قدبلندتر، سریع‌تر و مسن‌تر؛ تغییرات بدنی فوتبالیست‌های نخبه در ۵۰ سال گذشته

دو گول تاریخی در جام جهانی فیفا، روایت‌گر تحول چشمگیر در فوتبال و بدن بازیکنان نخبه این ورزش هستند.

در فینال جام جهانی ۱۹۷۰، تیم ملی برازیل در یک حرکت تماشایی و نفس‌گیر، توپ را میان هشت بازیکن به گردش درآورد و سرانجام کارلوس آلبرتو، مدافع راست این تیم، با ضربه‌ای قدرتمند چهارمین گول برازیل را در برابر ایتالیا به ثمر رساند. گولی که از آن به عنوان یکی از ماندگارترین لحظات تاریخ جام جهانی یاد می‌شود.

اما بیش از پنج دهه بعد، آرجانتین در فینال جام جهانی ۲۰۲۲ مقابل فرانسه، حرکتی مشابه را تنها در ۱۲ ثانیه و با هفت پاس انجام داد، حرکتی که با گول آنخل دی‌ماریا به پایان رسید.

داکتر اورلاندو لیتانو، استاد دانشگاه فلوریدا و متخصص فیزیولوژی ورزش می‌گوید: «آن گول سال ۱۹۷۰ در این دوره و زمانه اتفاق نمی‌افتاد.»

او می‌گوید اگر آن تیم برازیل می‌توانست در زمان سفر کند، به احتمال زیاد با سرعت و توانایی بدنی بازیکنان مدرن مهار می‌شد و بزرگ‌ترین تفاوت میان دو نسل نه در استعداد، بلکه در آمادگی جسمانی و فیزیولوژی بازیکنان بود.

نبرد برای هر وجب از زمین

داکتر اورلاندو لیتانو که در جام جهانی ۲۰۱۴ با تیم ملی برازیل همکاری داشت، می‌گوید فوتبالیست‌های امروزی از نظر توانایی‌های جسمانی با نسل‌های پیشین تفاوت چشمگیری دارند.

او می‌گوید تکامل در علوم ورزشی و طبی، همراه با تغییرات در نحوه بازی، فوتبال حرفه‌ای را به «نبردی برای هر وجب از زمین» تبدیل کرده است و در نتیجه، بازیکنان امروز ناچارند سریع‌تر، قوی‌تر و آماده‌تر از گذشته باشند.

محققان دانشگاه ولورهمپتون بریتانیا می‌گویند داده‌های پنج دهه گذشته نشان می‌دهد که بازیکنان سطح اول فوتبال هم قدبلندتر شده‌اند و هم لاغرتر.

آن‌ها اطلاعات هزاران بازیکن حاضر در بالاترین سطح فوتبال انگلستان را از دهه ۱۹۷۰ تا دهه ۲۰۲۰ بررسی کرده‌اند. رقابت‌هایی که تا سال ۱۹۹۲ «دسته اول» نام داشت و پس از آن به «لیگ برتر» تبدیل شد٬ لیگی که اکنون شمار زیادی از بهترین بازیکنان جهان در آن حضور دارند.

بر اساس این تحقیق، میانگین قد بازیکنان بین سال‌های ۱۹۷۳ تا ۲۰۱۳ بیش از چهار سانتی‌متر افزایش یافته است.

این روند در دهه بعد نیز در میان دروازه‌بانان و مدافعان ادامه یافت، هرچند میانگین قد مهاجمان و هافبک‌ها اندکی کاهش پیدا کرد.

محققان همچنین به این نتیجه رسیده‌اند که بازیکنان حاضر در بالاترین سطح فوتبال به‌تدریج قدبلندتر، باریک‌اندام‌تر و کشیده‌تر شده‌اند.

به گفته آنها، بازیکنان امروزی بیشتر به سمت اندام‌های بلند، لاغر، سبک‌وزن و دارای دست‌وپاهای کشیده گرایش دارند که با افزایش شاخصی به نام «شاخص پوندرال معکوس» (RPI) نیز نشان داده می‌شود. این شاخص نسبت قد به وزن را اندازه‌گیری می‌کند و تأکید بیشتری بر لاغری بدن دارد.

نویسندگان این تحقیق معتقدند که تغییر در اندام بازیکنان نتیجه بهبود کیفیت زمین‌های فوتبال و افزایش فشار بدنی بر بازیکنان امروزی است.

پروفیسور آلن نویل، یکی از نویسندگان این تحقیق می‌گوید: در دهه ۱۹۷۰ زمین‌های فوتبال در فصل زمستان اغلب گل‌آلود می‌شدند و بازیکنان برای عملکرد خوب به بدن‌هایی عضلانی‌تر نیاز داشتند.

اما به گفته او، امروزه با بهبود کیفیت زمین‌ها، بازیکنان سبک‌تر و لاغرتر شده‌اند و می‌توانند برای مدت طولانی‌تری انرژی خود را حفظ کنند و در سطح بالا بازی کنند.

کارشناسان می‌گویند بخش زیادی از این انرژی صرف سرعت می‌شود.

سرعت بیشتر برای رسیدن به پیروزی

مطالعات متعدد نشان داده‌اند که سرعت بازیکنان فوتبال در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ به‌ندرت می‌توانست از ۳۰ کیلومتر در ساعت فراتر برود، اما در جام جهانی ۲۰۲۲ دست‌کم ۱۰ بازیکن با سرعتی بیش از ۳۵ کیلومتر در ساعت دویدند.

نکته مهم‌تر این است که بازیکنان امروزی باید در طول یک مسابقه بارها به حداکثر سرعت خود برسند.

ینس بانگسبو، استاد فیزیولوژی ورزش در دانشگاه کپنهاگ می‌گوید: «اگر به مهاجمان قرن گذشته نگاه کنید، آنها می‌توانستند بیشتر زمان بازی را راه بروند و فقط در چند صحنه ناگهان شتاب بگیرند و شاید گل بزنند. امروز دیگر چنین چیزی وجود ندارد.»

بر اساس آمار یوفا، نهاد حاکم بر فوتبال اروپا٬ در رقابت‌های جام ملت‌های اروپا ۲۰۲۴ در آلمان، بازیکنان به‌طور متوسط در هر مسابقه حدود ۱۲ بار با سرعت ۲۵ کیلومتر در ساعت یا بیشتر دویده‌اند.

با این حال٬ تعداد این دویدن‌‌ها به موقعیت بازیکنان نیز بستگی دارد. مدافعان مرکزی و هافبک‌های میانی به‌طور متوسط ۸ بار در هر بازی با حداکثر توان می‌دویدند، در حالی که این رقم برای مهاجمان ۱۲ بار و برای مدافعان کناری ۱۴ بار بوده است.

پروفیسور بانگسبو می‌گوید رسیدن به سرعت بالا مهم است، اما مهم‌تر از آن توانایی تکرار این کار در طول مسابقه است.

او که خود نیز سابقه فوتبال حرفه‌ای دارد و یکی از متخصصان برجسته جهان در تناسب اندام و فیزیولوژی فوتبال است٬ می‌گوید: «در واقع، فوتبال امروز بیش از هر چیز به توانایی بازسازی و بازیابی سریع بدن بستگی دارد؛ اینکه بازیکن چقدر سریع بتواند پس از یک فشار شدید دوباره آماده شود.»

این شتاب در بازی، به‌ویژه در دهه اخیر، تا حد زیادی نتیجه گسترش تاکتیک پرس بالا بوده است، تاکتیکی که در آن بازیکنان می‌کوشند پیش از آنکه مدافعان حریف فرصت انتقال توپ به جلو را پیدا کنند، آن را از آنها بگیرند.

با این حال، نکته جالب این است که مسافت طی‌شده توسط بازیکنان در طول مسابقه افزایش چشمگیری نداشته است.

مطالعات نشان می‌دهد که بازیکنان در دهه ۱۹۷۰ به‌طور متوسط در هر مسابقه ۸/۷ کیلومتر راه می‌رفتند یا می‌دویدند. این رقم در دهه ۱۹۹۰ به اوج ۱۱/۴ کیلومتر رسید، اما پس از آن کاهش یافت.

بر اساس آمار فیفا، بازیکنان در جام جهانی ۲۰۲۲ به‌طور متوسط در هر مسابقه ۱۰/۶ کیلومتر را طی کردند، هرچند این میزان بسته به پست بازیکنان متفاوت بود.

آیا فوتبالیست‌ها بیش از حد بازی می‌کنند؟

با این حال، داده‌ها نشان می‌دهد که برخی فوتبالیست‌های سطح بالا بیش از گذشته بازی می‌کنند.

مطالعات نشان داده است که تعداد مسابقات بیشتر باشگاه‌های جهان تقریبا ثابت مانده و به‌طور متوسط حدود ۴۲ بازی در هر فصل است.

اما این فشار برای بازیکنان نخبه می‌تواند بسیار سنگین‌تر باشد.

به عنوان مثال، بر اساس داده‌های منتشرشده از سوی «فیف‌پرو»، اتحادیه بین‌المللی صنفی بازیکنان فوتبال، ویرجیل فن دایک، مدافع لیورپول و تیم ملی هالند، پیش از آغاز جام جهانی، در این فصل در ۶۵ مسابقه به میدان رفته بود که ۱۰ بازی آن برای تیم ملی کشورش بوده است.

فیف‌پرو هشدار داده است که انتظارات از بازیکنان «هیچ‌گاه تا این اندازه زیاد نبوده» و خواستار تدابیر بیشتری برای تضمین استراحت و بازیابی توان جسمی بازیکنان شده است.

پروفیسور بانگسبو می‌گوید: «تعداد بازی‌ها بدون تردید یکی از عوامل مرتبط با افزایش خطر آسیب‌دیدگی بازیکنان است.»

مطالعه‌ای که به سفارش یوفا انجام و در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، نشان داد میزان آسیب‌دیدگی عضلات همسترینگ (سه عضله قدرتمند در پشت ران که از استخوان لگن شروع شده و تا زیر مفصل زانو امتداد می‌یابند) در هشت فصل گذشته به شکلی «نگران‌کننده» افزایش یافته است.

بر اساس این تحقیق، در ۶ مورد از هر ۱۰ آسیب‌دیدگی، بازیکنان هنگام دویدن یا دوش‌های سریع دچار مصدومیت شده‌اند.

این تحقیق علت این آسیب‌ها را بررسی نکرده است، اما نویسندگان آن احتمال داده‌اند که افزایش شدت فوتبال حرفه‌ای و فشردگی تقویم مسابقات در این روند نقش داشته باشد.

داکتر لیتانو می‌گوید: «بازیکنان امروزه تا مرز توانایی‌های جسمی خود پیش می‌روند. بدون زمان کافی برای استراحت و بازیابی، بدن آنها سرانجام از پا درمی‌آید.»

اوج‌گیری بازیکنان باتجربه

اما این داستان یک روی مثبت هم دارد. پیشرفت در علوم ورزشی، از برنامه‌های تمرینی گرفته تا تغذیه و روش‌های بازیابی توان جسمی، باعث شده فوتبالیست‌ها بتوانند مدت طولانی‌تری در بالاترین سطح رقابت کنند.

میانگین سنی بازیکنان حاضر در لیگ قهرمانان اروپا، مهم‌ترین رقابت باشگاهی فوتبال جهان، از ۲۴/۹ سال در ۱۹۹۲ به ۲۶/۵ سال در ۲۰۱۸ افزایش یافته است.

طبق آمار فیفا، سه دوره اخیر جام جهانی پیرترین دوره‌های این رقابت‌ها بوده‌اند. جام جهانی ۲۰۱۸ نیز با میانگین سنی ۲۷/۹ سال، بالاترین میانگین سن بازیکنان را در تاریخ این مسابقات ثبت کرد.

داده‌های گردآوری‌شده توسط داکتر جاشوا سی. فیتسول، دانشمند داده و اقتصاددان دانشگاه اسلو نشان می‌دهد که در جام جهانی ۱۹۹۰ تنها هفت بازیکن ۳۵ ساله یا مسن‌تر حضور داشتند، در حالی که این تعداد در جام جهانی ۲۰۲۲ به ۴۱ بازیکن رسید.

فهرست رسمی تیم‌های حاضر در جام جهانی امسال نیز نشان می‌دهد که ۷۲ بازیکن بالای ۳۵ سال در این رقابت‌ها حضور دارند. از این میان، ۸ بازیکن ۴۰ ساله یا مسن‌تر هستند که از مجموع تعداد بازیکنان ۴۰ ساله در همه دوره‌های پیشین جام جهانی بیشتر است.

طراحی گرافیک: کارولین سوزا و دنیل آرسه-لوپز