Ese icyayi, ikawa cyangwa amazi ashyushye byongera ibyago byo kurwara kanseri?

Ahavuye isanamu, Getty Images
Kunywa ibinyobwa nk'icyayi na kawa buri gihe ku bushyuhe bwinshi cyane byongera ibyago byo kurwara kanseri y'umuyoboro w'ibiribwa izwi nka kanseri ya y'umuhogo(oesophagus), nk'uko ubushakashatsi bwakozwe n'Abongereza bubigaragaza.
Abashakashatsi bavuga ko ibyavuye mu bushakashatsi bwakorewe ku bantu bagera kuri miliyoni, bituma ubu bushakashatsi buba ari bwo bunini cyane kugeza ubu bwo kugaragaza isano iri hagati y'ubu.
Muri ubwo bushakashatsi, abantu banywaga ibinyobwa byabo "bishyushye cyane" bari bafite ibyago bikubye gatatu byo kurwara kanseri ugereranyije n'abanywaga icyayi cyangwa ikawa idashyushye cyane cyangwa idashyushye cyane, nubwo abahanga bashimangira ko amahirwe rusange yo kurwara iyi kanseri ari make.
Ikinyobwa gishyushye kirimo umwuka gishobora kwangiza uturemangingo tw'umuyoboro w'ibiryo ugana mu nda.
Ni ibinyobwa bishyushye ku kihe kigero?
Ubushakashatsi bwakozwe na Kaminuza ya Oxford bugasohoka mu kinyamakuru International Journal of Cancer, busobanura ko ikinyobwa icyo ari cyo cyose gifite ubushyuhe bwa dogere selisiyusi 65 cyangwa irenga ari "igishyushye cyane" kandi gishobora guteza akaga.
Kunywa ibinyobwa bishyushye inshuro esheshatu cyangwa zirenga ku munsi nabyo byongera ibyago byo kurwara cancer, nk'uko imibare yakusanyijwe n'abagabo n'abagore 977.282 bari mu kigero cyo hagati ibigaragaza.
Abashakashatsi bavuga ko nubwo kongeramo amata bishobora kugabanya ubushyuhe bw'ibinyobwa, icyayi cyangwa ikawa irimo amata ishobora gushyuha cyane.
Icyayi gitekanwe n'amata kiba gifite ubushyuhe buri hafi y'aho kibira, ni ukuvuga dogere selisiyusi 100. Iyo gisutswe mu gikombe, ubushyuhe bugabanuka bukagera kuri dogere selisiyusi 90 cyangwa 95.
Inama itangwa n'uko wategereza iminota mike mbere yo kunywa kugira ngo icyo kinyobwa gikonje kandi kigere ku bushyuhe bwiza.
Ikigo cy'ubushakashatsi cya Kanseri mu Bwongereza- Cancer Research UK kivuga ko bigoye kumenya igihe nyacyo ikinyobwa gishyushye kigomba gusigara gikonje.
"Ariko niba ufite impungenge, turakugira inama yo gutegereza kugeza igihe igeze mu buryo bwiza bwo kuyinywa aho kuyinywa mu gihe ikiri ubushyuhe bwinshi," uyu muryango wabivuze.
Umushakashatsi mukuru Dr. Keren Papier yavuze ko ubushakashatsi bwakorewe muri Amerika y'Epfo, aho abantu benshi banywa ikinyobwa gishyushye cyane cyitwa mate , bwagaragaje ko hari isano iri hagati y'ibinyobwa bishyushye na kanseri yo mu muhogo.
Ariko, yagize ati: "Ubu hakenewe ubundi bushakashatsi kugira ngo hamenyekane ubushyuhe nyabwo bw'ibinyobwa bifitanye isano n'iyi ngaruka."
Ubundi bushakashatsi bwakorewe ku rubyiruko 118 rwagerageje ubwoko butandukanye bwa kawa y'umukara bwagaragaje ko abenshi muri bo babonaga ko ibinyobwa bishyushye cyane iyo ubushyuhe bwabyo bugeze kuri dogere selisiyusi 70 cyangwa birenga.
Ubushyuhe bwiza ku ikawa ishyushye mu gihe uri mu rugendo ni hagati ya dogere selisiyusi iri hagati ya 49 na 60.
Iyo uruganda rukora ikawa rushaka ko ikawa ikomeza gushyuha igihe kirekire, mu gihe umukiriya asabye ko ishyuha cyane, ishobora gutangwa ku bushyuhe burenze dogere selisiyusi 82, nk'uko bivugwa n'uruganda rwa MTPak Coffee.
Ingaruka nke muri rusange
Abashakashatsi bavuga ko umuntu umwe cyangwa babiri muri buri 10 barwaye kanseri y'umuhogo bashobora kwirindwa baramutse baretse kunywa ibinyobwa bishyushye cyane.
Kanseri y'umuhogo ya *Squamous cell* ni gake cyane, yibasira abantu ibihumbi bike gusa ku mwaka. Mu Bwongereza, abantu bagera kuri 1% bafite ibyago byo gufatwa n'iyi kanseri mu gihe runaka mu buzima bwabo.
Nubwo kunywa ibinyobwa bishyushye cyane bishobora kongera ibyago, amahirwe yo kurwara kanseri aracyari make.
Hariho n'izindi mpamvu, nko kunywa itabi, zishobora gutera ibyago byinshi byo kurwara kanseri yo mu muhogo.
Fiona Osgun wo muri Cancer Research UK, wateye inkunga ubu bushakashatsi, yashimangiye ati: "Uburyo bw'ingenzi bwo kugabanya ibyago byo kurwara kanseri nk'iyi ni ukudanywa itabi no kugabanya inzoga."
Ibimenyetso bya kanseri yo mu muhogo bishobora kuba birimo kuribwa mu gifu, kubabara mu gifu, cyangwa kubabara mu muhogo cyangwa mu gituza, ndetse no kugabanya ibiro.










