طاعون ریوی چیست و چگونه منتقل می‌شود؟

سازمان جهانی صحت از روسیه خواسته است اطلاعات بیشتری درباره مرگ یکی از کارکنان یک آزمایشگاه تحقیقاتی طاعون در سایبریا ارائه کند.

هنوز دقیقا مشخص نیست چه چیزی باعث بیماری این پژوهشگر شد، اما گزارش‌های رسانه‌‌ها موجی از گمانه‌زنی‌ها را در این زمینه مطرح کرده است.

مقام‌های روسیه همچنان در حال بررسی علت مرگ این فرد هستند، اما می‌گویند آزمایش طاعون ریوی تمام افرادی که با او در تماس بوده‌اند، منفی بوده است.

اما طاعون ریوی چیست و تا چه اندازه خطرناک است؟

طاعون ریوی چیست؟

طاعون ریوی یک عفونت بسیار جدی ریه/شُش‌ها است و اغلب از آن به عنوان مرگبارترین نوع طاعون یاد می‌شود.

دو نوع دیگر طاعون نیز وجود دارد: طاعون خیارکی که غدد لنفاوی را درگیر می‌کند و طاعون سپتی‌سمیک که خون را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

افراد ممکن است پس از ابتلای اولیه به یکی از دو نوع دیگر به طاعون ریوی مبتلا شوند.

تنگی نفس، درد قفسه سینه و سرفه که اغلب با خون همراه است، از علائم این بیماری‌اند.

طاعون ریوی جدی‌تر از طاعون خیارکی دانسته می‌شود، اما شیوع آن کمتر است.

آمار جهانی ابتلا به هر سه نوع طاعون سالانه متغیر است اما احتمالا رقمی بین هزار تا ۳هزار مورد است.

بیشتر این موارد، طاعون خیارکی هستند و بسیاری از آن‌ها در افریقای مرکزی رخ می‌دهند. با این حال، موارد ابتلا در نقاط دیگری از جهان، از جمله روسیه، هند، چین و ایالات متحده نیز گزارش می‌شود.

پروفیسور پیرو اولیارو، استاد بیماری‌های عفونی مرتبط با فقر در دانشگاه آکسفورد، می‌گوید: «طاعون از بین نرفته است. باکتریای عامل آن، یرسینیا پستیس، همچنان در میان حیوانات در بسیاری از نقاط جهان وجود دارد. حدود ۲۰۰ گونه جونده می‌توانند حامل این باکتریا باشند و مخازن آن در قاره امریکا، اوراسیا و افریقا یافت می‌شود. بنابراین، موارد پراکنده ابتلا در انسان همچنان رخ می‌دهد، اما نظارت منظم، اقدامات کنترل عفونت و درمان مؤثر با انتی‌بیوتیک، ابزارهای مهمی برای محدود کردن پیامدهای این بیماری هستند.»

طاعون ریوی چگونه گسترش می‌یابد؟

طاعون یک بیماری عفونی است که عامل آن باکتریا است که معمولا در پستانداران کوچک و کک‌های آن‌ها یافت می‌شود.

انسان ممکن است از طریق گزش کک آلوده یا تماس با حیوان آلوده به این بیماری مبتلا شود.

اما طاعون ریوی می‌تواند از انسان به انسان نیز منتقل شود. فرد مبتلا هنگام سرفه، قطرات آلوده را در هوا پخش می‌کند و فرد دیگری ممکن است با تنفس این قطرات به بیماری مبتلا شود؛ هرچند این نوع انتقال معمولا نیازمند تماس نزدیک است.

همچنین اگر فردی به طاعون سپتسمیک (عفونت خون) مبتلا باشد و عفونت به ریه‌ها سرایت کند، ممکن است به طاعون ریوی نیز دچار شود.

گمان می‌رود طاعون ریوی نوع اصلی طاعون در همه‌گیری موسوم به «مرگ سیاه» بوده باشد؛ همه‌گیری‌ که در قرن چهاردهم میلادی جان میلیون‌ها نفر را در سراسر اروپا گرفت.

داکتر زانیا استاماتاکی، دانشیار ایمنی‌شناسی ویروسی در دانشگاه بیرمنگام، می‌گوید مهم است که محققان بتوانند بیماری‌هایی مانند طاعون را مطالعه کنند.

او می‌گوید: «درک می‌کنم که چرا وجود عامل طاعون در یک آزمایشگاه می‌تواند برای مردم نگران‌کننده باشد؛ بنابراین لازم است توضیح داده شود که چرا چنین تحقیقاتی انجام می‌شود.

طاعون یک بیماری متعلق به گذشته نیست. این بیماری همچنان در میان جمعیت جوندگان در افریقا، آسیا و قاره امریکا بومی است و هر سال موارد ابتلا در انسان، از جمله شیوع نوع ریوی آن گزارش می‌شود.

تشخیص بیماری، ساخت واکسین و نظارت بر مقاومت انتی‌بیوتیکی، همگی به آزمایشگاه‌هایی نیاز دارند که باکتری زنده را نگهداری و مطالعه کنند.

این تحقیقات برای آمادگی در برابر شیوع احتمالی بیماری حیاتی است.»

آیا قابل درمان است؟

به گفته سازمان جهانی صحت، دوره نهفتگی طاعون ریوی بسیار کوتاه است و گاهی فقط ۲۴ ساعت طول می‌کشد.

کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر بیماری به‌سرعت تشخیص داده و درمان نشود، تقریبا همیشه کشنده است. اما اگر درمان زود آغاز شود، طاعون با انتی‌بیوتیک به‌خوبی قابل درمان است.

داکتر مالک گیبانی، دانشیار بالینی واکسین‌شناسی باکتریایی در امپریال کالج لندن می‌گوید این عفونت به‌طور گسترده یک تهدید جدی برای سلامت عمومی شناخته می‌شود.

او می‌گوید: «طاعون ریوی یکی از شدیدترین اشکال بیماری طاعون است. در برخی کتاب‌های درسی گفته شده که در صورت درمان نشدن، میزان مرگ‌ومیر آن صد درصد است؛ هرچند در دوران معاصر به‌دست آوردن آمار دقیق در این زمینه دشوار است.»

داکتر گیبانی می‌افزاید: «این بیماری با انتی‌بیوتیک قابل درمان است، به‌ویژه اگر درمان زود آغاز شود. به همین دلیل، به افرادی که احتمال می‌رود در معرض خطر بالای ابتلا قرار گرفته باشند، ممکن است برای پیشگیری پس از تماس، انتی‌بیوتیک داده شود و یا از آن‌ها خواسته شود مدتی در قرنطینه بمانند.»

در مورد حادثه روسیه، هنوز مشخص نیست فردی که جان باخته به طاعون ریوی مبتلا بوده است یا نه.

مقام‌های روسیه در بیانیه‌ای گفته‌اند آزمایش‌ها «هیچ میکروارگانیسم مرتبط با فعالیت‌های حرفه‌ای این فرد» را نشان نداده است؛ بنابراین در حال حاضر هنوز دقیقا مشخص نیست چه اتفاقی افتاده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور امریکا، گفته است که واشنگتن این موضوع را «با جدیت بسیار» بررسی می‌کند. در همین حال، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های امریکا، گفته که «هیچ نشانه‌ای از تهدید گسترده‌تر برای ایالات متحده» وجود ندارد.

نهاد مسئول ایمنی و سلامت بریتانیا نیز گفته است در پی دریافت اطلاعات بیشتر است، اما خطر آن برای مردم بریتانیا را «بسیار پایین» ارزیابی کرده است.