنی حالت او ګورنر راج یا د والي واکمني اعلان کړه چې د خيبرپښتونخوا ګڼو سياستوالو پرې نيوکې کړې دي.
منظور پښتين وړاندې ليکلي و، "که ستراتيژيکې پاليسۍ وي، یا د نويو او زړو وسلو کارول، د سرچينو لوټماري او یا هم ظالمانه سياسي پاليسۍ، دا ټول هر څه د وخت د بدنام قانون او اساسي قانون په نامه په محکومې پښتونخوا ازمويل کېږي."
منظور پښتين ويلي، د پښتنو د ستونزو حل په "يووالي او د خپلواکۍ لپاره په مبارزه کې" نغښتې ده.
د والي واکمنۍ او اضطراري حالت له نافذېدو وروسته د خیبرپښتونخوا د ایالتي حکومت په ادارو او پولیسو کې هم پراخ بدلونونه پیل شوي دي.
د سرچینو په وینا په دې لړ کې ګڼ شمېر مرستیال کمېشنران بدل شوي او لارښوونه ورته شوې چې د بشري سرچینو د مدیریت ادارې ته راپور ورکړي.
په دوی د مردان، صوابۍ، چترال، لوړ دیر، شانګلې، ملاکنډ، سوات، بټګرام، مانسرې، اېبټ اباد، هریپور، پېښور، چارسدې، بنو، لکي مروت او کرک ولسوالیو مرستیال کمېشنران هم شامل دي.
حکومت په پېښور او یو شمېر ولسوالیو کې د دوی پر ځای نوي مرستیال کمېشنران ګومارلي دي.
د نوو ګومارنو له مخې شاه سعود د مردان، نصرالله د صوابۍ، وسیم احمد د هریپور، احسان الله د چترال، عارف خان د ملاکنډ، دلنواز خان د لوړ دیر، شهریار قمر د سوات، ګوهر علي د بټګرام، یاسر علي د مانسرې، میا بهزاد عادل د اېبټ اباد، شاهد رفیق د لکي مروت، منصور ارشد د چارسدې، آفاق وزیر د پېښور، ضیاالرحمان د بنو او عدنان ابرار د سوات د مرستیال کمېشنرانو په توګه ټاکل شوي دي.
خیبر پښتونخوا د والي فیصل کریم کنډي په مشرۍ دغه ایالت کې د نظم او امنیتي وضعیت ارزونې لپاره یوه لوړپوړې غونډه شوې چې د ملکي او امنیتي ادارو ګڼو جګپوړو چارواکو پکې ګډون کړی و.
چارواکو په دې ناسته کې والي ته د امنیتي وضعیت، د ترهګرۍ ضد اقداماتو او د ټولیز امنیت په اړه مفصل معلومات وړاندې کړل او روانو حالاتو ته په کتو پرېکړه وشوه چې د صوبې ټول تعلیمي بنسټونه به نن تړلي وي.
په دې غونډه کې دا پرېکړه هم شوې چې په پېښور ښار کې د ځینو مهمو لارو تړلو لپاره ایښودل شوي کانټینرونه به په تدریجي ډول لېرې او انټرنېټ به هم د اړتیا له مخې په جزوي توګه بېرته فعال شي.
والي فیصل کریم کنډي د غونډې پر مهال د عامه نظم او پولیسو کړنې وستایلې او ویې ویل چې شرایطو ته په کتو دا د خوښۍ وړ ده چې تر دې دمه کومه ناوړه پېښه رامخ ته نه شوه.
هغه زیاته کړه، د ایالتي حکومت لومړیتوب دا دی چې ترهګري به لمنځه وړي او په دې لړ کې به د پولیسو او د ترهګرۍ ضد ادارې (سي ټي ډي) وړتیاوې لا پیاوړې شي.
د پاکستان تحریک انصاف ګوند (پيټيای) وايي په خیبر پښتونخوا کې د والي واکمنۍ او بېړني حالت تر اعلانېدو وروسته د اعلی وزیر سهیل اپریدي په ګډون د دغه ګوند ګڼ شمېر مشران نیول شوي او نامعلوم ځای ته لېږدول شوي دي.
د پي ټي ای د اطلاعاتو مرستیال سکرتر اکرام خټانه ویلي چې په نیول شویو کسانو کې خیبر پښتونخوا لپاره د ګوند مشر جنېد اکبر، د ایالتي اسمبلۍ رییس بابر سلیم سواتی او د قامي اسمبلۍ غړی شاهد خټک هم شامل دي.
هغه په خیبرپښتونخوا کې د والي واکمنۍ (ګورنر راج) او بیړني حالت اعلانېدول د ځايي خلکو پر رایې او سیاسي واک برید بللی او ویلي یې دي چې د منتخب استازو نیول کېده د غندنې وړ دي.
