KALLATTIIN, Ameerikaan jilli Iraan Niwu Yoork keessaa akka ba'u ajajje

Haguuggii Tamsaasa Kallattii

1. Sa'aatii 2 duraDureessi beekamaan lammii Zimbaabiwee Wiikneel Chivaayoo balaa hilikooptaraan hadha warraasaa waliin du'e

   Dureessi beekamaan lammii Zimbaabiwee michuu Pirezidantoota hedduu ta'e Wiikneel Chivaayoo bala hilikooptaraan haadha warraasaa waliin du'e.

   Dureessa kana waliin namoota jahatu hilikooptara san keessa ture jehcuun maatiinsaa mirkaneessaniiru.

   Balaan kun kan qaqqabe magaalaa guddoo Zimbaabiwee Haraaree irraa fageenya km70tti ganda baadiyyaa Marondera jedhamutti yoo ta'u balaan kunis Roobii galgala qaqqabuu Poolisiin mirkaneesseera. Namoota hilikooptara san keessa turan keessaa kan lubbuun oole hin jiru.

   Dubbii himaan maatii kanaa dureessi ganna 43 Herbeert Chivaayoofi haati warraasaa Luusii Muteekee du'uu mirkneesseera, maatiinis rifatuu guddoo keessa jiraachuu beeksise.

   Chivaayoon jireenya qananii jiraatu miidiyaa hawaasaa gubbaa agarsiisuunis beekama. Pireezidantoota biyyoota Afrikaa hedduu waliin michuu yoo ta'u, Mootummoota AFrikaa hedduu waliin piroojektiiwwan gurguddaa hojjechuuf waliigaltee raawwateera. Namni daldalaa kun malaammaltummaan pirojektoota injifata jedhamuus badii akka hin dalagane mugguta.

   Dureessi kun haadha warraasaa waliin mana baadiyyaatti ijaaraa jirn ilaaluuf osoo imalaa jiranii balaan kun isaan mudate.

   Hilikooptarri Chivaayoofaa balali'uu eegalee daqiiqaa 40 booda lafa qonnaa bakka Kudeengaa jedhamu keessatti kufe.

2. Sa'aatii 2 duraPaakistaan Afgaanistaanirratti haleellaa qillensaa hamaa raawwatte

   Paakistaan haleellaa qilleensaa Afgaanistaanirratti raawwatteen namoota sagal ajjeeftee 11 madeessuu mootumman Taalibaan beeksise.

   Ministirri Odeeffannoo Islaamabaad haleellaan kun raawwatamuufi hidhattootni 20 ajjeefamuu hime.

   Dubbii himaa mootummaa Taalibaan Zabihullaa Mujaahid haleellaan qilleensaa kun bulchiinsota Kunar fi Helmaand jedhaman keessatti manneen jireenyaa rukkuchuu hime. Yaada X gubbaa maxxanseen dubartootniifi daa'imman kanneen haleellaa kanaan miidhaman keessati jedheera.

   ''Gochi kun weerara fi yakka duudhaale fudhataman cabse waan ta'eef ni balaaleffanna'' jedheera.

   Paakistaan garuu haleellaan qindaa'aadha ittiin jedhe kaampiiwwan shoroorkeessitootaa Afgaanistaan keessa jiran irratti xiyyeeffate jedheera. Bakki haleelame iddoo meeshaaleen waraanaa hedduun itti kuufame ta'uus ibse.

   Ministirri Odeeffannoo Paakistaan nama nagaarra balaan akka hin geenye eeggannoo guddaan godhameera jechuun himannaa Afgaanistaan kufaa godheera.

   Paakistaan Taalibaanotni Afgaanistaan keessa jiran hidhattoota Taaliban Paakisataan keessa jiran, mormaniifi haleellaa raawwataniif daho ta'aniiru jechuun himatti.

   Afgaanistaaan gama isheen himanna akana kufaa gooti.

3. Sa'aatii 6 duraNamoota waraanaan qe'eerraa buqqa'an dabalatee siiviloonni hedduun walitti bu'iinsa kaabaan rakkoof saaxilamaniiru- UN

   Dhaabbata Biyyoota Gamtoomaniitti Waajjirri Gargaarsa Namoomaa Qindeessu (OCHA) kan damee Itoophiyaa waldhabdeen kaaba Itiyoophiyaa keessatti uumame lammiilee nagaa-kanneen kanaan dura sababa waraanaan buqqa’an dabalatee jiraattotni nagaa daran buqqa’aa jiraachuu ibseera.

   OCHAn ibsa isaa keessatti qaamoleen wal waraanaa jiran hundi nageenyaa fi qabeenya hojjettoota gargaarsaa akka mirkaneessan gaafateera.

   Gargaarsi lubbuu baraaruu giddu-seenummaa tokko malee akka ummata rakkoof saaxilamaniif akka dhihaatu haala mijeessuu akka qaban waamicha dhiyeesseera.

   OCHAn humnoonni hidhatan konkolaattota gargaarsa namoomaa yeroo adda addaa humnaan qabatanii turan hunda hatattamaan akka deebisan dhaameera.

   Qindeessaan jaarmiyaa kanaa Ozooniyaa Ojiiloo (Dr) ibsa isaanii keessatti, buqqaatii haaraa cinatti, lammiileen kanaan dura buqqa’an balaa nageenyaa hammaaaf saaxilamuun isaanii eegumsa lammiilee nagaa ilaalchisee yaaddoo guddaa akka uume hubachiisaniiru.

   Qondaalli kun itti dabaluudhaan hawaasni gargaarsa namoomaa naannolee miidhaman keessatti deeggarsa kennuu itti fufee osoo jiruu, haleellaa hojjettoota gargaarsaa, qabeenya, waajjiraalee fi bu’uuraalee siiviilii irratti raawwatamu ilaalchisee yaaddoon guddaan akka jiru ibsaniiru.

   Keessattuu waldhabdeen dhiheenya kana kutaa kaaba biyyattii keessatti hammaate ilaalchisee yaaddoon hammaachuu ibsan.

   OCHAn ibsa isaa keessatti yoo xiqqaate konkolaattonni gargaarsa namoomaa 10 gareewwan hidhataniin saamamuu isaanii kan gabaase yoo ta’u, hanga ammaatti kan argame lama qofa ta’uu ibseera.

   Qindeessaan kun hojjettoonni gargaarsaa fi qabeenyi seera namoomaa idil-addunyaa jalatti haleellaa irraa kan eegamu ta’uu fi gonkumaa irratti qiyyaafatamuu akka hin qabne cimsanii dubbataniiru.

   Qaamoleen hundi seeraa fi qajeeltoowwan idil-addunyaa akka kabajan, hojiiwwan gargaarsaa gufachiisuu irraa akka of qusatan, gargaarsi namoota gargaarsa barbaadaniif gufuu tokko malee akka geejjibsiifamu haala mijeessuun dirqama akka ta'e qondaalli kun waamicha dhiyeessaniiru.

4. Sa'aatii 8 duraUS jilli Iraan osoo yeroo kennameef dursuun akka Niwu Yoork keessaa ba'an ajajje

   Ministirri dhimma alaa US Maarkoo Ruubiyoo jilli Iraan yeroo karooraan qabameef dursee akka Ameerikaa keessaa akka ba'u ajajuu aanga'aan mootummaa Ameerikaa tokkoo fi maddeen dippiloomaasii miidiyaa waahila BBC ta'e CBS jedhamutti himan.

   Akka gabaasa miidiyaa kanaatti Maarkoo Ruubiyoo jilli Iraan akka dursee Niwu Yoork gadhiisee ba'u kan ajaje mariin teeknikaa aanga'oota biyyoota lamaanii gidduutti erga gaggeeffameeti.

   Jilli Iraan ministira dhimma alaa biyyattii Abbaas Araagchiin durfamu kora UN irratti hirmaachuuf torban darbe gara Niwu Yoork kan imale yoo ta'u, Ulaa Hormuuz deebisanii banuu ilaalchisee Ameerikaa walin al-kallattiin marii taasisaa ture.

   Abbaas Argaachii kanaan dura CBS waliin wayita turtii taasisan jilli isaanii KIbxata darbe Ameerikaa gadhiisee ba'uuf ture.

   Pirezidantiin Iraan Masuud Pezeshkiyaan erga torbee darbe kora UN irratti haasaa taasisanii guyyaa itti aanu Niwu Yoork keessaa kan ba'an yoo ta'u, Abbaas Araagchii garuu akkaataa Ulaa Hormuuz deebisanii banuun danda'amuu fi waraana dhaabuu irratti marii al-kallattii Ameerikaa waliin gaggeessuuf achuma turan.

   Ameerikaan dippiloomaatota Iraan UN keessatti ramadamanii jiranii fi biyyashee keessa jiran hunda akka biyyattii gadhiisanii ba'an hin dirqamsiifne.

   UN ajaja Maarkoo Ruubiyoo booda Araagchii fi jilli Iraan kora waliigalaa irratti hirmaachuuf gara Niwu Yoork imalan ''hatattamaan'' akka ba'an itti himuu miidiyaan US Axios jedhamu gabaaseera.

   Miidiyaan AP jedhamu gamsaan aanga'oota Ameerikaa wabeeffachuun akka gabaasetti jilli Iraan kun ''yeroo kennameef dabarseera, akkasumas ammoo korri UN xumurameera. Kanaafuu gara biyyasaaniitti deebi'uu qabu,'' jedhamuu gabaaseera.

   Jilli Iraan Kibxatarraa eegalee imalli isaa gara Qataar, Dohaa taasiseera.

   Waayit Haawus dhimma Ulaa Hormuuz banuu irratti mariin Iraan waliin taasisan fooyya'iinsa ni agarsiisa jettee eegaa turtus, garuu dubbiin akka isaan eegan hin taane.

   Iraan Ulaa Hormuuz banuu ilaalchisee karoora dhiheessitee kan turte yoo ta'u, Pirezidant Tiraamp karoora kana akka hin fudhanne ibsee ture.

   Iraan garuu ejjennoon kun dhuguma kan Ameerikaa ta'uu deebii eegaa akka turte ibsiteetti.

   Gama kaaniin dhimma kana gidduu jaarsummaan kan jirtu Qataar ammas biyyoota kunneen gara mariitti fiduun waraanni kun akka dhaabbatuuf dhiibbaa uumaa jiraachuu ibsiteetti.

5. Sa'aatii 8 duraAkkam jirtu?

   Tamsaasa kallattii eegalleerra. Iraan fi US al-kallattiin mari'ataa jiraatanis garuu mariinsaanii bu'aa buusaa hin jiru.

   Waan gidduu isaaniitti deemaa jiru akkasumas dhimmoota Baha Giddugaleessaa irratti xiyyeeffanna.

   Odeeffannoo biyya keessaa fi alaas qixeessinee isiniif dhiheessina.

   Tamsaasa kallattii armaan duraan odeeffannoo dhiheessaa turre asii argattu.

   Odeessaalee karaa Marsariitii (Website), Instagram, YouTube, Facebook, WhatsApp fi TikTok keenyaas ni argattu.

   Bakka nagaa oolaa!