Владимир Путин юксалиши: КГБ зобитидан Кремл етакчисигача - (Видео)

Владимир Путин 25 йилдан олдин Россия бошқарувини қўлга олган. Ўша даврда у деярли номаълум шахс эди.

Бугунги кунда Путин мамлакатда тобора авторитар раҳбарга айланиб бормоқда. Унинг қарорлари, жумладан Украинага кенг кўламли босқинчилик, унинг жаҳон саҳнасидаги обрўсини белгилаб берди.

Владимир Путиннинг Кремлга келишидан олдинги ҳаёти ҳақида биз биладиган барча нарсалар – унинг ўзи ҳақида доимо такрорланадиган ҳикоялардан келиб чиқади. Каламушлар ҳақидаги ҳикоялардан тортиб, унинг Германиядаги жосуслик фаолияти ҳақидаги латифаларгача.

Унинг шахсиятини нима шакллантирди ва дунёдаги энг авторитар ҳукмдорлардан бирига айлантирди? Бу саволга жавоб қидирамиз.

Россия президенти Владимир Путиннинг шаклланиши

Бу - Россия президенти Владимир Путин. Дунё унинг исмини билишидан анча олдинги тасвир.

Ўрта даражадаги, номаълум KGB зобити, кейинчалик дунёдаги энг таниқли етакчилардан бирига айланди. Илк бор сайланганидан бери, Путин ўзини мачо, ўта эркакона кучли шахс сифатида шакллантирди.

Аммо суратлар ортида унинг яна бир сайқалланган, ўзининг яратган қиёфаси бор. Унинг интервюларда тез-тез такрорлайдиган латифалари.

Оксфорд университетининг Илмий тадқиқотчиси Доктор Жули Нютон: "Бу хикояларни биз тўғридан-тўғри қабул қилишимиз шарт эмас, лекин рамзий маънода жуда муҳим. У аслида нимани айтмоқчи?", дейди.

Путин Кремлгача бўлган ҳаётидан қайта-қайта эслайдиган учта ҳикоя

1. ЛЕНИНГРАД

Владимир Путин 1952 йилда, Ленинградда, ҳозирги Санкт-Петербург шаҳрида туғилган. Бу шаҳар Иккинчи жаҳон урушидаги 872 кунлик фашистлар қамали туфайли чуқур жароҳат олган эди. Юз минглаб аҳоли ҳалок бўлди, жумладан Путиннинг акаси ҳам.

Доктор Жули Нютон айтишича, қамал унинг болалигига замин ятарган муҳит бўлди. Бу танқислик, чуқур травма ва йўқотиш ҳисси, ҳамда заиф болишдан чуқур қўрқув билан белгиланган шаҳар эди.

У мана шундай шароитда улғайди: иссиқ суви бўлмаган, ҳамма бир ҳожатхонадан фойдаланган тор коммунал квартирада.

"Бу анча оғир шароитдаги, машаққатли ҳаёт эди. Ёш Путин ҳам анча оғир ҳаётни бошдан кечирган, курашувчан ва очиқчасига айтсак, безори бўлиб ўсди", дейди "Путин ҳақида гаплашишимиз керак" китоб муаллифи Проф. Марк Галеотти.

Унинг болалиги дворда - кўп қаватли уйлар орасидаги умумий ҳовлида ўтган.

Доктор Жули Нютон двор маданияти унга - ҳатто бошқалардан кичик бўлсанг ҳам, ҳеч қачон ортга чекинма деган сабоқ берганини айтади.

У кураш ва дзюдо билан шуғуллана бошлади, кейинчалик қора белбоғ соҳиби бўлди. Аммо у болалиги ҳақида тез-тез айтиб берадиган латифа бор. У ҳам бўлса каламуш қувиш ҳақида.

"Бир куни у катта каламушни ортга йўл бўлмаган хонага қувиб киргизади. Каламуш ортга ўгирилиб сакрашга тайёр бўлганида, Путин ўзи ўша жойдан қочиб кетган", дейди Проф. Марк Галеотти.

Президент бўлган йили чоп этилган "Биринчи шахс" номли интервюлар китобида у бу воқеадан "муҳим ва эсда қоладиган сабоқ" олганини айтади.

"Агар каламушни бурчакка тақаб, унга қочиш йўлини тўссангиз, у сизга шафқатсиз қаршилик кўрсаради. Ва Путин бундан сабоқ олганини айтади: "ҳеч қачон ўзингни бурчакка тиқишларига йўл қўйма ва бировни ҳам бурчакка тиқма", дейди Доктор Жули Нютон.

2. ДРЕЗДЕН

Путин совет разведка хизмати – КГБ сафига қўшилишни орзу қилганини айтади. Давлат хавфсизлик органларида ишлаш — мактаб давридан бери орзуим эди.

2000-йил март ойидаги нутқида у: "Давлат хавфсизлик органларида ишлаш - мактаб давридан бери орзуим эди", дейди.

Ўсмирлик чоғида у Ленинграддаги КГБ биносига бориб, иш сўраганини айтади. Аммо унга университетга кириб, ҳуқуқшуносликни ўқиш тавсия этилган. Кейинчалик уни ўша жойда ёллашган.

"Путин КГБга идеология сабаблари туфайли эмас, балки у энг катта куч бўлиб кўрингани учун кирган", дейди Проф. Марк Галеотти.

У КГБдаги вазифаси "сиёсий муҳолифлар" ҳақида маълумот тўплаш, "ким нима ва қандай иш тутаётганини аниқлаш бўлганини айтади. Немис тилини равон билгани учун, 1985 йилда Шарқий Германиянинг Дрезден шаҳрига хизматга юборилган. Ўша даврда Совет Иттифоқи Шарқий Европа бўйлаб катта таъсирга эга эди.

1989 йил охирида оммавий норозиликлар Шарқий Германияни қамраб олган пайтида ҳам Путин Дрезденда эди. Бу норозиликлар ноябрда Берлин деворининг қулашига олиб келди.

Кейин декабр ойида оломон Шарқий Германиянинг шафқатсиз махфий полицияси — Штази биносига бостириб кириб, режим қулаётган пайтда ҳужжатлар йўқ қилинишини тўхтатишга ҳаракат қилди.

"Ўша тунда, Штази амалда тугатилди", дейди Доктор Жули Нютон.

"Биринчи шахс" китобида Путин оломон кейин йўлнинг нариги томонидаги КГБ биносига қараб йўналганини эслайди.

"Путин КГБ биносодан ташқарига чиқиб, агар ичкарига кирсангиз, қуролланган аскарлар ўқ узишга мажбур бўлади, деб огоҳлантиради ва уларни тинчлантиради", дейди Проф. Марк Галеотти.

Бу оломонни чекинишга кўндирди, аммо вазият янада кескинлашидан хавотир олиб, Путин Москва билан боғланиб, ёрдам сўради.

Марк Галеотти айтишича, энг яқин совет гарнизонига ваҳимали қўнғироқ қилинади. Улар эса: буйруқсиз ҳеч нарса қила олмаймиз, Москвадан буйруқ керак, дейди. Москва эса жим эди.

Совет Иттифоқи 1991 йилда расман парчаланган бўлса-да, Путин унинг қулаганини ўша куни ҳис қилганини айтади. Ва бу унда унутилмас таассурот қолдирди.

2005 йилдаги нутқида у шундай деди: "Совет Иттифоқининг асрнинг энг катта геосиёсий фалокати бўлди. Ўн миллионлаб ватандошларимиз Россия ҳудудидан ташқарида қолишди".

"Дрездендаги тажриба унда давлат кучи, тартиб ва беқарорликнинг олдини олишга бўлган иштиёқни шакллантирди", дейди Жули Нютон.

3. АНАТОЛИЙ СОБЧАК БИЛАН УЧРАШУВ

Дрездендан кейин Путин КГБ сафида қолди, аммо расмий лавозими йўқ эди. У Ленинградга қайтиб, кончилик иқтисодиёти бўйича Номзодлик диссертациясини бошлади ва ўз ҳақидаги китобда у ҳатто академик фаолиятини бошлаш ҳақида ўйлаганини айтади.

Аммо унинг устози, собиқ ҳуқуқшунослик профессори, кейинчалик Ленинград мери бўлган, Анатолий Собчак унга ҳаётида катта бурилиш қилган ишни таклиф қилади. Шундай қилиб, у жимгина сиёсат оламига кириб келди.

Кўпинча эътибордан четда туриб, у йиллар давомида Собчак ёнида ўтирган.

"Дар ҳақиқат, 1990 йиллардаги тартибсизликлар даврида у кўп жиҳатдан ўзининг ҳақиқий истедодини топди. 1990-йиллардаги унинг эстеъдодлари ассосан, ҳамма ёқтирган портфель ташувчи шахс, Ҳамманинг ишончли ўринбосари, ишни жимгинабажара оладиган йигит", дейди Марк Галеотти.

У бу даврни фаолиятини шакллантиришда энг муҳим йиллар бўлган деб ҳисоблайди.

Жули Нютон: "Бу Путин қайта-қайта айтиб берадиган, бошқаларидан устин бўлган ҳикоя. Собчак унга шунчалик ишонган эканки, Путинга ўзи имзоланан бош мерия қоғозларини топиширган. Бу Путинга мер номидан иш юритиш ваколатини берган. Бу тажриба Путиннинг ҳокимиятга шахсий, содиқ ва бўлинмас нарса сифатида қарашини шакллантирди. Ва Бу сабоқ Собчак даври тугаганидан кейин ҳам у билан бирга қолди".

Ҳозир ҳам унинг атрофида Ленинград мерияси даврида танишган кўплаб одамлар, бизнесмен Игор Сечин, ёрдамчиси Николай Патрушев, бизнесмен Aркадий Ротенбэрг, тадбиркорлар Игор Сечин ва Юрий Ковалчук, собиқ президент Дмитрий Медведев бор.

Собчак сайловда ютқазгач, Путин Москвага кўчиб, Борис Елсин маъмуриятининг сўнгги йилларида Кремлда ишлай бошлади. У тезлик билан ҳокимиятга кўтарилди. 1998-йилда хафвсизлик хизмати ФСБ раҳбари, бир йил ўтиб Бош вазир бўлди.

"Елциннинг ички доираси ўзларига бўйсунадиган ва самарали ишлаш қобилияти бўлган ворис излай бошлаган эди", дейди Марк Галеотти.

Елцин одамлари, Елцин истеъфога чиққач, Путин ҳокимиятни қўлга олишини таъминлади. Аммо кўпчилик россияликлар учун у ҳали-ҳамон сирли шахс эди.

Марк Галеотти: "Путин аслида жамоатчилик тасаввурини унчалик забт этмаган эди. Шунинг учун у биринчи марта Бош вазир бўлганида ҳам, кейин эса албатта Президент бўлганида, одамлар орасида: "Бу одам ким ўзи?" деган кайфият бор эди. Бу эса, албатта, Путин учун жуда фойдали бўлди, чунки у амалда сиёсий фаолиятини бўш саҳифадан бошлаш имкониятига эга эди".

Айнан шу тоза сахифада Путин бугун биз биладиган етакчи қиёфасини яратди. Лэнинград кўчаларидан Россиянинг энг юқори лавозимигача етган шахс.

25 йилдан кўпроқ вақт давомида мамлакатни бошқариб, у тобора авторитар етакчига айланди.

"Наздимда, Кремлга қадар бўлган давр Путиннинг қандай ишлаш услуби ва ички сезгиларини яхши кўрсатади, лекин улар ҳал қилувчи эмас. Менимча, таржимаи ҳолнинг ўзи Путиннинг бутун фаолияти давомидаги танловларини тушунтириб бермайди", дейди Жули Нютон.

Унинг ҳокимиятдаги даври урушлар, иқтисодий инқирозлар ва Ғарб билан такрорий зиддиятлар билан ҳам шаклланган. Аммо у айтиб берган ҳикоялар орқали биз унинг фикрлаш тарзига назар ташлашимиз мумкин.

"Путиннинг болалиги, урушдан кейинги Ленинград, КГБдаги машғулотлари, Дрезден воқеалари ва 1990 йиллардаги бетартибликлар, менимча, буларнинг барчаси унда заифлик, содиқлик ва давлат қулаши хавфи билан боғлик инстинктларига чуқур сингиб кетган", дейди Жули Нютон.

Тўрт йиллик уруш, Москва билан Украина чегараси оралиғида жойлашган Липецк вилоятига қандай таъсир кўрсатган?

Путин раҳбарлиги остида Россиянинг Украинага қарши уруши бешинчи йилга кирди. Яқин орада тинчлик келишувига эришиш ҳақида ҳеч қандай белги кўринмаяпти. Иккинчи жаҳон урушидан бери Европадаги энг катта уруш Украина учун улкан миқёсда ўлим ва азоб-уқубатларга сабаб бўлди. Аммо Россия ҳам уришнинг кескин оқибатларини бошдан кечирмоқда. Россиядаги Би-би-си мухбири Стив Розенберг Москва билан Украина чегараси оралиғида жойлашган Липецк вилоятига сафар қилди. Тўрт йиллик уруш, айнан у ерга қандай таъсир кўрсатган?

Аввалига, Елец шаҳри эртакдагидек туюлади. Лекин бу туйғу узоқ давом этмайди. Уруш излари ҳамма жойда сезилади.

Ёллаш эълонларидан тортиб, V ва Z ҳарфлари билан безатилган фаст фуд эълонларгача. Россиянинг Украинага қарши уруш рамзлари.

"Блинчикни ол", дейилган дўкон растасида, "кейин бутун дунёни".

Бизнинг йигитларимиз шубҳасиз ютади, дейди Леонид. Лекин Леониднинг машинаси қорда ботиб қолган.

Россия учун ҳам, ишлар режа бўйича кетмади.

Бинодан пастга қараётган ҳарбийлар расмлари, улар Украинада ҳалок бўлган баъзи маҳаллий аскарлар.

Россия урушдаги йўқотишлар ҳақида статистика маълумотини эълон қилмайди. Лекин бу ерда одамлар билан гаплашиб, жанг майдонидаги йўқотишлар ҳажмини тахмин қилиш мумкин.

Ирина исмли аёл менга унинг қариндошининг ўғли ва набираси, ҳамда бир дугонасининг эри Украинадаги урушда ҳалок бўлган дейди. У урушни танқид қилмайди, лекин нима бўлаётганини аниқ англай олмайди.

Иккинчи жаҳон урушида, биз нима учун жанг қилаётганимизни билардик, дейди Ирина. Ҳозир нима учун жанг қилаётганимизни билмайман.

Украина юзлаб километр узоқда, лекин уруш энди яқинроқдек ҳис этилмоқда. Дрон ҳужумларидан ҳимояланиш учун бошпана жойлари - Кремлнинг Украинага кенг кўламли босқинчилик қарорининг ёдгорликлари.

Маҳаллий пишириқлар дўконида, улар тўрт йиллик урушдан сўнг иқтисодий пасайишни сезмоқда. Харажатлар ошган, нархлар ҳам ошган. Кўплаб кичик бизнеслар юқори солиқ тўлови туфайли зарар кўрган.

Биз дўконни ёпишга мажбур бўлишимизни тасаввур қилинг, дейди дўкон эгаси Анастасия. Бизнинг қандолатхонамиз ва қаршимиздаги ресторан, биз шаҳримизни чиройли қилишга ҳаракат қиламиз. Лекин агар ёпилса, нима қолади? Фақат кулранг, қоронғи жой.

Россияликлар учун тўрт йил олдин Кремлнинг Украинага кенг кўламли босқинчилик қарорининг оқибатлари эндиликда эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган даражага етди. Бу барча соҳаларга таъсир қилади, иқтисодий муаммолардан тортиб интернет цензурасигача.

Энг оғири инсоний йўқотишлар. Россияликлар билан суҳбатларимда тобора кўпроқ одамлар оила аъзолари ёки дўстлар, ёки дўстларнинг дўстлари, бу урушда жароҳатланган ёки ҳалок бўлганини гапиришмоқда.

Буларнинг ҳеч бири Владимир Путин қарорини ўзгартиришга олиб келмаяпти. Путин назарида, у бу урушни ютмоқда. Кремлда у россиялик аскарларни тақдирлади ва уларга Россия ўз келажаги учун курашаётганини айтади.

Биз ҳудудий пойтахт Липецкка йўл оламиз. Бу шаҳарда ҳам Украинадаги урушни эслатадиган кундалик белгилар мавжуд. Кенг тарқатиладиган маълумотда, россиялик аскарлар қаҳрамон экани айтилади.

Лекин кўп қаватли турар-жой биносида аҳоли совуқ билан курашмоқда. Xонадон биносининг ички қисмида муз ҳосил бўлган. Қувурдан сув тошмоқда. Маҳаллийлар ахоли шикоят қилган, лекин ҳеч ким тузатмаган. Лифт ишламаяпти.

Сут сотиб олишга бордим, лекин сотувда қолмаган экан, дейди у. Энди лифтдан фойдалана олмайман. Бугун омадли куним эмас экан, дейди бир кекса аёл.

Иван урушсиз ҳаёт қулайроқ бўларди деб тан олади, лекин махсус ҳарбий амалиёт жуда зўр, дейди у. "Фақат нархлар ошишда давом этмоқда. Нафақалар ошади, кейин нархлар яна ошади. Бундан менга ҳеч қандай фойда бўлмайди".

Ҳозиргача кўплаб руслар уруш уларни бевосита таъсир қилмайдиган масофада содир бўлаётгандек қарашди, лекин кўринишидан энди бундай фикрлаш тобора қийин бўлиб бормоқда.