İran savaşı nedeniyle gübre sıkıntısı hayatımızı nasıl etkileyecek?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın

Dünyanın en büyük gübre imalatçısı şirketlerinden birinin patronuna göre, İran'daki savaş nedeniyle gübre ve gübre üretimindeki temel bileşimlerin tedarikinde yaşanan zorluklar, küresel düzeyde haftada 10 milyar öğün yemeğe mal olabilir ve bu durum da en çok yoksul ülkeleri olumsuz etkileyebilir.

Yara'nın CEO'su Svein Tore Holsether BBC'ye yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişini engelleyen savaşın küresel gıda üretimini tehlikeye attığını vurguladı.

Holsether daha az gübre kullanımı sonucu azalacak ürün veriminin gıdada bir fiyat savaşına yol açabileceği uyarısı da yaptı.

CEO ayrıca Avrupa ülkelerini, olası bir fiyat savaşının diğer ülkelerdeki "en savunmasız" kesimler üzerindeki etkisini dikkatli bir şekilde değerlendirmeye çağırdı.

İngiltere'de gıda kıtlığıyla karşılaşılması çok düşük bir ihtimal olsa da, gıda üreticilerinin karşı karşıya kaldığı artan maliyetlerin önümüzdeki birkaç ay içinde gıda faturalarında kendini göstermeye başlaması bekleniyor.

Holsether "Şu anda içinde bulunduğumuz durum nedeniyle dünyada yarım milyon ton kadar azotlu gübre üretilmiyor" dedi.

"Bu gıda üretimi için ne anlama geliyor? Gübre eksikliği nedeniyle her hafta 10 milyar öğünün üretilemeyeceğini tahmin ediyorum."

Holsether, azotlu gübre kullanılmamasının bazı ürünlerin verimini ilk hasatta %50'ye kadar azaltacağını söyledi.

"Gübre piyasası çok global, bu nedenle etkileri dünyanın her yerine yayılıyor ama en büyük etkiyi göreceğiniz başlıca yerler Asya, Güneydoğu Asya, Afrika ve Latin Amerika olacak."

Dünyanın bazı bölgelerinde, örneğin Sahra altı Afrika'daki bazı ülkelerde, yani gübrelemenin zaten yetersiz olduğu yerlerde, verimde daha da büyük bir etki görülebileceğini belirten Holsether "önemli düşüşlerin" mümkün olduğunu söyledi.

Ürün ekme mevsimleri dünya genelinde farklı. Örneğin şu anda Avrupa ekim mevsiminin tam ortasında. Asya'da ise çiftçiler ekime yeni başlıyor.

Uzmanlara göre Asya'daki gübre sıkıntısı, yıl sonuna kadar gıda fiyatlarına yansımayacak. Fakat bu baharda ekilmesi gereken ürünlerin hasadındaki verim yıl sonunda beklenenden daha az olacak veya hiç olmayacak.

Singapur'da gıda güvenliği alanında kıdemli araştırmacı Profesör Paul Teng, bazı ülkelerin yakın ekim sezonu için yeterli gübreye sahip olabileceğini ama krizin daha uzun sürmesi halinde önümüzdeki aylarda pirinç gibi mahsullerde etkisini göreceğimizi söyledi.

Holsether, dünyanın dört bir yanındaki çiftçilerin, ürettikleri gıda için talep edebilecekleri fiyatların, henüz karşı karşıya kaldıkları yüksek girdi faturalarını karşılayacak şekilde uyarlanmadığından bir dizi zorlu sorunla karşı karşıya olduklarını belirtti.

"Enerji maliyetleri artıyor, traktörlerin kullandığı dizel yakıt fiyatları yükseliyor, çiftçilerin diğer girdi maliyetleri artıyor, gübre maliyetleri artıyor ama yine de ürün fiyatları aynı oranda artmadı."

Fiyat savaşı

Birleşmiş Milletler'e göre, üre, potasyum, amonyak ve fosfat gibi gübrelerin yaklaşık üçte biri normalde Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor.

ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaştan bu yana gübre fiyatları %80 arttı.

Holsether, savaşın devam etmesinin, zengin ve fakir ülkeler arasında gıda için bir fiyat savaşına yol açabileceğini de sözlerine ekledi.

"Gıdada bir fiyat savaşı yaşanırsa ve Avrupa bunu kaldırabilecek kadar güçlü ise, Avrupa'da aklımızda tutmamız gereken şey şu: Bu durumda gıdayı kimden alıyoruz?

"Bu, gelişmekte olan ülkelerdeki en savunmasız insanların en yüksek bedeli ödediği bir hal. Çünkü onların bunu karşılayacak güçleri yok."

Yara'nın patronu, bunun "gıdaya erişim, gıda kıtlığı ve açlık" gibi sonuçlar yaratabileceğini söyledi.

BM Dünya Gıda Programı, Ortadoğu'daki savaşın bu yıl 45 milyon insanı daha akut açlığa itebileceğini tahmin ediyor.