موردی نادر؛ زنی که همزمان از دو مرد باردار شد
منبع تصویر، David Zorrakino/Europa Press via Getty Images
- نویسنده, سانتیاگو وانیگس
- شغل, بیبیسی موندو
- زمان مطالعه: ۴ دقیقه
در سال ۲۰۱۸، زنی برای تایید پدری پسرهای دوگانهٔ دوسالهاش، به بخش آزمایشگاه ژنتیک جمعیت و تشخیصِ دانشگاه ملی کلمبیا مراجعه کرد.
آزمایشگاه یک آزمایش معمول تعیین پدری انجام داد و سپس آن را تکرار کرد. نتیجه آنقدر شگفتانگیز بود که آنها میخواستند کاملا مطمئن شوند. این دوگانگی یک مادر داشتند، اما پدران متفاوت.
این پدیدهٔ بسیار نادر، لقاح همزمان نام دارد. زنی از دو مردم حمل میگیرد. تنها حدود ۲۰ مورد آن در ادبیات علمی در سراسر جهان گزارش شده است.
با اینکه متخصصان دانشگاه از نظر تئوری میدانستند چنین چیزی ممکن است، هرگز پیشتر با چنین موردی در عمل روبهرو نشده بودند. این موضوع فوراً توجه علمی آنان را برانگیخت.
منبع تصویر، Drs Producoes via Getty Images
چگونه متوجه شدند؟
برای آزمایش تعیین پدری، دانشمندان انستیتیوت ژنتیک داتشگاه ملی کلمبیا از فناوریای به نام نشانگرهای میکروساتلایت، استفاده میکنند.
به زبان ساده، این روش شامل بررسی بخشهای بسیار کوچک دیانایِ کودک، مادر و پدر احتمالی و مقایسه آنهاست.
پروفیسور ویلیام اوساکوئن، رئیس آزمایشگاه به بخش موندوی بیبیسی گفت: «ما دیانایِ هر فرد را میگیریم، بین ۱۵ تا ۲۲ نقطه که میکروساتلایت نام دارند را بررسی میکنیم و آنها را یکبهیک مقایسه میکنیم.»
اما این فرایند بسیار پیچیدهتر از قرار دادن دیانای زیر یک میکروسکوپ قدرتمند است.
پس از جمعآوری نمونههای خون از طریق یک خراش کوچک در انگشت، دانشمندان یک فرایند کیمیایی را انجام میدهند تا مقدار بسیار اندک دیانای را از سایر اجزای خون جدا کنند.
منبع تصویر، Getty Images
سپس دیانای را در دستگاههای ویژه قرار میدهند تا تکثیر شود.
مایع حاصل با رنگهای فلورسنت ترکیب میشود که ۱۵ تا ۲۲ نقطهٔ میکروساتلایت مورد بررسی مشخص شوند.
بعد از آن، این نمونه از دستگاه دیگری عبور میکند که میکروساتلایتها را میخواند و آنها را به تسلسل عددی تبدیل میکند. این فرایند الکتروفورز، نام دارد.
سرانجام، با استفاده از این تسلسل عددی، پژوهشگران احتمال پدر بودن فرد مورد آزمایش را تعیین میکنند.
وقتی نیمی از سابقه ژنتیکی کودک با مادر و نیم دیگر با پدر احتمالی مطابقت داشته باشد، پدری تایید میشود.
نتیجهای خارقالعاده
در مورد این دوگانگی کلمبیایی، دانشمندان ۱۷ میکروساتلایت را در دیانای مادر، دو کودک و مردی که برای آزمایش آمده بود، بررسی کردند.
نتیجه نشان داد که دیانای این مرد با یکی از کودکان مطابقت دارد، اما با دیگری نه که این نتیجهای کاملا استثنایی بود.
اوساکوئن میگوید: « من ۲۶ سال است که مدیر این آزمایشگاه هستم و این نخستین موردی است که تاکنون دیدهام و تاکنون تنها مورد نیز همین است.»
اندریا کاساس، متخصص ژنتیک و پژوهشگر انستیتوت ژنتیک دانشگاه ملی کلمبیا میگوید: «ما از گزارشهای دیگر شنیده بودیم که چنین مواردی وجود دارد، اما در سطح بسیار پایین در جهان.»
بر اساس مقررات علمی، تیم پژوهشی برای اطمینان از نبود خطا یا اشتباه در نمونهها، آزمایش را از بار دیگر تکرار کرد. نتیجه بازهم دقیقا همان بود.
منبع تصویر، andipantz via Getty Images
چرا این پدیده نادر است
در مقالهای که در سال ۲۰۱۴ توسط دانشمندان یک آزمایشگاه در بالتیمورِ امریکا منتشر شد، آمده است که از میان ۳۹ هزار آزمایش تعیین پدری، تنها سه مورد فوق باروری از پدران متفاوت شناسایی شده است.
اوساکوئن توضیح میدهد چرا این اتفاق زیستی بهندرت رخ میدهد:
«نخست، زن باید دو شریک جنسی داشته باشد. دوم، باید با هر دو در فاصله زمانی بسیار کوتاه رابطه داشته باشد. علاوه بر آن، باید چندتخمکگذاری رخ دهد.»
چندتخمکگذاری به معنای آزاد شدن دو یا چند تخمک در یک چرخه قاعدگی است.
اوساکوئن میگوید «و در نهایت هر دو تخمک باید بارور شوند.»
او با شوخی افزود: «این یک رویداد نادر است که با یک رویداد نادر دیگر، بهعلاوهٔ یک رویداد نادر دیگر و سپس یک رویداد نادر دیگر همراه میشود. متأسفانه ما تکت بختآزمایی نمیخریم.»
همچنین مهم است بدانیم که چنین دوگانگی از پدرهای متفاوت هرگز همسان نیستند، زیرا دوگانگی همسان از یک تخمک و یک اسپرم به وجود میآیند.
منبع تصویر، Getty Images
زندگی خصوصی
در بیشتر مواردی که یک زن بیش از یک تخمک آزاد میکند، اگر تنها یکی از آنها حمل بگیرد، بقیه بهسرعت از بین میروند.
این موضوع نیز دلیل دیگری برای نادر بودن این پدیده است: لقاح دوم باید پیش از از بین رفتن تخمک بارورنشده رخ دهد.
بر اساس گزارش کتابخانه ملی طب امریکا، تخمک کمتر از ۲۴ ساعت پس از آزاد شدن زنده میماند.
اما اندریا کاساس توضیح میدهد که تخمکها الزاما همزمان آزاد نمیشوند. «گاهی یک تخمدان یک تخمک آزاد میکند و دو یا سه روز بعد، تخمک دیگری آزاد میشود.»
به گفته او این موضوع احتمال لقاح در زمانهای متفاوت را افزایش میدهد.
علت دیگر ناشناخته ماندن بسیاری از این موارد آن است که بیشتر افراد هرگز آزمایش پدری انجام نمیدهند.
پژوهشگران این انستیتیوت معتقدند که «بهدلیل دسترسی کنونی به روشهای مولکولی و افزایش محبوبیت آزمایشهای تعیین پدری»، این پدیده ممکن است در آینده کمتر نادر به نظر برسد.
هرچند دانشمندان به شرایط وقوع این نوع لقاح علاقهمند هستند، اما اخلاق پژوهشی به آنها اجازه نمیدهد درباره زندگی خصوصی افراد مورد آزمایش بپرسند کنند.
اوساکوئن تاکید میکند: «آزمایشهای تعیین پدری همواره با نهایت احترام به کرامت انسانی و حریم خصوصی افراد انجام میشود.»
