چگونه جنگ ایران به ادعاهای غلط «دزدی ابرها» دامن زده است؟

ادعاهای غلط مبنی بر اینکه جنگ امریکا و اسرائیل با ایران عملیات «دزدی ابرها» در خاورمیانه را مختل کرده است، به طور گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی نشر شده است.

عبدالله خیکانی، نماینده مجلس عراق، بیش از یک هفته پیش در مصاحبه‌ای با تلویزیون «الرشید» ادعا کرد که کشورهای همسایه، ترکیه و ایران، «شکایت‌هایی» را در مورد تلاش‌های ظاهرا از سوی امریکا برای «از هم پاشاندن» و «دزدی ابرها» با استفاده از هواپیما «ثبت کرده‌اند».

او بدون ارائه هیچ مدرکی، گفت که باران «در روزها و ماه‌های اخیر به عراق بازگشته است»، چراکه امریکا «مصروف جنگ» در ایران بوده است.

دانشمندان می‌گویند هیچ فناوری شناخته‌شده‌ای وجود ندارد که انسان‌ها با آن بتوانند ابرها را «بدزدند».

عامر جابری، سخنگوی سازمان هواشناسی عراق، این ادعا را «نه علمی و نه منطقی» توصیف کرد. او همچنین گفت که در سپتامبر سال گذشته، ماه‌ها قبل از شروع جنگ در ۲۸ فبروری، پیش‌بینی شده بود که ۲۰۲۶ سال بارانی در عراق خواهد بود.

آقای خیکانی در تماس با بی‌بی‌سی، این ادعا را تکرار کرد که «سلاحی برای تغییر جو» برای «ایجاد عمدی خشکسالی» در عراق به کار گرفته شده است، اما هیچ مدرکی برای اثبات ادعای خود ارائه نکرد.

با این‌حال، اظهارات او تکرار ادعاهایی است که در هفته‌های اخیر در رسانه‌های اجتماعی منتشر شده است.

در ترکیه هم برخی از کاربران گفته‌اند که بین جنگ ایران و بارندگی شدید این کشور ارتباطی وجود دارد. طبق داده‌های وزارت محیط زیست، شهرسازی و تغییرات اقلیمی ترکیه، ماه فبروری پرباران‌ترین ماه در ۶۶ سال گذشته در این کشور بوده است.

در یک پست در این زمینه که بیش از یک میلیون بار دیده شده است، یک کاربر ادعا کرده که در ترکیه «بی‌وقفه» باران می‌بارد چراکه حریم هوایی آنها به دلیل جنگ بسته شده است و این امر مانع از «دزدیدن» ابرها توسط امریکا شده است.

برخی کاربران به‌غلط ادعا کردند که خشکسالی مداوم در ایران، بدترین خشکسالی این کشور در دهه‌های اخیر، پس از حملات ایران به پایگاه‌‌های امریکا در خاورمیانه «در عرض پنج روز پایان یافت».

کاوه مدنی، مدیر موسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه سازمان ملل متحد، می‌گوید: «بخش زیادی از آن به دلیل عدم اعتماد، عدم درک چرخه هیدرولوژیکی و سیستم آب و هوایی است.»

کاربران رسانه‌های اجتماعی که این ادعاهای بی‌اساس را دست‌به‌دست می‌کنند، می‌گویند که در قلب این مشکل، فرآیندی به نام «بارورسازی ابرها» قرار دارد که به گفته آن‌ها، به دلایل سیاسی به عنوان سلاح مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بارورسازی ابرها یک تکنیک اصلاح آب و هوا است که ابرهای موجود تولید باران یا برف بیشتر به‌صورت مصنوعی تحریک می‌شوند.

این کار را می‌توان با استفاده از هواپیما برای آزاد کردن ذرات کوچک، مانند یدید نقره، روی ابرها انجام داد تا قطرات آب را به تشکیل و رسوب ترغیب کند.

سال گذشته، در حالی که ایران با کاهش بی‌سابقه بارندگی و مخازن تقریباً خالی دست و پنجه نرم می‌کرد، مقام‌های این کشور تصمیم گرفتند ابرها را بر فراز حوضه دریاچه ارومیه بارور کنند که تا حد زیادی خشک شده بود.

در حالی که این تکنیک در ده‌ها کشور دیگر مانند ایالات متحده، چین و امارات متحده عربی استفاده شده است، دانشمندان می‌گویند اثرات آن بسیار محدود است و بارندگی از ابرهای موجود را بیش از ۱۵ درصد افزایش نمی‌دهد.

دیانا فرانسیس، که آزمایشگاه علوم محیطی و جیوفیزیک دانشگاه خلیفه در ابوظبی را مدیریت می‌کند، می‌گوید: «این را به عنوان کمی تکان دادن ابری که از قبل وجود دارد در نظر بگیرید، نه کنترل آب و هوا.»

آنچه برخی از طرفداران نظریه «دزدی ابرها» ادعا می‌کنند این است که وقتی ابرها در یک منطقه بارور می‌شوند، مناطق همسایه از باران محروم می‌شوند. اما کارشناسان می‌گویند تحقیقات خلاف این را نشان می‌دهد.

دکتر جف فرنچ، استاد علوم جوی در دانشگاه وایومینگ، می‌گوید: «شواهد محدود نشان می‌دهد که این اثر فوق‌العاده کوچک است و احتمالاً فراتر از نوسانات معمول بارندگی، نامحسوس خواهد بود.»

در واقع، دانشمندان می‌گویند هیچ فناوری برای کنترل مستقیم مسیر یا شدت سیستم‌های آب و هوایی وجود ندارد. در عوض، آنها خاطرنشان می‌کنند که تغییرات اقلیمی، احتمال وقوع آب و هوای شدید در خاورمیانه را بیشتر و شدیدتر می‌کند.

فعالیت‌های انسانی - به ویژه سوزاندن سوخت‌های فسیلی مانند زغال سنگ، گاز و نفت، باعث افزایش دمای کره زمین می‌شوند.

بنا به گزارش سازمان هواشناسی جهانی، در خاورمیانه، این افزایش دما در واقع دو برابر میانگین جهانی دهه‌های اخیر بوده است.

کمیته بین‌دولتی تغییرات اقلیمی سازمان ملل (IPCC) می‌گوید تغییرات اقلیمی ساخته دست بشر منجر به موج‌های گرمایی طولانی‌تر و شدیدتر می‌شود و فشار بر منابع آبی را در منطقه افزایش می‌دهند که از قبل هم محدود بوده‌اند.

در عین حال، بارندگی متغیرتر می‌شود، اغلب به طور کلی کمتر، اما گاهی اوقات به صورت بارش‌های کوتاه و شدید که می‌تواند منجر به جاری شدن سیل ناگهانی شود.

داکتر اسراء طراونه، استاد انجنیری آب و محیط زیست در دانشگاه موته در اردن، می‌گوید: «این شرایط اضطراب عمومی را در مورد امنیت آب افزایش می‌دهد.»

در مقابل این فشارهای فزاینده، کارشناسان می‌گویند ادعاهای غلط در مورد تلاش‌های فرضی برای کنترل آب و هوا یا منابع آب، قطعاً رونق خواهد گرفت.

داکتر سارا اسمیت، دانشمند تحقیقاتی فوق دکترا در فیزیک آب و هوا در دانشگاه آکسفورد، می‌گوید: «پیچیدگی و عدم قطعیت اغلب آهنربایی برای تفکر توطئه‌آمیز هستند.» «مردم جاهای خالی را با چیزی ساده و رضایت‌بخش پر می‌کنند، اما با این کار داستان واقعی را از دست می‌دهند.»

گزارش تکمیلی از نیهان کاله، خبرنگار بی‌بی‌سی مانیتورینگ