شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
تهدید حوثیها؛ بحران تازه برای کشتیرانی در تنگه بابالمندب و دریای سرخ؟
تهدیدات متحدان ایران علیه یک مسیر حیاتی کشتیرانی در دریای سرخ، نگرانیها را درباره اختلال بیشتر در تجارت جهانی افزایش داده است.
ایران پیشتر عملا تنگهٔ هرمز را مسدود کرده و مانع از خروج تردد دریایی از خلیج فارس شده است. اما اکنون اصلیترین متحدان این کشور در خاورمیانه تهدید میکنند که جبههٔ دریایی دیگری را در آن سوی شبهجزیرهٔ عربستان بگشایند.
حوثیها — گروه شورشی تحت حمایت تهران که شمال یمن را در اداره خود دارند — «محاصره دریایی» علیه عربستان سعودی، متحد ایالات متحده، در تنگهٔ بابالمندب اعلام کردهاند؛ یک آبراه مهم که خلیج عدن و دریای سرخ را به کانال سوئز متصل میکند و حدود ۱۲ درصد از نفت دریایی جهان از طریق آن ترانزیت میشود.
روز دوشنبه، ۲۰ جولای ۲۰۲۶، یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، گفت که این تحریم در واکنش به محاصرهٔ بنادر و میدانهای هوایی مناطق تحت اداره حوثیها توسط عربستان صورت گرفته است.
در واکنش، وزارت خارجهٔ عربستان سعودی این اتهام را محکوم کرد و متعهد شد که این کشور «تمامی اقدامات لازم را برای محافظت از کشتیهای خود مطابق با قوانین بینالمللی اتخاذ خواهد کرد».
یمن در چنگال جنگ داخلی ویرانگری گرفتار شده که در سال ۲۰۱۴ با تصرف صنعا و بیرون رانده شدن دولت به دست حوثیها کلید خورد. این درگیریها در سال ۲۰۱۵، به دنبال مداخلهٔ ائتلافی از کشورهای عربی به رهبری عربستان سعودی — با هدف بازگرداندن دولت بر سر کار — ابعاد خونینتری به خود گرفت.
به گزارش ملل متحد، در این درگیریها بیش از ۱۵۰ هزار نفر کشته شدهاند و یکی از بدترین بحرانهای بشری جهان شکل گرفته است، بهطوریکه بیش از ۲۲ میلیون نفر به انواعی از کمکها نیاز دارند.
اما آیا حوثیها واقعا میتوانند تنگهٔ بابالمندب را به روی کشتیهای سعودی ببندند؟
فارع المسلمی، کارشناس خاورمیانه در اندیشکدهٔ چاتم هاوس در لندن، به بخش جهانی بیبیسی میگوید که این گروه از قدرت آتش کافی برای ایجاد اختلال برخوردار است.
او میگوید: «حوثیها ماین در اختیار دارند و طی سالهای اخیر توانمندیهای خود را در حوزه پهپادهای دریایی توسعه دادهاند.»
و آنها میتوانند بدون اعمال یک محاصرهٔ کامل نیز مشکلآفرین شوند.
المسلمی به بخش جهانی بیبیسی میگوید: «تنها کاری که آنها باید انجام دهند، زدن یک هدف است. حتی اگر این اقدام نمادین باشد، هراس لازم را در میان شرکتهای بیمه، شرکتهای کشتیرانی و تأمینکنندگان نفت ایجاد خواهد کرد. این میزان از آسیب از آنچه ممکن است افراد تصور کنند، بسیار بیشتر است.»
«استراتژی ایران پس از جنگ این است که متحدان منطقهای ایالات متحده را دچار فرسایش کند. آنها تلاش میکنند همه را به این منازعه بکشانند.»
ایران پیشتر تهدید کرده بود که «جبهههای دیگری را خواهد گشود». انور العنسی، کارشناس مسائل یمن، نیز همنظر است که حوثیها به دستور تهران عمل میکنند تا سعودیها را به درون این منازعه بکشند.
العنسی به بخش جهانی بیبیسی میگوید: «ایران خواهان این تنشزایی است، چرا که این تنها گزینهٔ پیش روی آن در حال حاضر است. سعودیها تا کنون از درگیر شدن با تهران اجتناب کردهاند — اما اگر حوثیها عملا دست به حمله بزنند، آنها اکنون ناچار خواهند بود برای دفاع از منافع خود اقدام کنند.»
چرا بابالمندب بسیار مهم است؟
تنگه بابالمندب میان یمن در سمت عربی دریای سرخ و جیبوتی و اریتره در سمت افریقایی آن واقع شده است. تردد بحری که از اقیانوس هند و خلیج عدن میآید، باید برای دسترسی به کانال سوئز از آن عبور کند.
این تنگه با طول ۱۱۵ کیلومتر و عرض ۳۶ کیلومتر، پس از گشایش کانال سوئز در سال ۱۸۶۹ و ایجاد کوتاهترین مسیر دریایی میان اروپا و آسیا، به حلقهای ضروری در تجارت جهانی تبدیل شد.
دالان دریای سرخ اکنون یکی از پررفتوآمدترین مسیرها در جهان است و تقریبا یکچهارم تردد بحری جهان در امتداد آن صورت میگیرد.
تنگه هرمز که هماکنون عملا بر اثر جنگ مسدود شده است، ۲۰ درصد از ترانزیت نفت جهان را به خود اختصاص میدهد. مسدود شدن تنگه بابالمندب نیز ۱۲ درصد دیگر از نفت جهان را با اختلال مواجه خواهد کرد.
بر اساس اعلام اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت متعلق به کشورهای خاورمیانه و آسیا با مقصد غرب از این تنگه عبور میکند.
علاوه بر این، ۸ درصد از محمولههای جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) از این تنگه ترانزیت میشود که آن را به شریان حیاتی برای تأمین انرژی جهان بدل ساخته است.
از زمان مسدود شدن عملی تنگه هرمز، دریای سرخ اهمیت بیشتری در تجارت جهانی پیدا کرده است. عربستان سعودی استفاده از بابالمندب را به عنوان نقطهٔ ترانزیتی برای جریان نفت سعودی از بندر «ینبع» آغاز کرده است. ریاض روزانه میلیونها بشکه نفت خام را از میادین شرقی خود از طریق یک خط لوله به آنجا میفرستد.
علاوه بر نفت خام و گاز، تنگه بابالمندب بخشی از پیوند تجاری اصلی میان شرق و غرب را تشکیل میدهد که هر روز دهها کشتی باربری از آبهای آن عبور میکنند.
بسته شدن این تنگه تأثیری مشابه رویداد سال ۲۰۲۱ خواهد داشت؛ زمانی که کشتی باربری با پرچم پاناما به نام «اوِر گیوِن» به گل نشست و کانال سوئز را مسدود کرد. این حادثه موانع و گلوگاههای شدیدی را در زنجیرههای تأمین جهانی ایجاد کرد که به افزایش هزینهها و تاخیر در تحویل نفت و طیف وسیعی از کالاها انجامید.
نقش حوثیها
هرگونه حمله به تنگه بابالمندب احتمالا توسط حوثیها، که یک گروه سیاسی و نظامی تحت حمایت ایران در یمن هستند، انجام خواهد شد.
یک رهبر حوثی در گفتوگو با رویترز و به شرط عدم افشای نامش گفت که این گروه از نظر «آمادگی نظامی» در وضعیتی است که میتواند برای حمایت از تهران، تنگه بابالمندب را هدف قرار دهد.
در ۲۸ مارچ، حوثیها حملهای را علیه اسرائیل انجام دادند که این نخستین دخالت آنها در جنگ امریکا و اسرائیل با ایران بود. اسرائیل اعلام کرد که دو موشک شلیکشده از یمن را رهگیری و سرنگون کرده است.
این گروه خط ساحلی یمن در دریای سرخ را در کنترل دارد و در جریان جنگ غزه نیز تنگه بابالمندب را هدف قرار داد. حوثیها بهتنهایی با استفاده از راکتها و پهپادها به بیش از ۱۰۰ کشتی تجاری حمله کردند که به غرق شدن دو فروند کشتی و کشته شدن چهار ملوان انجامید.
در نوامبر ۲۰۲۳، این گروه با استفاده از یک هلیکوپتر، یک کشتی باری متعلق به بریتانیا و تحت بهرهبرداری یک شرکت جاپانی را در دریای سرخ به زور تصرف کرد.
اگرچه حوثیها مدعی بودند که تنها کشتیهای دارای ارتباط با اسرائیل را هدف قرار میدهند، این حملات به طور گسترده بیهدف و بدون تفکیک توصیف شد. در پی این اقدامات، چندین شرکت بزرگ کشتیرانی و نفتی جهان عبور و مرور از این منطقه را متوقف کردند.
حملات سرانجام فروکش کرد؛ در حالی که ایالات متحده ادعا میکرد حوثیها عقبنشینی کردهاند، حوثیها نیز در مقابل مدعی بودند که این امریکا بوده که از مواضع خود عقب نشسته است. با این حال، تحلیلگران نگراناند که این حملات بار دیگر از سر گرفته شود.
لیز دوسیت، خبرنگار ارشد بینالملل بیبیسی، میگوید: «همواره انتظار میرفت که اگر این جنگ طولانی شود، حوثیهای یمن نیز به آن وارد شوند.»
او میافزاید: «حوثیها که بر شمالغرب یمن تسلط دارند، تاکنون از قدرتمندترین سلاح خود استفاده نکردهاند؛ یعنی تواناییشان در مختل کردن عبور و مرور دریایی از تنگه بابالمندب، گذرگاه راهبردیای که دریای سرخ را به مسیرهای تجارت جهانی متصل میکند.»
اداره دریانوردی وزارت ترانسپورت ایالات متحده در اطلاعیهای مورخ ۲۶ فبروری اعلام کرد: «اگرچه گروه تروریستی حوثی از زمان توافق آتشبس میان اسرائیل و غزه در اکتوبر ۲۰۲۵ هیچ حملهای به کشتیهای تجاری انجام نداده است، اما همچنان تهدیدی برای داراییهای امریکا، از جمله کشتیهای تجاری، در این منطقه محسوب میشود.»
فشار بر کشتیرانی جهانی
بابالمندب در زبان عربی به معنای «دروازه اشکها» یا «دروازه اندوه» است. این نام بازتابدهنده خطرات این گذرگاه دریایی است؛ از جریانهای شدید آب و بادهای غیرقابل پیشبینی گرفته تا دزدی دریایی و درگیریهای نظامی.
بین سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۲، تنگه بابالمندب و آبهای اطراف آن شاهد حملات متعدد دزدان دریایی بود. این حملات عمدتا توسط گروههای سومالیایی انجام میشد که خدمه کشتیها را ربوده و در ازای آزادی آنها درخواست باج میکردند. این حوادث موجب شد جامعه بینالمللی و شرکتهای کشتیرانی تدابیر امنیتی خود را در منطقه به طور قابل توجهی تقویت کنند.
مسدود شدن این گذرگاه دریایی در شرایط کنونی میتواند بحران بازار انرژی را که هماکنون نیز تحت تأثیر وضعیت تنگه هرمز قرار دارد، بیش از پیش تشدید کند.
اختلال در حملونقل دریایی در خلیج فارس باعث شده است قیمت نفت خام برنت از حدود ۷۰ دالر برای هر بیرل پیش از بحران، به بیش از ۱۱۵ دالر برسد.
تجارت جهانی طیف گستردهای از کالاها، از محصولات مصرفی گرفته تا کالاهای زراعتی، نیز از این وضعیت تأثیر پذیرفته است. ایجاد اختلال در یک مسیر مهم بحری دیگر میتواند قیمتها را بیش از پیش افزایش دهد و پیامدهای اقتصادی ناشی از درگیری با ایران را عمیقتر کند.
محمد الباشا از شرکت امریکایی مشاوره ریسک «باشا ریپورت» گفت که هنوز مشخص نیست آیا حوثیها کشتیهای عازم عربستان سعودی را هدف قرار خواهند داد یا نه.
او به خبرگزاری رویترز گفت: «حتی اگر هیچ کشتیای مورد حمله قرار نگیرد، صرف اعلام چنین موضوعی احتمالا موجب اختلال در فعالیتهای کشتیرانی و ایجاد ابهام برای بنادر عربستان خواهد شد. اینکه حوثیها از تهدید فراتر رفته و به اقدام مستقیم روی آورند یا نه، همچنان مهمترین مسئله است.»
