David Attenborough: Doğaya bakışımızı değiştiren belgeselci 100. yaşına basıyor

İngiliz doğa tarihçisi, biyolog ve belgeselci David Attenborough 80 yıldır sayısız dönüm noktası niteliğindeki televizyon programıyla, doğal dünyaya bakış açımızı değiştirmeye devam ediyor.

Coşkusu, konulara hakimiyeti ve uzmanlığı milyonları büyüledi. Gezegenimizin en sıra dışı doğa görüntülerinden bazılarını dünyanın dört bir yanındaki oturma odalarına taşıdı.

Televizyon kariyeri, siyah-beyaz belgesellerden, Blue Planet (Mavi Gezegen) ve Planet Earth (Dünya Gezegeni) gibi büyük ve iz bırakan yapımlara kadar uzandı.

Doğa sevgisini, BBC yönetimindeki başarılı bir kariyerle birleştirdi ve kanalın en unutulmaz programlarından bazılarının yapımında da karar verici isimlerden oldu.

Attenborough 8 Mayıs'ta 100 yaşını kutlayacak.

Doksan dokuz yaşına girerken yaptığı açıklamada: "Dünyada neredeyse 100 yıl geçirdikten sonra, yeryüzündeki en önemli yerin kara değil, deniz olduğunu anladım" demişti.

BBC, Londra'daki Royal Albert Hall'da ünlü belgeselcinin 100. yaşı için özel bir etkinlik düzenliyor.

David Frederick Attenborough, 8 Mayıs 1926'da Batı Londra'daki Isleworth'te doğdu. 2014'te ölen ağabeyi Richard Attenborough da tanınmış bir oyuncu, yönetmen ve yapımcıydı.

Babası Anglo-Sakson çalışmaları alanında bir akademisyendi ve Leicester Üniversitesi'nin rektörü oldu. David Attenborough da burada, Leicestershire bölgesindeki doğa bisiklet gezilerinde botanik ve zoolojiye ilgi duymaya başladı.

Çocukken kireçtaşında fosil buluşunu anlatan David, "Bunu görenin siz olduğunu biliyorsunuz ve bu heyecan verici" demişti.

Attenborough Leicester'daki lise eğitimini tamamladıktan sonra Cambridge'de doğa bilimleri bursu kazandı.

Donanmada iki yıl askerlik yaptıktan sonra, daha sonra "inanılmaz derecede sıkıcı" olarak tanımladığı eğitim kitapları yayıncılığı alanında çalıştı.

1952'de BBC'ye radyo yapımcısı olarak iş başvurusunda bulundu. Başvurusu reddedildi.

Ancak aynı yılın sonlarında BBC'ye stajyer olarak kabul edildi ve iki yıl sonra kurumun televizyon hizmetindeki belgesel yayıncılığı bölümünde yapımcı oldu.

Başlangıçta dişlerinin kameranın önünde olmak için fazla büyük olduğu söylendi. Sunucu olması tamamen tesadüftü. Londra Hayvanat Bahçesi'nin sürüngenler bölümü yöneticisi Jack Lester'a bir hayvan yakalama gezisinde eşlik etmeyi kabul etmişti. Bu da, Zoo Quest programının temelini oluşturdu.

Ancak Lester, seri başlamadan hemen önce hastalandı ve Attenborough'dan son dakikada sunucu olması istendi.

Zoo Quest ile Avustralya, Britanya Guyanası (şimdiki Guyana), Paraguay ve Sierra Leone gibi uzak ülkelere gitti. Hayvanat bahçelerinde götürülmek üzere vahşi doğadan hayvanların yakalanmasını filme aldı ki bu günümüzde düşünülemez bir şeydi.

Attenborough, 1962'den itibaren ders verebilmek ve yazabilmek için BBC'de yarı zamanlı çalıştı. Ardından, Mart 1965'te sonradan "harika bir iş" olarak tanımladığı BBC 2 kanalının yöneticisi oldu.

Yeni kanal bir önceki yıl yayına başlamıştı ve etki yaratmakta zorlanıyordu. Attenborough, kanalın kanguru logosunu kaldırdı ve yeni bir yayın programı oluşturmaya koyuldu

Çalışmaları, sonraki 20 yıl boyunca BBC 2'nin rotasını belirledi.

Sonraki birkaç yılda içinde, renkli televizyonun ülkede yayılmasına katkısı oldu.

1969'da Attenborough, program direktörü ve BBC yönetim kurulu üyesi oldu. Artık BBC'nin iki televizyon kanalının yayınından sorumluydu ve bir sonraki genel müdür olarak gösteriliyordu.

Fakat toplantılara katılmak, bütçeleri kontrol etmek ve personeli işten çıkarmak, ona göre değildi. Artık sevdiği programları yapamayacağını fark eden biri için kabul edilemez bir durumdu bu.

"BBC 2'den çok, yöneticilikten daha az keyif aldım" dedi.

46 yaşında yöneticilik görevinden ayrıldı, serbest çalışmaya başladı. Borneo'da belgesel yapmak üzere bu dönemde yola çıktı.

Program yazmaya ve sunmaya devam etti ve belki de en büyük başarısı, 1979'da BBC 2'nin efsane programı Life on Earth (Dünyada Yaşam) ile geldi. Bu programda mikrofotoğrafçılığın en yeni teknikleri kullanıldı.

Böyle bir belgesel dizisi yapma fikri Attenborough'nun uzun zamandır aklındaydı.

Üç yıl süren hazırlık ve çekimler yapıldı. Bristol kentindeki BBC Doğa Tarihi Birimi'nden kameramanlar 40 ülkede çekim yaptı.

Programlar, 3,5 milyon yıl öncesinden başlayarak balıklar, böcekler, amfibiler ve memelilerden Homo sapiens'in ortaya çıkışına kadar yaşamın gelişimini izledi.

Bu yapım, çığır açan görüntülerin yanı sıra, belgesel yapımcılığının kalıplarını da kırdı.

Sunucu genellikle bir yaratığı anlatmaya bir yerde başlıyor ve bunu kilometrelerce uzakta ve aylar sonra tamamen farklı bir çekimde tamamlayabiliyordu.

Attenborough'nun uzmanlığı ve yapımın ciddiyeti, bilim insanlarını projeye destek vermeye ikna etti.

Unutulmaz bir çekimde, kendisi ve ekibine Ruanda'daki dağ gorillerini filme alma izni verildi.

Attenborough'un bu devasa yaratıkların yanında çömeldiği görüntü, televizyon tarihinin o zamana kadarki en unutulmaz anlarından biri oldu.

Attenborough arkasında goriller neşeyle oynarken "Bir gorilin bakışında, bildiğim diğer herhangi bir hayvandan daha fazla anlam ve karşılıklı anlayış var" demişti.

"İnsan olmayı bırakıp başka bir yaratığın dünyasında yaşamanın ihtimali varsa, bu kesinlikle goril ile olmalı" demişti.

Hayvanlarla tüm karşılaşmalar bu kadar sakin geçmedi. Bir keresinde tehlikeli çekim deneyimleri sorulduğunda "Bunlardan zevk almıyorum. Sadece korkuyorum" demişti.

Attenborough, doğa yayıncılığında tartışmasız bir lider olmaya devam ediyor.

Life on Earth programı dünyanın neredeyse her ülkesine satıldı ve tahminen 500 milyon kişi tarafından izlendi.

Belgesele eşlik eden kitap da aylarca en çok satanlar arasında yer aldı ve kitabın sunucuya 1 milyon sterlinden fazla telif hakkı kazandırdığı söyleniyor.

Ayrıca Wildlife on One'ın 250 bölümünün tamamını seslendirdi ve 1987 yapımı Meerkats United filmi tüm zamanların en iyi TV belgeseli seçildi.

Sunumunda Attenborough'un konusuna hakimiyeti sıcak ve coşkulu, aynı zamanda sade ve güven veren bir tarzı vardı.

1985'te Kraliçe 2. Elizabeth'ten şövalyelik unvanı aldı. Kraliçe Attenborough'dan o kadar etkilendi ki 1986 ile 1991 yılları arasında yıllık Noel Günü mesajı yayını hazırlaması için onu görevlendirdi.

Attenborough "Bu programlar belirli bir hikaye anlatıyor ve eminim ki başkaları da gelip benden daha iyi anlatacaklar. Ama umarım insanlar 50 yıl sonra izlediklerinde, programların yaşadığımız dünya hakkında hala söyleyecek bir şeyleri olur" dedi.

Blue Planet, Planet Earth ve devamı filmleri hayvan davranışlarını nefes kesen bir dramaya dönüştüren çekim ve hikaye anlatım teknikleri sayesinde doğa belgesellerini daha da destansı hale getirdi.

Sir David Attenborough yeni teknolojiyi benimsedi ve geleneksel kameraların yakalayamadığı dinozorlar ve diğer soyu tükenmiş canlılar gibi hayvanlara bizi daha da yaklaştırmak için CGI ve 3D kullanan dizilerde de de yer aldı.

Ancak temel felsefesi hep aynı kaldı ve Attenborough güvenilir rehber olmaya devam etti.