Ubushakashatsi: Kuki ubu bwoko 11 bwa Cancer burimo kwiyongera mu rubyiruko?

Ahavuye isanamu, Caroline Mousdal
Ubushakashatsi bukomeye bwagaragaje ko ubwoko cumi n'umwe bwa kanseri buri kwiyongera mu rubyiruko mu Bwongereza.
Impamvu nyazo zitera kwiyongera kw'izo cancer ntizirasobanuka neza. Ariko, ubushakashatsi bwerekana ko umubyibuho ukabije wiyongereye mu myaka myinshi ushobora kugira uruhare, nubwo atari yo mpamvu yonyine.
Abahanga mu bya siyansi bo mu kigo cy'ubushakashatsi ku ndwara ya Cancer na Imperial College London bashimangiye ko Cancer ikiri nke mu rubyiruko, kandi ko buri wese ashobora kugabanya ibyago bye mu mibereho myiza.
Impamvu zituma Cancer yiyongera mu rubyiruko ruri mu kigero cy'imyaka 20, 30 na 40 zimaze imyaka myinshi zitera urujijo abahanga mu bya siyansi.
Bradley Coombes, wo muri Portsmouth, yari afite imyaka 23 gusa ubwo yapfaga azize cancer y'amara.
Nyina, Caroline Mousdale, yavuze ko nubwo yari afite ibimenyetso byinshi "biteye akaga" bya Cancer, umuhungu we yakunze kwirengagizwa bavuga ko ari muto cyane byo kuba yarwara iyo cancer.

Ahavuye isanamu, Caroline Mousdale
Bradley yamaze amezi 18 agaragaza ibimenyetso mbere yuko afatwa n'iyi ndwara.
Ubwo yasuzumwaga mu mara ye videwo, yitwa colonoscopy, yerekanye ko cancer yari imaze gukwira cyane mu mubiri.
Kubagwa no kuvurwa hakoreshejwe imirasire (rays) ntibyashoboye guhagarika cancer yari afite, maze Bradley Coombes apfa imbwa ye Buster iri iruhande rwe.
Caroline Mousdale agira ati: "Natekerezaga , nk'uko umubyeyi uwo ari we wese yabyumva, ko azagera ku nzozi ze z'umupira w'amaguru, azagira ubuzima bwiza cyane, ibyo ntiyabigezeho, kuko iyo cancer yatangiye hakiri kare itamenyekanye."

Ahavuye isanamu, John Angerson
Biragoye cyane kumenya neza impamvu umuntu arwara cancer.
Ariko, itsinda ry'abahanga mu bya siyansi ryasesenguye imiterere ya cancer mu gihugu hamwe n'imibereho y'abantu kugira ngo barebe niba hari imiterere iyo ari yo yose.
Bagaragaje ko usibye cancer yo mu mara, kanseri ya tiroyide mu muhogo, myeloma, umwijima, impyiko, uruhago, urwagashya , endometrium, mu kanwa, mu ibere no mu dusabo tw'intanga nazo ziyongera.
- Cancer y'amara na cancer y'ibere ni zo zikunze kugaragara cyane mu rubyiruko, aho abantu bagera ku 11.500 bazirwara buri mwaka, mu gihe cancer ya y'urwagashya n'uruhago ari nke cyane
- Kanseri y'amara na cancer y'imirerantanga ni zo zagaragaye ko ziyongera byihariye mu rubyiruko rwonyine, mu gihe izindi icyenda zo ziyongera no mu bantu bakuru
Ubushakashatsi bwakozwe n'Ikigo cy'Ubushakashatsi kuri cancer na Imperial College London, bwanasesenguye imiterere y'imyitwarire izwiho kongera ibyago byo kurwara cancer.
Ariko byagaragaje ko urugero rw'itabi, kunywa inzoga, gukora imyitozo ngororamubiri, kurya inyama zitukura n'izitunganyijwe bigenda biba byiza cyangwa nibura biguma aho bisanzwe.
Iyi myitwarire yose ubusanzwe igira uruhare mu gutera cancer ariko ntizishobora gusobanura neza impamvu cancer yakomeje kwiyongera.
Raporo ivuga ko amakuru ajyanye n'ubwiyongere bwa cancer ihuzwa gusa no kwiyongera k'umubyibuho mu bantu, uko nako kwakomeje kwiyongera kuva mu myaka ya 1990.
Bikekwa ko ibinure byinshi mu mubiri bihindura imisemburo nka insuline, ibi bikaba bishobora kongera ibyago byo kurwara cancer.
Ariko, n'ibi bisobanuro ntabwo byuzuye.
Abashakashatsi bavuga ko urugero, muri cancer y'amara muri buri barwayi 100 , abagera kuri 20 bashobora kuyiterwa n'umubyibuho ukabije, mu gihe abandi 80 impamvu atarasobanuka neza.
Abashakashatsi bavuga ko ari ngombwa kwirinda ubwoko bwose bwa kanseri ari ngombwa.
Bivugwa ko hafi 40% bya kanseri ku isi yose zishobora kwirindwa binyuze mu mahitamo y'ubuzima, nko kutanywa itabi.
Porofeseri Montserrat García Closas wo mu kigo cy'ubushakashatsi ku ndwara ya kanseri, yabwiye BBC ati: "Birateye impungenge cyane kumva inkuru ivuga ko kanseri zirimo kwiyongera mu rubyiruko."
"Ariko, hari ibintu bishobora gukorwa kugira ngo bigabanye ibyago byo kurwara kanseri binyuze mu kugira ubuzima bwiza, urugero, gukora imyitozo ngororamubiri no kugira ibiro byiza."
Abashakashatsi banavuze ko nubwo kanseri mu rubyiruko ziyongera, ni ngombwa kwibuka ko zikiri nke cyane ugereranije na kanseri mu bantu bakuze.
Bavuze ko umwe mu rubyiruko 1.000 (abari mu myaka ya za 20, 30 na 40) afatwa na kanseri buri mwaka, ugereranyije n'umwe mu rubyiruko 100 mu bageze mu za bukuru (abari mu myaka ya za 50, 60 na 70).
Ubushakashatsi ku bindi bintu bishobora gutera kanseri buracyakomeje. Profeseri Marc Gunter wo muri Imperial College London yavuze ko hari impaka ku biribwa byatunganyijwe cyane, imiti ihoraho yitwa PFAS n'ikoreshwa rya antibiyotike, ariko yongeraho ko "hakiri byinshi tutazi."
Ibinyobwa birimo isukari, ihumana ry'ikirere, bagiteri zo mu mara nabyo byavuzwe ko bishobora kuba ari byo bishobora gutera ikibazo.
Hari kandi ubushakashatsi bukomeje kugira ngo hamenyekane niba uburyo bwiza bwo gupima cancer butuma abantu benshi bayirwara bakiri bato.












