قهار بلخی: امیدواریم سفر به بروکسل راه‌های تازه‌ای را برای تعامل مثبت بگشاید

حکومت طالبان در نخستین واکنش رسمی خود در مورد سفر هیئت این گروه به بروکسل به دعوت اتحادیه اروپا، این سفر و دیدارهای انجام‌شده را مثبت ارزیابی کرد.

یک هیئت پنج‌نفره طالبان به سرپرستی عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه و رئیس اداره چهارم سیاسی (اروپا) حکومت طالبان، در سفری کوتاه، دیروز (سه‌شنبه، ۲۳ جون) را در بروکسل سپری کرد.

آقای بلخی پس از این سفر در بیانیه‌ای در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که در نشست‌های چندجانبه و دوجانبه با کشورهای عضو اتحادیه اروپا انجام شد و درباره «ازسرگیری خدمات قنسولی برای افغان‌های مقیم اروپا، اعتمادسازی، حضور مؤثر و راه‌های حل مشکلات افغان‌هایی که درخواست پناهندگی‌شان پذیرفته نشده و به گفته او با مشکلات زیادی مواجه هستند»، بحث و گفت‌وگو صورت گرفت.

این نخستین بار پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان در سال ۲۰۲۱ است که اتحادیه اروپا از نمایندگان آنها میزبانی می‌کند.

اتحادیه اروپا با حکومت طالبان روابط دیپلماتیک و مراودات رسمی ندارد و همین دعوت محدود نیز با واکنش‌ها و انتقادات شدید نهادهای حقوق بشری و فعالان مدنی مواجه شده است.

فعالان حقوق بشر به دلیل محدودیت‌های اعمال‌شده از سوی طالبان بر تحصیل، کار و سایر آزادی‌های فردی زنان و دختران، با تعامل با این گروه و بازگرداندن پناهجویان از اروپا به افغانستان در شرایط کنونی، مخالف هستند.

امیدها برای تعامل مثبت و بلندمدت

سخنگوی وزارت امور خارجه حکومت طالبان مشخص نکرده است که آیا در جریان این سفر توافقات خاصی صورت گرفته است یا خیر؛ اما ابراز امیدواری کرده که این سفر، علاوه بر تقویت روند رسیدگی به مشکلات افغان‌های مقیم اروپا، «راه‌های تازه‌ای را برای تعامل مثبت بگشاید» و «فضای همکاری را بر اساس احترام متقابل و منافع مشترک گسترش دهد.»

در همین حال، ذاکر جلالی، رئیس اداره دوم سیاسی وزارت امور خارجه طالبان، نیز سفر نمایندگان آن‌ها به بروکسل را «گامی مهم در روابط افغانستان و اتحادیه اروپا» خواند.

او در صفحه ایکس خود نوشت که «این اقدام در ادامه تفاهم‌های قبلی میان افغانستان، آلمان و ناروی صورت گرفته است که بر اساس آن، دیپلمات‌های افغان فعالیت خود را در این کشورها از سر گرفتند.»

آقای جلالی می‌گوید: «این نمایندگی‌ها از آن زمان به‌طور منظم فعالیت دارند و خدمات شفافی به افغان‌های مقیم اروپا ارائه می‌دهند. این تجربه می‌تواند برای سایر کشورهای اروپایی نیز به یک الگوی عملی در ایجاد تعامل با افغانستان تبدیل شود.»

این مقام وزارت امور خارجه حکومت طالبان نیز ابراز امیدواری کرده است که «این سفر راه را برای تعاملی عملی‌تر و پایدار بر مبنای احترام متقابل و منافع مشترک هموار سازد» و به افغان‌های مقیم اروپا کمک کند تا به گفته او، «به کانال‌های موثر ارتباطی با وطن خود و خدمات قابل اعتماد دسترسی داشته باشند.»

پیش از این، یک منبع به بی‌بی‌سی تأیید کرده بود که سفر یک‌روزه هیئت حکومت طالبان به اروپا به پایان رسیده و در جریان آن پیرامون موضوعات مشخصی گفت‌وگو شده است.

منابع همچنین به بی‌بی‌سی تأیید کرده‌اند که دولت آلمان با پذیرش شش دیپلمات از سوی حکومت طالبان موافقت کرده است.

دولت آلمان تاکنون در این باره اظهارنظری نکرده است.

واکنش نهادهای مدافع حقوق بشر و فعالان مدنی

اتحادیه اروپا در حالی برای میزبانی از نمایندگان حکومت طالبان آماده می‌شود که برخی سازمان‌ها و فعالان حقوق بشر از این اتحادیه خواسته‌اند از برنامه گفت‌وگو با نمایندگان طالبان صرف‌نظر کند.

در همین راستا، فرشته عباسی، پژوهشگر افغان در سازمان دیده‌بان حقوق بشر گفته است: «هرگونه تعامل با طالبان باید بر حفظ حقوق بشر و پاسخگویی متمرکز باشد، نه بر بازگرداندن افراد به محیطی خطرناک.»

ایو گدی، مدیر دفتر نهادهای اروپایی در سازمان عفو بین‌الملل نیز گفته است: «صحنه‌های ناامیدکننده فرار مردم، از جمله کارکنان اتحادیه اروپا از افغانستان، هنوز تازه است.» او افزود: «تصور اینکه اتحادیه اروپا اکنون بخواهد تلاش کند افراد را به افغانستان - که در این مدت تنها خطرناک‌تر شده است - بازگرداند، غیرممکن است.»

ریچارد بنت، گزارشگر ویژه ملل متحد در امور حقوق بشر افغانستان نیز در صفحه ایکس خود نوشت: «احترام به حقوق بشر و قوانین پناهندگی ضروری است. افغان‌ها نباید به وضعیتی ناامن بازگردانده شوند. نشست با طالبان در بروکسل، توهینی به مردم افغانستان، به‌ویژه زنان خواهد بود.»

ملاله یوسف‌زی، فعال حقوق آموزش دختران و برنده جایزه صلح نوبل نیز در بیانیه‌ای در صفحه ایکس خود نوشت: «اتحادیه اروپا نباید به رژیمی مشروعیت بدهد که مسئول یکی از بدترین بحران‌های حقوق بشری در جهان است. هرگونه تعامل با طالبان باید با حقوق زنان و دختران افغان آغاز و به همان نیز ختم شود.»

از سال ۲۰۲۱ تاکنون، هزاران افغان در کشورهای عضو اتحادیه اروپا درخواست پناهندگی کرده‌اند. اگرچه قوانین این اتحادیه در صورت محکومیت به جرایم جدی یا تهدید امنیتی، اجازه اخراج افراد را می‌دهد، اما مشکل در مورد افغان‌ها این است که این کشورها طالبان را به رسمیت نمی‌شناسند و مراودات رسمی با آن‌ها ندارند.

از سوی دیگر، با سخت‌گیرانه‌تر شدن سیاست‌ها و راهکارهای مهاجرتی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا، میزان کلی پذیرش پناهندگان نیز کاهش یافته است.

افغانستان در حال حاضر با بحران انسانی گسترده‌ای روبروست. نهادهای وابسته به ملل متحد می‌گویند که از هر سه نفر در این کشور، یک نفر (حدود ۱۷ میلیون نفر) امنیت غذایی ندارد. در سال‌های اخیر، اخراج اجباری میلیون‌ها پناهجوی افغان از ایران و پاکستان، وضعیت انسانی را وخیم‌تر و رنج‌ها را مضاعف کرده است.