İran: 'ABD ile görüşmelerde ilerleme var ama...'

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

İran yönetimi, ABD ile yürütülen görüşmelerde bazı ilerlemeler kaydedildiğini doğruladı ancak bir anlaşmanın hemen imzalanabilecek kadar yakın olmadığını açıkladı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi'nin açıklamaları, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun bir anlaşmanın Pazartesi günü sağlanabileceğini söylemesinin ardından geldi.

Bekayi, Pazartesi günü Tahran'da yaptığı açıklamada, "Görüşülen konuların büyük bir bölümünde sonuca ulaştığımızı söylemek doğru olur" dedi.

Ancak Bekayi, "Bunun bir anlaşmanın imzalanmasının yakın olduğu anlamına geldiğini söylemek mümkün değil. Kimse böyle bir iddiada bulunamaz" ifadelerini kullandı.

Mutabakat zaptının; 60 günlük ateşkes uzatımını, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını ve İran'ın nükleer programına ilişkin yeni müzakereleri kapsadığı belirtiliyor.

Hafta sonu ABD Başkanı Donald Trump tarafların anlaşmaya yaklaştığını ima etmiş, ancak daha sonra müzakerecilere "anlaşma için acele etmemeleri" talimatı verdiğini söylemişti.

Rubio ise ABD ile İran arasındaki savaşı sona erdirmeye yönelik bir anlaşma için masada "oldukça sağlam bir teklif" bulunduğunu ve anlaşmanın Pazartesi günü sağlanabileceğini söyledi.

Rubio, Hindistan ziyareti sırasında yaptığı açıklamada, "Hâlâ üzerinde çalışıyoruz" dedi.

Rubio, Hindistan'ın başkenti Delhi'de yaptığı açıklamada, "Hâlâ süreç devam ediyor. Dün gece bazı gelişmeler olabileceğini düşünmüştük. Belki bugün olur" dedi.

Rubio, "Boğazın yeniden açılması konusunda masada oldukça sağlam bir teklif olduğunu düşünüyorum" ifadelerini kullandı. İran'ın kapattığı Hürmüz Boğazı, dünya petrolü ve sıvılaştırılmış doğalgaz taşımacılığının yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği kritik bir su yolu olarak görülüyor.

"Buna fazla anlam yüklememek gerekir" diyen Rubio, "İran'dan yanıt almak biraz zaman alıyor" diye konuştu.

BBC'nin ABD'deki yayın ortağı CBS News'in haberine göre, ABD istihbaratı İran'ın dini liderinin savaşın ilk gününde düzenlenen İsrail saldırısında yaralandığını ve şu anda gizli bir yerde saklandığını düşünüyor. Haberde, bu durumun İranlı temsilcilerle iletişimi zorlaştırdığı ve ABD ile yürütülen görüşmeleri yavaşlattığı belirtildi.

Trump, sosyal medya paylaşımında görüşmelerin "yapıcı" şekilde ilerlediğini ancak "her iki tarafın da zamana ihtiyacı olduğunu ve işin doğru yapılması gerektiğini" söyledi.

Trump, 23 Mayıs'ta günü bir anlaşmanın "büyük ölçüde müzakere edildiğini" söylemiş, bu da savaşın sonunun yakında duyurulabileceğine dair spekülasyonlara yol açmıştı.

İran medyasındaki haberlerde ise olası anlaşmada hâlâ "bir ya da iki" anlaşmazlık noktası bulunduğu belirtiliyor.

İranlı yetkililer de hafta sonu boyunca görüşmelerde ilerleme kaydedildiğine işaret etmişti ancak İran Dışişleri Sözcüsü İsmail Bekayi, bunun kilit konularda anlaşmaya varıldığı anlamına gelmediğini söyledi.

Gündeme gelen anlaşma Cumhuriyetçi Parti içinde görüş ayrılıklarına yol açtı; bazı siyasetçiler bunun İran'a karşı fazla yumuşak olduğunu savunuyor.

Senatör Ted Cruz anlaşmanın "felaket bir hata" olacağını söylerken, Senato Silahlı Hizmetler Komitesi Başkanı Roger Wicker, 60 günlük bir ateşkesin "Destansı Öfke Operasyonu ile elde edilen her şeyi boşa çıkaracağını" ifade etti.

Ancak Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi üyesi Mike Lawler, yönetimin "rejimin kalan unsurlarını bir müzakereye, gerçek bir müzakereye zorlamayı başardığını" söyledi.

ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'a geniş çaplı saldırılar düzenleyerek Ortadoğu genelinde çatışmalara yol açtı.

İran ABD-İsrail bombardımanına, İsrail'e ve Körfez'deki ABD müttefiklerine saldırılar düzenleyerek karşılık verdi.

Nisan ayında görüşmeleri kolaylaştırmak amacıyla bir ateşkes ilan edildi ve taraflar ateşkese büyük oranda uydu.

Trump'tan 'acele etmeyin' çağrısı

Trump, 24 Mayıs günü sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, müzakerelerin "düzenli ve yapıcı bir şekilde ilerlediğini ve zamanın kendi taraflarında olduğunu göz önünde bulundurarak temsilcilerine bir anlaşma için acele etmemelerini söylediğini" belirtti.

"Her iki tarafın da zamana ihtiyacı var ve işi doğru yapmalılar. Hata olmamalı!"

Trump ayrıca İran'ın nükleer silah geliştiremeyeceğini "anlaması gerektiğini" söyledi.

ABD ve İsrail bunu uzun zamandır talep ediyor.

ABD ve müttefikleri İran'ın nükleer silah geliştirmeye çalıştığından şüpheleniyor, ancak Tahran nükleer programının yalnızca barışçıl amaçlı olduğunu söylüyor.

ABD medyasındaki bazı haberlere göre görüşülen anlaşma, İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu teslim etmesini de içerebilir.

İran'ın yaklaşık 440 kilogram yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyuma sahip olduğu düşünülüyor; bu madde nükleer enerji üretiminde ve yeterince zenginleştirildiğinde silah yapımında kullanılabiliyor.

ABD başkanı, sosyal medya paylaşımında ayrıca Washington'un İran limanlarına yönelik ablukasının —Nisan başından bu yana yürürlükte olan— "bir anlaşma sağlanıp onaylanana ve imzalanana kadar tam güçle devam edeceğini" söyledi.

ABD bu ablukayı Tahran üzerinde baskı kurarak kendi şartlarını kabul ettirmek için uyguluyor.

İran ise buna karşılık Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sürdürüyor ve dünya petrolü ile sıvılaştırılmış doğalgazının yaklaşık %20'sinin geçtiği hayati su yolunu fiilen kapalı tutuyor.

Bu durum küresel petrol fiyatlarının yükselmesine neden oldu.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio daha önce müzakerelerde "önemli" fakat "nihai olmayan" ilerleme kaydedildiğini söylemişti.

Rubio, Hürmüz'le ilgili iyi haberler olabileceğine işaret ederek, son 48 saatte kaydedilen ilerlemenin "geçiş ücretleri olmayan, tamamen açık bir Hürmüz Boğazı" sonucunu doğurabileceğini ifade etti.

İran Dışişleri Sözcüsü Bekayi ise 23 Mayıs'ta devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, İran'ın "nihayetinde nihai bir anlaşmaya varılmasını sağlamak" amacıyla ek görüşmelere imkan tanıyacak bir "mutabakat zaptını" sonuçlandırma sürecinde olduğunu söyledi.

Trump da 23 Mayıs'taki paylaşımında bir "mutabakat zaptından" bahsetmişti.

Görüşmelere aracılık eden Pakistan Başbakan Yardımcısı İshak Dar, son müzakerelerin iyimserliğe imkan tanıdığını söyledi.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. Yapay zekayı nasıl kullandığımız hakkında daha fazla bilgi burada.