Cam go mục tiêu tăng trưởng 10% và rủi ro bẫy thu nhập trung bình

"Trong 6 tháng đầu năm 2026, GDP tăng 8,18%, tuy chưa đạt mục tiêu đề ra, nhưng cao nhất cùng kỳ 16 năm qua," Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu khai mạc Hội nghị Trung ương 3 vào sáng ngày 20/7.

Dù khẳng định đây là một trong số những kết quả đáng trân trọng, ông nói rằng vẫn còn những hạn chế, điểm nghẽn về thể chế, chất lượng tăng trưởng, năng lực tự chủ, huy động nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Con số này cũng chưa đạt được mục tiêu 10% đã đề ra. Trong khi đó, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) dự báo tăng trưởng của Việt Nam là khoảng 6,2% trong năm 2026 và 5,8% vào năm 2027.

Vào ngày 19/7, một bài viết trên South China Morning Post (SCMP) nhận định rằng theo hầu hết các chỉ số kinh tế, năm 2025 là một năm thành công đối với Việt Nam.

"Tuy nhiên, nhìn kỹ hơn vào các số liệu của năm ngoái sẽ thấy một bức tranh phức tạp hơn. Sự bùng nổ của Việt Nam là có thật, nhưng một phần rất lớn thành quả ấy lại thuộc về các doanh nghiệp nước ngoài."

Bài viết cũng nhận định rằng Việt Nam đang đứng trước ngã rẽ quan trọng. Nếu đi sai hướng, Việt Nam có thể sẽ rơi vào bẫy thu nhập trung bình.

Mức xuất khẩu 'kỷ lục', từ đâu?

Thời điểm cuối năm 2025 đầu năm 2026, báo chí Việt Nam đồng tải đăng bài viết về giá trị xuất khẩu "kỷ lục" của Việt Nam trong năm 2025, đạt khoảng 475 tỷ USD. Trong đó, khu vực FDI chiếm 77,3% tổng kim ngạch xuất khẩu, khu vực trong nước chiếm 22,7%, giảm 6,1% so với năm 2024.

Theo SCMP, đây chính là điểm đáng chú ý khi lượng hàng xuất khẩu của doanh nghiệp nội địa lại đang thu hẹp ngay giữa thời kỳ bùng nổ xuất khẩu lớn nhất.

Vấn đề thặng dư thương mại với Mỹ cũng đáng chú ý khi "gần như phản chiếu" mức thâm hụt thương mại kỷ lục với Trung Quốc.

Khi áp mức thuế quan nặng nề lên hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam, giới chức Mỹ khẳng định rằng Việt Nam là "điểm trung chuyển" cho hàng hóa Trung Quốc vào thị trường Mỹ.

Mới đây, trong bối cảnh Hà Nội và Washinton tiến hành vòng đàm phán mới về thương mại, tờ Hoàn Cầu Thời báo đã lên tiếng "nhắc nhở" Việt Nam không nên chọn phe, đồng thời nói sẽ đáp trả Mỹ nếu các lợi ích của Bắc Kinh bị tổn hại.

Bài báo cho rằng hai nước Việt Nam - Trung Quốc đã nhiều năm "bổ trợ" và "phụ thuộc lẫn nhau" trong chuỗi cung ứng, với lợi thế "nguồn cung ổn định với chi phí cạnh tranh" từ Trung Quốc, đồng thời nhắc lại lập trường của Bắc Kinh là "kiên quyết phản đối bất kỳ thỏa thuận nào gây tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc".

Vấn đề về nhân công

Theo số liệu của Cục Thống kê, GDP bình quân đầu người của Việt Nam trong năm 2025 ước đạt 5.026 USD/người. Đây cũng là mức thu nhập, theo SCMP, mà nhiều nền kinh tế đang phát triển bắt đầu chững lại.

Cùng lúc, tỷ lệ lao động có bằng cấp ở Việt Nam năm 2025, dù đạt chỉ tiêu đề ra, mới chỉ đang ở mức 29,2%.

Báo Giáo dục và Thời đại vào tháng 2/2026 đã có bài viết nhận định rằng các doanh nghiệp ở Việt Nam luôn phải đối mặt với tình trạng thiếu lao động, đặc biệt lao động có tay nghề, để thực hiện các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển chủ yếu từ 2026-2030 mà Đại hội 14 đã đề ra.

Việt Nam dường như cũng đang "quá chậm" và "quá dè dặt" trong việc giải quyết vấn đề dân số, tạo ra những rủi ro như thiếu hụt lực lượng lao động.

Cùng lúc, việc xuất khẩu những mặt hàng giá trị cao, như đồ điện tử và thiết bị máy tính, vẫn phụ thuộc chủ yếu vào công nghệ và năng lực quản lý của doanh nghiệp nước ngoài. Trong khi đó, khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa, phải đối mặt với những thách thức từ hạn chế về tiếp cận tài chính, tài nguyên, đến tình trạng thiếu kỹ năng chuyên môn và tư duy dài hạn.

Ông Tô Lâm trong bài phát biểu sáng 20/7 cũng đã nhấn mạnh việc "phải chuyển từ phụ thuộc vào vốn, tài nguyên, gia công, lao động giá rẻ sang dựa vào năng suất, tri thức, dữ liệu, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nhân lực chất lượng cao, quản trị hiện đại" và tầm quan trọng của việc thúc đẩy kinh tế tư nhân.

Bài viết của SCMP cho rằng con đường duy nhất là nâng cao năng suất lao động, giúp các doanh nghiệp trong nước tiến lên các khâu có giá trị gia tăng cao hơn.

"Để 'Made in Vietnam' không chỉ có nghĩa là lắp ráp tại Việt Nam mà còn là được thiết kế, phát triển công nghệ và xây dựng thương hiệu bởi chính người Việt; đồng thời đầu tư mạnh vào các trường đại học và hệ thống đào tạo nghề để biến lực lượng lao động trẻ thành lực lượng lao động có tay nghề cao," tờ báo có trụ sở tại Hong Kong viết.

Tỷ lệ nội địa hóa thấp

Nửa đầu năm 2026, dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc giảm mạnh. Ngược lại, các nhà đầu tư Singapore và Hàn Quốc mạnh tay rót vốn hơn.

Trong khi các cam kết đầu tư mới từ Trung Quốc giảm 54%, xuống còn 977 triệu USD trong sáu tháng đầu năm nay, Singapore và Hàn Quốc cộng lại chiếm khoảng 73% trong tổng 17,39 tỷ USD vốn đăng ký mới của Việt Nam trong cùng thời điểm.

Về vấn đề này, ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng, Giám đốc cấp cao Nghiên cứu chiến lược thị trường Công ty Cổ phần Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HSC), nhận định với tờ Business Times rằng đây là dấu hiệu cho thấy các nhà đầu tư Trung Quốc đang trở nên thận trọng hơn trước những bất ổn gia tăng trong chính sách thương mại của Mỹ, bao gồm ba cuộc điều tra theo Mục 301 và việc siết chặt giám sát hoạt động trung chuyển hàng hóa.

Ông cũng lưu ý rằng có một số doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư thông qua các công ty nắm giữ vốn trong khu vực.

Về nguồn đầu tư từ Hàn Quốc, tờ báo này nhắc tới việc vốn bình quân mỗi dự án đã tăng vọt lên khoảng 25,8 triệu USD, từ mức 1,1 triệu USD trước đó, cho rằng đây là yếu tố phản ánh việc Việt Nam đang thu hút các dự án quy mô lớn và thâm dụng vốn hơn, phù hợp với mục tiêu của Việt Nam là vượt ra khỏi mô hình sản xuất dựa vào lao động giá rẻ và nâng cao vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ của châu Á.

"Tuy nhiên, việc thu hút các dự án lớn và có hàm lượng công nghệ cao hơn không đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp Việt Nam sẽ tự động tạo ra nhiều giá trị hơn. Dù đã thu hút FDI mạnh mẽ trong nhiều thập kỷ, mối liên kết giữa các doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn khá yếu," bài viết nói thêm.

Tỷ lệ nội địa hóa thấp là một vấn đề tồn tại trong nhiều ngành ở Việt Nam trong những năm qua.

Theo bài viết trên SCMP, không có quốc gia nào tận dụng chiến lược "Trung Quốc + 1" tốt hơn Việt Nam, nhưng cũng cho rằng thời kỳ đó có thể sắp kết thúc, khi thị trường dần bão hòa, thuế quan tăng, xu hướng đưa sản xuất trở về nước và tự động hóa ngày càng mạnh.

"Điều tạo nên khác biệt trong kỷ nguyên tới đây nhiều khả năng sẽ là năng lực nội tại – và năng lực ấy, khác với linh kiện, không thể đơn thuần dựa vào nhập khẩu."