رحمان گل، فرمانده جدید «ارتش آزادی‌بخش بلوچ» و دانش‌آموخته «آکادمی نظامی پاکستان» کیست؟

منتشر شده در
زمان مطالعه: ۷ دقیقه

گروه جدایی‌طلب «ارتش آزادی‌بخش بلوچ» (بی‌ال‌ای) که از سوی دولت پاکستان غیرقانونی خوانده می‌شود، اعلام کرده که «رحمان گل» ملقب به «مرید بلوچ» را به عنوان فرمانده کل جدید خود «برگزیده» است.

او جانشین «بشیر زیب بلوچ» شده است؛ کسی که اوایل نوامبر، این گروه شبه‌نظامی برکناری‌اش را اعلام کرد و گفته بود تا زمان انتخاب فرمانده کل جدید، تمامی اختیارات اداری، نظامی و سیاست‌گذاری رسما به بالاترین نهاد بی‌ال‌ای یعنی «شورای فرماندهی ارشد» واگذار شده است.

سخنگوی این گروه شنبه‌شب در بیانیه‌ای در رسانه‌های اجتماعی گفت: «شورای فرماندهی ارشد ارتش آزادی‌بخش بلوچ پس از مشورت‌های متقابل، رحمان گل ملقب به مرید را به اتفاق آرا به عنوان فرمانده کل جدید انتخاب کرده است.»

رحمان گل پس از سازماندهی مجدد گروه بی‌ال‌ای تحت رهبری «اسلم بلوچ»، سومین فرمانده کل این سازمان است. بشیر زیب بلوچ، پس از کشته شدن اسلم بلوچ به عنوان دومین فرمانده کل آن منصوب شد و حدود ۸ سال در این سمت خدمت کرد.

سخنگوی «ارتش آزادی‌بخش بلوچ» بیانیه‌ای مختصر در مورد انتخاب رحمان گل در رسانه‌های اجتماعی منتشر کرد که در آن آمده است: «او تجربه گسترده‌ای در هدایت و فرماندهی پست‌های کلیدی در داخل سازمان دارد» و پیش از بر عهده گرفتن مسئولیت‌های فرماندهی کل، به عنوان عضوی از شورای فرماندهی ارشد بی‌ال‌ای و فرمانده «لوای مجید» (مجید بریگید) فعالیت می‌کرده است.

در سال‌های اخیر، حملات بی‌ال‌ای و گروه فرعی آن، «لوای مجید»، وسعت و شدت یافته است که در جریان این حملات شبه‌نظامی، «پرسونل امنیتی و غیرنظامیان» هدف قرار گرفته‌اند.

لوای مجید بیش از یک و نیم دهه است که در بلوچستان فعالیت می‌کند. نام این لوا برای نخستین بار در ۳۰ دسمبر ۲۰۱۱ بر سر زبان‌ها افتاد؛ زمانی که در جاده ارباب کرم خان در شهر کویته، مرکز ایالت، یک حمله انتحاری با موتر بمب‌گذاری شده را سازماندهی کرد.

بر اساس اطلاعات اداره مبارزه با تروریسم بلوچستان، بیش از صد دوسیه فعالیت‌های شبه‌نظامی علیه رحمان گل تشکیل شده و پرونده‌هایی نیز علیه وی در ایالت سند جریان دارد.

به دلیل همین دوسیه‌ها، او در فهرست افراد تحت تعقیب وزارت داخله حکومت بلوچستان قرار دارد و برای سر او جایزه‌ای معادل ۲۵ کرور روپیه (۲۵۰ میلیون روپیه/معادل حدود ۹۰۰ هزار دالر به نرخ امروز) تعیین شده است.

رحمان گل کیست؟

رحمان گل نیز همانند سلف خود، بشیر زیب، اهل ولسوالی مرزی «نوشکی» در بلوچستان است که با افغانستان هم‌مرز و در فاصله تقریبا ۱۴۰ کیلومتری غرب کویته، مرکز ایالت بلوچستان، واقع شده است.

به گفته کیا بلوچ، روزنامه‌نگار و تحلیلگری که سیاست و ناآرمی‌های اخیر بلوچستان را با دقت دنبال می‌کند، رحمان گل در آگست ۱۹۸۴ در منطقه حومه‌ای «کَلی مینگل» در جنوب شهر نوشکی و در یکی از خانواده‌های سرشناس طایفه «مینگل» بلوچستان به دنیا آمد.

به گفته کیا بلوچ: «بزرگان خانواده رحمان گل همواره نقش برجسته‌ای در امور قبیله‌ای، اجتماعی و سیاسی منطقه ایفا کرده‌اند و پدر او نیز به عنوان نامزد مستقل در انتخابات مجلس ایالتی بلوچستان از حوزه انتخابیه پی‌بی-۳۴ نوشکی شرکت کرده بود.»

گل خان نصیر، شاعر برجسته بلوچ و سیاستمدار ترقی‌خواهی که در دوران حکومت «حزب ملی عوامی» وزیر معارف بود، از خویشاوندان نزدیک رحمان گل به شمار می‌رفت. همچنین یکی دیگر از بستگان نزدیک او، «لونگ خان مینگل»، فرمانده چریکی بود که در دهه ۱۹۷۰ میلادی پس از برکناری اولین دولت منتخب بلوچستان به رهبری حزب ملی عوامی، راه مبارزه مسلحانه را در پیش گرفت و در جریان یک عملیات نظامی در منطقه «دشت گوران» در ولسوالی قلات کشته شد.

آموزش نظامی و پیوستن به ارتش

رحمان گل تحصیلات ابتدایی خود را در مکتب دولتی نوشکی به پایان رساند و سپس برای تحصیلات مقطع متوسطه راهی کویته شد. او بعدها مدرک لیسانس خود را از دانشگاه پشاور در ایالت خیبرپختونخوا دریافت کرد.

به گفته کیا بلوچ، او در سال ۲۰۰۲ به ارتش پاکستان پیوست و به عنوان یک افسر با درجه رسمی در مناطق مختلف پاکستان خدمت کرد.

بر اساس گزارشی از «موسسه مطالعات مناقشه و امنیت پاکستان» (PICSS)، رحمان گل پس از فارغ‌التحصیلی در سال ۲۰۰۴ از دوره آموزشی بلندمدت شماره ۱۰۹ آکادمی نظامی پاکستان، به غُند ۱۹ «فرانتیر فورس» (Frontier Force Regiment) پیوست و بعدا در مناطق مختلفی از جمله وزیرستان مستقر شد.

بی‌بی‌سی برای بررسی ارتباط او با ارتش پاکستان با دفتر روابط عمومی ارتش تماس گرفت، اما تا زمان انتشار این مطلب پاسخی دریافت نکرد.

کیا بلوچ می‌گوید که رحمان گل در دوران خدمت در ارتش، علاوه بر مناطق مختلف قبایلی سابق پاکستان (وزیرستان جنوبی و وزیرستان شمالی)، در خط کنترل در کشمیر تحت اداره پاکستان نیز خدمت کرده بود.

به گفته وی، پس از گذراندن هشت سال در ارتش پاکستان، زمانی که او در سال ۲۰۱۰ با درجه «کپیتان» از خدمت نظامی استعفا داد.

او افزود که رحمان گل پس از ترک ارتش به سازمان غیرقانونی «بی‌ال‌ای» پیوست و ابتدا تحت فرماندهی یکی از فرماندهان این گروه به نام اسلم بلوچ ملقب به «استاد اسلم اَچو» در منطقه کوهستانی «بولان» در ضلع کچی فعالیت کرد.

کیا بلوچ گفت: «استاد اسلم، نخستین فرمانده لوای مجید نیز بود و نه تنها نوآوری و شدت را به عملیات‌های این سازمان غیرقانونی تزریق کرد، بلکه شورشگری دهه‌های گذشته بلوچستان را از کوه‌ها به شهرها، به‌ویژه کراچی، کشاند.»

بلوچ افزود که رحمان گل به مرور زمان و با طی کردن مدارک ترقی در داخل بی‌ال‌ای، در سال ۲۰۱۸ به عنوان فرمانده لوای مجید منصوب شد.

گنجانده شده در فهرست افراد تحت تعقیب حکومت

بر اساس اطلاعات اداره مبارزه با تروریسم بلوچستان، رحمان گل به عنوان متهم در ده‌ها دوسیه مربوط به حوادث خشونت‌بار و ناامنی‌های وخیم در بلوچستان تحت تعقیب است.

به گزارش رسانه‌های پاکستانی، نام رحمان گل علاوه بر بلوچستان، در پرونده‌های متعددی مربوط به حوادث خشونت‌بار در کراچی، مرکز ایالت سند، نیز به عنوان متهم ثبت شده است که از آن جمله می‌توان به دوسیه حمله به انجنیران چینی در میدان هوایی کراچی اشاره کرد.

چند ماه پیش، در آگهی‌هایی که از سوی وزارت داخله حکومت بلوچستان درباره افراد به‌شدت تحت تعقیب سازمان‌های شبه‌نظامی غیرقانونی در روزنامه‌ها منتشر شد، نام رحمان گل نیز به چشم می‌خورد.

تغییر رهبری در «بی‌ال‌ای» نشانه چیست؟

امتیاز گل، تحلیلگر ارشد و مدیر اجرایی «مرکز تحقیقات و مطالعات امنیتی»، تغییر رهبری در سازمان غیرقانونی «بی‌ال‌ای» را یک تغییر تاکتیکی دانست.

او گفت: «به نظر من این یک تغییر بسیار بزرگ نیست، بلکه یک تغییر تاکتیکی است؛ زیرا ساختار اساسی چنین سازمان‌هایی دستخوش تغییر نمی‌شود.»

امتیاز گل افزود: «نکته دوم این است که در بلوچستان ادعاهای بسیاری مبنی بر انجام عملیات‌های [دولتی] مبتنی بر اطلاعات دقیق جاسوسی از سوی نیروهای امنیتی مطرح می‌شود. اگر بر اساس این ادعاها به عملیات‌های چهار تا پنج هفته گذشته نگاه کنیم، تعداد آن‌ها بسیار زیاد است.»

او گفت: «اگر چنین حجم گسترده‌ای از عملیات‌های استخباراتی در حال انجام باشد و ادعاهای مربوط به تلفات واردشده در آن‌ها صحت داشته باشد، این امر می‌تواند فشار بر چنین سازمان‌هایی را افزایش دهد و به رهبری آن‌ها نیز آسیب برساند.»

جان اچکزی، سخنگوی پیشین حکومت بلوچستان و تحلیلگر سیاسی، می‌گوید که رحمان گل با سلف خود، بشیر زیب، متفاوت است؛ زیرا او پیشینه نظامی دارد.

او گفت: «در اصل باید این نکته را درک کنیم که هیچ کاهشی در میزان تهدید به وجود نیامده است و نهادهای امنیتی پاکستان باید هوشیارتر باشند.»

عامر رانا، کارشناس امور امنیتی و مدیر «موسسه مطالعات صلح پاکستان»، بیان کرد که در سازمان‌هایی که مدعی یک تفکر و ایدیولوژی هستند، تغییر رهبری امری رایج است و به طور مداوم رخ می‌دهد.

او گفت: «آن‌ها به این دلیل خواهان تغییر رهبری هستند که کیش شخصیت شکل نگیرد؛ زیرا وقوع چنین امری سازمان‌ها و احزاب را با مشکلاتی مواجه می‌کند.»

وی افزود: «این نکته نیز وجود دارد که به طور کلی، انتقال رهبری به سادگی و همواری صورت نمی‌گیرد و در این زمینه اختلافاتی نیز بروز می‌کند؛ با این حال، اگر در این خصوص اختلافاتی در درون سازمان بی‌ال‌ای رخ داده باشد، من از آن اطلاعی ندارم.»

دلیل مواضع سرسختانه رحمان گل در برابر چین چیست؟

پیش از آنکه رحمان گل به فرماندهی سازمان «بی‌ال‌ای» برسد، زمانی که ریاست «لوای مجید» را بر عهده گرفت، حملات علیه کارکنان چینی افزایش یافت.

در این زمینه، در برخی از گزارش‌های رسانه‌های داخلی و خارجی این برداشت مطرح شد که مواضع رحمان گل در قبال چین سرسختانه‌تر است.

با این حال، عامر رانا، کارشناس امور امنیتی و مدیر «موسسه مطالعات صلح پاکستان»، با این دیدگاه موافق نیست.

او گفت: «تمامی این سازمان‌ها، چه بی‌ال‌ای و چه بی‌ال‌اف (جبهه آزادی‌بخش بلوچستان)، همواره مخالف چین و پروژه‌های سی‌پک (کریدور اقتصادی چین و پاکستان) بوده‌اند و پیوسته آن‌ها را هدف قرار داده‌اند.»

عامر رانا افزود: «دلیل اصلی این امر آن است که چنین سازمان‌هایی بر این باورند که چین یک قدرت جهانی است و پاکستان از حمایت آن برخوردار شده است. این سازمان‌ها تصور می‌کنند که با حمایت چین، ارتش پاکستان بیش از پیش قدرتمند و مستحکم خواهد شد.»

وی گفت: «به نظر من، دقیقا بر همین اساس است که مواضع این گروه‌ها در قبال چین و پروژه‌های آن سرسختانه است.»

عبدالحی کاکر، پژوهشگر و تحلیلگر ارشد مقیم امریکا، در این خصوص گفت: «به طور کلی، نه تنها شبه‌نظامیان بلوچ، بلکه احزاب سیاسی نیز نه تنها امروز، بلکه طی حدود ۲۵ سال گذشته مواضع بسیار سرسختانه‌ای درباره فعالیت چین در پروژه‌های توسعه‌ای بلوچستان داشته‌اند.»

آقای کاکر افزود: «به نظر من، رحمان گل نماینده آن دسته از شبه‌نظامیان بلوچ است که معتقدند برای مقابله با حکومت پاکستان، بیرون راندن قدرتی همچون چین ضروری است.»