پناهجویان بلاتکلیف افغان در عراق: «ملل متحد با ما رفتار تبعیضآمیز دارد»
- نویسنده, علی حسینی
- شغل, بیبیسی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۵ دقیقه
«صدقت شوم، گوش کن، از افغانها را یک نفر تا هنوز تمدید نکردهاند. فقط سوری و عربی باشد، میگذارید داخل [برود؟!]»
این جملاتی است که یک پناهجوی افغان خطاب به مترجم دفتر کمیشنری عالی ملل متحد در امور مهاجرین در بغداد بیان کرد تا اجازه بدهد داخل این نمایندگی شوند. در تصویری از این لحظه، دیده میشود که تلاش این پناهجو برای داخلشدن بینتیجه است و دو نفر از کارمندان این نمایندگی سعی میکنند که آنها را از پیش دروازه دور کنند.
در سال ۲۰۲۰ در عراق ۶۴ افغان درخواست پناهندگیشان را در نمایندگی ملل متحد در این کشور ثبت کردند. در مدت پنج سال بعد اما این رقم به ۸۹۵۳ نفر رسیده است؛ یعنی ۱۴۰ برابر بیشتر. دلیل این افزایش سقوط نظام قبلی در افغانستان بود که سبب شد دهها هزار افغان کشورشان را ترک کنند و از جمله به عراق بروند.
شماری از آنها حالا اما از بلاتکلیفی و مشکلاتی که در این کشور با آن روبهرو شدهاند، نگران هستند.
در یکی از ویدیوهایی که در اختیار بیبیسی قرار گرفته است، عدهای از پناهجویان افغان دیده میشود که روبهروی دفتر نمایندگی ملل متحد در امور مهاجرین در عراق جمع شدهاند و خواهان ورود به ساختمان هستند.
یکی از افغانها به حالت گلایهآمیز میگوید:« این هم ملل متحد است. برای افغانها هیچ کاری نمیکنند و تمام کارشان فقط برای سوریهایهاست.»
در همین زمان وقتی یکی از آنها دید که مترجم دفتر کمیشنری عالی ملل متحد در امور مهاجرین نزدیک دروازه شده است، خطاب به او گفت: «این عدل نیست. این عدل نیست. ببین، قانون اینطور نیست که سوریهایها بروند و افغانها و فارسیزبانها همهشان پشت در بمانند.»
لحظاتی بعد وقتی که مسئولین نمایندگی ملل متحد افغانها را از ورودی ساختمان بیرون کردند، یکی از افغانها از عصبانیت با مشت چند بار به دروازه زد و سپس از آنجا ناامید رفتند.
بیبیسی با سه نفر از افغانهایی که در عراق هستند و در بلاتکلیفی ماندهاند، صحبت کرده است، از جمله یکی از افرادی که جلو ساختمان نمایندگی ملل متحد اعتراض کرده بود. بهدلیل پیامدهای احتمالی، ما نامهای مستعار را برای آنها انتخاب کردهایم.
آنطور که محمدرضا میگوید، او چهار سال پیش در نمایندگی ملل متحد در عراق ثبت نام کرد و خواهان پناهندهشدن در کشور سوم شد: «از آن زمان هیچ مصاحبه جدی با ما انجام نشده است، نه درباره دلایل پناهندگی و نه درباره وضعیت امنیتی. فقط بایومتریک شدیم و یک کارت گرفتیم که هر سال تمدید میشود. اما هیچ روند واقعی برای تعیین وضعیت ما وجود ندارد.»
بیشتر افغانها در سه شهر بغداد، کربلا و نجف حضور دارند و شمار اندک دیگری در شهرهای بصره و اربیل زندگی میکنند.
جواد یکی دیگر از آن سه نفری است که با بیبیسی گفتوگو کردند: «بیشتر از سه سال است که منتظر تعیین مراحل دوسیههای خود هستیم و هیچ جوابی تا کنون به ما ندادهاند. مشکل اصلی ما این است که دوسیهها هیچ بررسی نمیشود. حتی مدت هفت ماه میشود که به خاطر تمدید، هر وقتی به تماس میشویم، یا حضوری به دفتر ملل متحد میرویم، آنها به ما میگویند که منتظر تماس باشید.»
دفتر کمیشنری عالی ملل متحد در امور مهاجرین در عراق به بیبیسی گفته است که نگرانیهای مطرحشده از سوی این افغانها را میپذیرد و «اذعان میکند که در سالهای اخیر، پناهجویان از جمله افغانها با تأخیر در روند ثبتنام و مستندسازی مواجه بودهاند. این چالشها با محدودیتهای عملیاتی مرتبط است، از جمله منابع مالی محدود، کاهش شدید کارمندان، همراه با افزایش درخواست پناهندگی در دو سال گذشته.»
افغانهای پناهجو اما یک مشکل دیگر را هم مطرح کردهاند: تبعیض
به گفته محمد رضا: « کارمندان ملل متحد رویه درستی و شفافی با مهاجران افغانستان ندارند. وقتی به نمایندگی ملل متحد مراجعه میکنیم، بسیاری از ما را راه نمیدهند و بینتیجه بر میگردیم. در حالیکه ما راه زیادی را طی میکنیم تا به دفتر سازمان ملل برسیم، اما شاهد بودیم که پناهجویان بعضی از کشورها آمدهاند و بدون اینکه تماسی گرفته شده باشد، داخل رفتند و کارشان انجام شده است. این چیزها باعث شده است که ما حس کنیم که روند یکسان و مشابه نیست و تبعیضهایی وجود دارد. در مورد تمدید [ کارت اقامت]، بعضی از هموطنان را دیدیم که به خاطر اینکه کارتشان وقتش گذشته بود، ۱۸ روز در بازداشت بودند. روند با افغانها بیشتر تبعیضآمیز است.»
نمایندگی کمیشنری عالی ملل متحد در امور مهاجرین به سئوال بیبیسی در مورد ادعای تبعیض پاسخ داد که چنین ادعاهایی مربوط به رفتار نامناسب، غیرحرفهای یا تبعیضآمیز را جدی میگیرند و هیچگونه سوءرفتاری را تحمل نمیکنند. این نمایندگی میگوید که سیستم محرمانهای برای ثبت شکایتها فعال است.
موضوع دیگر علاوه بر بررسی سنگپشتی پروندههای پناهجویی افغانها در عراق، این است که پناهجویان نمیدانند وضعیتشان چگونه است؟ محمد رضا در این باره به بیبیسی گفت: « سالهاست که نام ما در سیستم ثبت شده است، اما هیچ تصویر واضحی از وضعیت پروندههایمان نداریم. نه میدانیم که دقیقا در چه مرحلهای هستیم و نه کسی توضیح میدهد.»
بر اساس قوانین عراق این دسته از افغانها بهطور رسمی اجازه کار ندارند، نمیتوانند از شهری که در آنجا خود را ثبتنام کردهاند، خارج شوند. فرزندان آنها هم نمیتوانند درس بخوانند و مهمتر از همه، «همیشه نگران تمدید کارت اقامتشان هستند.»
محمدرضا برای پاسخ به سئوالهای بیبیسی در برابر کمره و پشت به پنجره اتاقش بهگونهای نشست تا چهرهاش تاریک باشد. او نگران است که مبادا صحبتهایش پیامدی نامناسبی بر وضعیت فعلیاش برجای بگذارد. او به بیبیسی گفت: «بزرگترین نگرانی ما یک بلاتکلیفی طولانی است، اینکه سالها در انتظار بمانیم، بدون اینکه بدانیم آینده ما چه میشود.»
