Biển Đông: Mỹ lên án Bắc Kinh, Trung Quốc và Philippines triệu đại sứ để phản đối

Sáng 21/7 (giờ Việt Nam), Mỹ đã lên án điều mà họ gọi là những hành động "nguy hiểm và gây hấn" của Trung Quốc, sau khi lực lượng Trung Quốc bị cáo buộc làm bị thương một thủy thủ Philippines trong cuộc đối đầu tại Bãi Cỏ Mây.

"Mỹ lên án các hành động nguy hiểm và gây hấn của Trung Quốc nhằm vào các quân nhân hải quân Philippines tại Bãi Cỏ Mây ở Biển Đông ngày 20/7/2026, đồng thời kêu gọi Trung Quốc lập tức chấm dứt những hành động gây mất ổn định này," người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ, ông Tommy Pigott, cho biết trong một tuyên bố đăng trên webstie Bộ Ngoại giao Mỹ.

"Cách thức khiêu khích đáng lo ngại của Trung Quốc nhằm vào các hoạt động hàng hải hợp pháp của Philippines làm suy yếu hòa bình và ổn định trong khu vực và mâu thuẫn trực tiếp với các cam kết nhiều lần của Trung Quốc nhằm giải quyết tranh chấp một cách hòa bình.

"Chúng tôi đứng về phía đồng minh của chúng tôi, Philippines, và khen ngợi sự chuyên nghiệp và kiềm chế của hải quân Philippines trong vụ việc này.

"Chúng tôi tái khẳng định phán quyết của Tòa trọng tài tháng 7/2016, trong đó nêu rằng các yêu sách biển mở rộng của Trung Quốc ở Biển Đông không có cơ sở luật pháp quốc tế.

"Quyết định đó là cuối cùng và có tính ràng buộc về mặt pháp lý đối với cả Trung Quốc và Philippines.

"Chúng tôi sẽ tiếp tục sát cánh cùng các đồng minh và đối tác của mình để bảo vệ một Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và mở," người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ, ông Tommy Pigott, khẳng định.

Tuyên bố này được đưa ra ngay trước thềm chuyến thăm Manila của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio vào hôm nay 21/7 để tham dự các cuộc họp của các bộ trưởng ngoại giao từ ASEAN, theo AFP.

Trước khi khởi hành, ông Rubio cho biết ông sẵn sàng có cuộc gặp bên lề với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị.

Trước đó, quân đội Philippines đã cáo buộc lực lượng hải cảnh Trung Quốc đã dùng gậy đánh một thủy thủ Philippines trong cuộc chạm trán gần tàu BRP Sierra Madre – một tàu quân sự của Hải quân Philippines được cho mắc cạn và hiện được sử dụng làm tiền đồn tại Bãi Cỏ Mây.

Theo phía Philippines, một chiếc ca nô của Trung Quốc chở tám người đã chạy vòng quanh BRP Sierra Madre và chụp ảnh con tàu.

Cuộc đối đầu xảy ra sau khi Hải quân Philippines điều hai xuồng cao su ra xua đuổi nhóm người Trung Quốc.

Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với gần như toàn bộ Biển Đông, bất chấp phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 kết luận rằng các yêu sách rộng khắp của Bắc Kinh không có cơ sở pháp lý.

Giới chức Philippines cho rằng phán quyết này đã củng cố lập trường pháp lý của mình và tạo cơ sở cho sáng kiến "minh bạch hóa", trong đó chính phủ công khai các vụ đối đầu trên biển với Trung Quốc.

Bắc Kinh không công nhận phán quyết này.

Trong một diễn biến liên quan, hôm 16/7, Philippines đã lên án mạnh mẽ China Daily, nhật báo tiếng Anh của nhà nước Trung Quốc, sau khi báo này đăng một video do AI tạo ra, trong đó người Philippines được mô tả là khỉ.

Trong video, một con khỉ mặc trang phục của người Philippines bị những cánh tay tượng trưng cho Mỹ và Nhật Bản chỉ đạo phải hát gì.

Sau khi bị gọi là "ngu ngốc", con khỉ rút ra một tờ giấy lời bài hát có dòng chữ "Phán quyết trọng tài về Biển Đông", rồi bị ném xuống biển và bị vòi rồng từ một con tàu phun vào.

Video do AI tạo ra của China Daily được đăng ngày 10/7, trùng với thời điểm Philippines tổ chức các hoạt động kỷ niệm 10 năm phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016, phán quyết bác bỏ các yêu sách chủ quyền rộng khắp của Trung Quốc ở Biển Đông.

Mười năm sau phán quyết mang tính bước ngoặt của Tòa Trọng tài năm 2016, nhiều ngư dân Philippines cho biết họ vẫn không thể tự do đánh bắt tại bãi cạn Scarborough do sự hiện diện thường xuyên của lực lượng Hải cảnh Trung Quốc.

Dù phán quyết khẳng định ngư dân Philippines có quyền đánh bắt truyền thống tại khu vực này và bác bỏ các yêu sách hàng hải rộng khắp của Bắc Kinh, Trung Quốc vẫn duy trì kiểm soát thực tế đối với bãi cạn.

Quan hệ giữa Philippines và Trung Quốc tiếp tục căng thẳng trong những tháng gần đây khi hai bên liên tiếp xảy ra các vụ đối đầu trên Biển Đông.

Manila nhiều lần cáo buộc lực lượng hải cảnh và dân quân biển Trung Quốc cản trở các hoạt động tiếp tế, tuần tra và đánh bắt của Philippines tại các khu vực tranh chấp như Bãi Cỏ Mây và bãi cạn Scarborough.

Hồi tháng 4/2026, các quan chức an ninh Philippines đã công bố hình ảnh về một cấu trúc nổi hình vuông có nhiều người trên đó và một ăng ten đặt ở trung tâm, được cho là do Trung Quốc dựng lên ở lối vào bãi cạn Scarboroug.

Trung Quốc sau đó đã dỡ bỏ cấu trúc này.

Năm 2025, Bắc Kinh cũng đề xuất thành lập một khu bảo tồn thiên nhiên tại bãi cạn Scarborough, nhưng Manila lên án đây là "cái cớ rõ ràng nhằm hợp thức hóa việc chiếm đóng".

Hai bên triệu đại sứ của nhau

Trung Quốc và Philippines hôm 21/7 đã triệu đại sứ của nhau để phản đối vụ va chạm giữa lực lượng của hai nước tại Bãi Cỏ Mây.

Trước đó, hai nước đã liên tục cáo buộc lẫn nhau sau khi thuyền bè của hai bên đối đầu trên biển.

Philippines nói rằng một quân nhân hải quân của họ bị đánh vào đầu bằng gậy gỗ và một xuồng cao su bị hư hại, trong khi Bắc Kinh cáo buộc chính Philippines là bên khơi mào vụ việc.

"Phía Philippines là bên khiêu khích trước, nhưng sau đó lại quay sang đưa ra những cáo buộc ngược, bóp méo sự thật và cố tình thổi phồng vụ việc," Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố.

Lực lượng Hải cảnh Trung Quốc (CCG) hôm 20/7 nói rằng hai xuồng cao su được triển khai từ tàu BRP Sierra Madre của Philippines đã đâm vào một ca nô tuần tra của Trung Quốc.

CCG cũng cáo buộc các thuyền viên Philippines đã dùng mái chèo và gậy dài để thực hiện các "đòn tấn công ác ý" nhằm vào lực lượng chấp pháp Trung Quốc.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc gọi các hành động của Philippines là "đặc biệt nghiêm trọng".

Trong một tuyên bố riêng hôm 21/7, Hải cảnh Trung Quốc nói rằng họ đã cho phép phía Philippines chuyển quân nhân bị thương từ tàu BRP Sierra Madre bằng các xuồng nhỏ "xuất phát từ cân nhắc nhân đạo".

Người phát ngôn CCG, ông Khương Lược, nói rằng lực lượng hải cảnh Trung Quốc đã kiểm tra các xuồng của Philippines và giám sát toàn bộ quá trình, đồng thời khẳng định Trung Quốc sẽ tiếp tục tiến hành các hoạt động "bảo vệ quyền lợi và thực thi pháp luật" tại vùng biển quanh bãi Cỏ Mây.

Trong khi đó, quân đội Philippines bác bỏ các cáo buộc của Trung Quốc, gọi chúng là "sai sự thật và gây hiểu lầm", đồng thời khẳng định lực lượng Philippines không phải là bên khơi mào cuộc đối đầu.

Những vụ triệu đại sứ như vậy tương đối hiếm, mặc dù căng thẳng giữa Trung Quốc và Philippines trên Biển Đông diễn ra thường xuyên.

Thông báo hôm 21/7 đánh dấu lần thứ ba Trung Quốc công khai triệu đại sứ Philippines kể từ khi Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. lên nắm quyền.

Hai lần trước diễn ra vào tháng 1/2024, sau khi ông Marcos chúc mừng ông Lại Thanh Đức đắc cử lãnh đạo Đài Loan, và vào tháng 11/2024, liên quan đến việc Philippines ban hành Luật Vùng biển và Luật Các tuyến hàng hải quần đảo.

Trong nhiều năm qua, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cũng nhiều lần mời đại sứ Philippines đến để phản đối chính thức – một bước đi ngoại giao nhẹ hơn so với việc triệu tập chính thức – liên quan đến các tranh chấp ở Biển Đông và các vấn đề liên quan đến Đài Loan.

Lần gần đây nhất Tổng thống Marcos công khai triệu đại sứ Trung Quốc là vào năm 2023, sau khi một tàu hải cảnh Trung Quốc chiếu tia laser cấp độ quân sự vào một tàu của Lực lượng Bảo vệ bờ biển Philippines.