Müzakerelerin tıkanması Gazze'de yeniden savaş kaygılarını artırıyor

İsrail ile Hamas arasındaki ateşkes görüşmeleri tıkandı ve Gazze yeniden savaşa sürüklenme riskiyle karşı karşıya.

Bu hafta İsrail'in düzenlediği bir hava saldırısında, Hamas'ın lideri ve baş müzakerecisi Halil El Hayya'nın oğlu öldürüldü ve Filistinli kaynaklar BBC'ye, tarafların müzakerelerde çıkmaza girdiğini doğruladı.

İsrail basını, İsrail'in yaşanan çıkmaz ve Hamas'ın silahlarını bırakmayı reddetmesi nedeniyle Gazze Şeridi'nde çatışmaları yeniden başlatmaya hazırlandığını öne sürüyor.

İsrail başbakanının danışmanı Michael Eisenberg, Hamas'ı "pişmanlık duymayan bir terör örgütü" olarak nitelendirdi ve "Hamas'ın silahsızlanmayacağını anladık, herkes anladı ve amaçlarının peşinden gidiyorlar" dedi.

"İsrail'de kimse yeniden savaşa dönmek istemiyor" diyen Eisenberg, "Ancak şu anda tüm seçenekler masada" diye de ekledi.

İsrail'in Kanal 12 televizyonunun İsmi açıklanmayan güvenlik kaynaklarına dayandırdığı haberine göre, Washington İsrail'e "operasyonları" yeniden başlatması için "yeşil ışık" yakabilir.

Haberde, İsrail'in değerlendirdiği başlıca seçeneklerden birinin, ateşkes sırasında Gazze'nin yaklaşık yüzde 60'ının tam İsrail askeri kontrolü altında kalmasına yol açan "Sarı Hattın" genişletilmesi olduğu belirtiliyor. Gazze halkı, bunun zaten yaşandığını söylüyor.

İsrail, Hamas'ın silahsızlanmaya yaklaşımının 10 Ekim'de yürürlüğe giren ateşkes anlaşmasını ihlal ettiğini savunuyor. Hamas ise İsrail'in insani yardım taahhütlerini yerine getirmeyerek ve saldırıları sürdürerek anlaşmayı ihlal ettiğini öne sürüyor.

Çarşamba günü yapılan bir Hamas açıklamasında, "ABD yönetimi ve Şarm el-Şeyh [ateşkes] anlaşmasının garantör devletleri", İsrail'in "Gazze'deki masum insanlara yönelik saldırganlığını" durdurmak için "derhal harekete geçmeye" çağrıldı.

Bu çağrı, Filistin topraklarının çeşitli bölgelerine düzenlenen İsrail hava saldırılarında, aralarında bir Hamas komutanı ile Hamas'ın baş müzakerecisi Halil El Hayya'nın oğlu Azzam El Hayya'nın da bulunduğu en az altı kişinin öldürülmesinin ardından geldi. Halil El Hayya, İsrail ile dolaylı görüşmelere liderlik ediyordu.

Gazze sağlık bakanlığına göre, ateşkesin başlamasından bu yana bölgede, aralarında çok sayıda kadın ve çocuğun da bulunduğu en az 846 kişi öldürüldü. İsrail ise aynı dönemde beş askerinin hayatını kaybettiğini söylüyor.

Gazze'de insani durum ciddiyetini korurken, iki milyondan fazla olan nüfusun büyük bölümü yerinden edilmiş durumda. İnsanlar, savaşın yeniden başlayabileceğinden giderek daha fazla korkuyor.

Gazze kentinde yerinden edilmiş bir anne olan Samah "Açıkçası, yeter artık diyorum, bu kadar yeter. Savaşın yeniden başlamamasını umuyoruz. Hala saldırılar devam ediyor" diyor.

"Hamas'a silahlarını teslim etmeyi gözden geçirmesini söylüyoruz çünkü yeterince şehit verdik ve kuşatma da yeterince sürdü. İnsanlar bırakın yaşasın. Biz tükenmiş durumdayız."

Komşularından Abu Firas el-Cidi ise İsrail'i "uzlaşmazlıkla" suçladı ve dünyanın İran ve Lübnan'daki savaşlara odaklandığı bir dönemde "Gazze'nin yeniden çatışmalara sürüklenmesi gibi ciddi bir risk" bulunduğunu söyledi.

Kahire'de ABD öncülüğündeki Barış Kurulu ile Hamas liderleri arasında yürütülen son müzakereleri bilen iki Filistinli yetkili, görüşmelerin çıkmaza girdiğini doğruladı.

Yetkililer BBC'ye, İsrail'in ilk aşamadaki yükümlülüklerini tamamlamadan önce, Başkan Trump'ın 20 maddelik planının silahsızlanmaya odaklanan ikinci aşamasına geçilmesinde ısrar ettiğini söyledi.

Yetkililer, Hamas'ın talepleri arasında Gazze'de İsrail'in top atışlarına, kara baskınlarına ve diğer askeri operasyonlara son verilmesi olduğunu söylüyor.

Örgüt ayrıca, yardımların miktarının artırılmasını ve geçici barınma birimleri ile enkazı temizlemek için ağır iş makinelerinin girişine izin verilmesini istiyor. Diğer bir isteği Mısır'ın Refah Sınır Kapısı üzerinden çıkmasına izin verilen Filistinli hasta ve yolcuların sayısının artırılması.

İsrail ise, güvenlik gerekçeleriyle Gazze'ye nelerin girip çıkabileceğini kısıtladığını söylüyor.

Hamas, Ekim ayında Şarm el-Şeyh'te İsrail ile imzaladığı ve ateşkesin ilk aşamasına odaklanan belgenin şartlarına atıfta bulunmayı sürdürürken, İsrail, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanan Başkan Trump'ın kapsamlı 20 maddelik barış planını kabul etti. Hamas, Trump'ın planını incelese de bütünüyle resmen kabul etmiş değil.

İsrailli danışman Michael Eisenberg, "Birinci aşama ve ikinci aşama diye bir şey yok, bu Hamas'ın uydurması" diyor ve İsrail'in şu anda taahhütlerinden fazla yardım yaptığını söylüyor.

"Hamas silahsızlanmalı, askeri kapasitesinden arındırılmalı ve radikalleşmeden uzaklaştırılmalı. 20 maddelik plana göre Gazze'nin geleceği bu."

Mart ayında Barış Kurulu'nun Gazze Özel Temsilcisi Nickolay Mladenov, Filistinli silahlı grupların silahlarını devre dışı bırakmasına yönelik ayrıntılı bir plan ortaya koydu; bu süreç roketler, patlayıcılar ve otomatik tüfeklerle başlayacaktı. Çözümün İsrail'in askeri çekilmesi ve Gazze'nin yeniden inşasıyla bağlantılı olduğunu belirten Mladenov, bunun reddedilmesi halinde savaşa dönüşe yol açabileceği uyarısında bulundu.

Mladenov bu hafta İsrail'in i24 haber kanalına yaptığı açıklamada, güvenlik kaygıları konusunda Barış Kurulu ile İsrail arasında "hiçbir görüş ayrılığı" olmadığını söyledi. Bağışçıların, kalıcı bir barış sağlanmadıkça Gazze'nin yeniden inşasını finanse etmeyeceğini vurguladı.

Mladenov, "Barış Kurulu, Körfez ülkelerinden finansman açısından önemli taahhütler aldı, ancak bu yalnızca Gazze'de savaşın yeniden başlamayacağı koşullar oluştuğunda mümkün olur – buna Gazze'deki silahların devre dışı bırakılması da dahil" dedi.

Hamas, 15 üyeden oluşan yeni Filistinli teknokratik komitenin kurulmasını kamuoyunda memnuniyetle karşılamış ve yönetimi bu organa devretme sözü vermiş olsa da, grubun otoritesini yeniden pekiştirdiğine dair işaretler giderek artıyor.

Tüccarlar ve esnaf, mallar ve hizmetler üzerine yeni vergiler koyduğundan şikâyet ediyor. Hamas, polis gücünü yeniden faaliyete geçirdi.

Trump'ın 20 maddelik planına göre, uluslararası bir istikrar gücünün Gazze'ye girmesi ve yeni oluşturulacak bir Filistin polis gücüyle birlikte çalışması öngörülüyor. Plana göre, Ekim 2023'te İsrail'deki ölümcül saldırıya ve toplu rehine almaya öncülük ederek savaşı tetikleyen Hamas'ın, gelecekteki yönetimde hiçbir rolünün olmaması gerekiyor.

İsrailli yetkililere göre, Hamas öncülüğündeki saldırı yaklaşık 1.200 kişinin ölümüne yol açtı ve 251 kişi rehin alındı. Gazze'deki sağlık otoritesine göre ise İsrail'in saldırıları Gazze'de 72.628 kişinin ölümüne neden oldu.

Bölgesel arabulucular Katar, Mısır ve Türkiye'nin, silahsızlanma konusunda ilerleme sağlaması için Hamas üzerinde şu anda yoğun baskı uyguladığı belirtiliyor.