ฮอร์โมน วิวัฒนาการ ปัจจัยทางสังคม - เหตุใดผู้หญิงอายุยืนกว่าผู้ชาย

จากค่าเฉลี่ยทั่วโลกแล้ว หากคุณเป็นผู้หญิง คุณมีแนวโน้มที่จะมีชีวิตยืนยาวกว่าพี่ชายน้องชายหรือเพื่อนที่เป็นผู้ชายราว 5 ปี

เหตุผลที่แน่ชัดที่ทำให้เพศหญิงอายุยืนยังไม่เป็นที่เข้าใจอย่างครบถ้วนนัก แต่นักวิทยาศาสตร์มีแนวคิดอยู่ 2-3 อย่างที่ใช้อธิบายเกี่ยวกับเรื่องนี้ และแนวคิดเหล่านี้ก็อาจช่วยอธิบายได้กระทั่งว่าเหตุใดสำหรับสัตว์บางสายพันธุ์ เช่น นกบางชนิด ตัวผู้จึงมีอายุขัยมากกว่าตัวเมีย

เสียชีวิตก่อนวัยอันควร

"ในแทบทุกประเทศ ผู้หญิงมีอายุยืนกว่าผู้ชาย" ศาสตราจารย์ซาราห์ ฮาร์เปอร์ ผู้อำนวยการสถาบันศึกษาภาวะสูงวัยของประชากรแห่งออกซ์ฟอร์ด (Oxford Institute of Population Ageing) ในสหราชอาณาจักร กล่าว

แต่เธอชี้ว่า "ภาวะที่ผู้หญิงอายุยืนกว่าผู้ชายแตกต่างกันอย่างมากในแต่ละประเทศ" ตัวอย่างเช่น ในรัสเซีย ยูเครน และเวียดนาม ผู้หญิงมีอายุยืนกว่าผู้ชายราว 10 ปีหรือมากกว่านั้น ขณะที่ในบางแห่ง เช่น ไนจีเรีย ความแตกต่างของอายุขัยมีน้อยมาก ตามข้อมูลจาก Our World in Data

นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าความแตกต่างนี้ส่วนหนึ่งมาจากปัจจัยทางสังคมและพฤติกรรม

ศ.ฮาร์เปอร์ อธิบายว่ามีหลักฐานว่าในรัสเซียว่า "ปัจจัยขับเคลื่อนที่สำคัญมากจริง ๆ คือการสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์" ซึ่งพบมากในผู้ชาย

ในขณะที่ทั่วโลกผู้ชายยังมีแนวโน้มจะมีพฤติกรรมอื่นที่บั่นทอนอายุขัยมากกว่าด้วย โดย ศ.ฮาร์เปอร์กล่าวว่า "อาหารที่ผู้ชายบริโภคมักไม่ดีต่อสุขภาพเมื่อเทียบกับอาหารที่ผู้หญิงรับประทาน"

เธอยังกล่าวเสริมด้วยว่า ผู้ชายมีแนวโน้มไปพบแพทย์น้อยกว่า แม้ว่า "ผู้ชายที่แต่งงานแล้วจะได้เปรียบกว่า… เพราะโดยทั่วไปภรรยาจะเป็นคนพาไปหาหมอ"

นอกจากนี้ในหลายสังคม ผู้ชายยังมักทำงานที่มีความเสี่ยงสูงกว่า และความเป็นชายอาจเชื่อมโยงกับพฤติกรรมที่ชอบเสี่ยงมากกว่าด้วย

"ผู้ชายมีอัตราการเสียชีวิตจากอุบัติเหตุทางรถยนต์ ความรุนแรง การฆาตกรรม และการฆ่าตัวตายสูงกว่ามาก" เธอกล่าว

อย่างไรก็ตาม ภาพรวมนี้ไม่ได้ตายตัว

เคยมีตัวอย่างในสหราชอาณาจักรว่า การรณรงค์ให้เลิกสูบบุหรี่ในช่วงทศวรรษ 1960 และ 1970 ทำให้อัตราการเสียชีวิตก่อนวัยอันควรของผู้ชายลดลง

"ทันใดนั้นช่องว่างก็ลดลงอย่างมาก" ศ.ฮาร์เปอร์ กล่าว

อย่างไรก็ตาม เธอเชื่อว่าช่องว่างระหว่างเพศนี้จะไม่มีวันหายไปอย่างสิ้นเชิง แม้พฤติกรรมจะเปลี่ยนไป เพราะ "จะยังคงมีความแตกต่างทางชีววิทยาอยู่เสมอ"

เอสโตรเจน vs เทสโทสเตอโรน

ความแตกต่างหนึ่งคือฮอร์โมน

"เอสโตรเจนมีบทบาทหลายอย่างในการปกป้องผู้หญิง" ศาสตราจารย์คอนซูเอโล บอร์ราส นักสรีรวิทยาที่เชี่ยวชาญด้านความชรา จากมหาวิทยาลัยบาเลนเซีย ประเทศสเปน กล่าว

เธอกล่าวว่าการทำงานของฮอร์โมนเอสโตรเจนครอบคลุมตั้งแต่การควบคุมระดับคอเลสเตอรอล การควบคุมระบบภูมิคุ้มกัน ไปจนถึงการป้องกันการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ และการปกป้องสุขภาพสมองและกระดูก

หนึ่งในวิธีที่ทำให้ฮอร์โมนชนิดนี้มีประโยชน์อย่างมากคือการทำหน้าที่เป็นสารต้านอนุมูลอิสระ โดยฮอร์โมนดังกล่าวจะช่วยต่อต้านอนุภาคที่เป็นอันตรายที่เรียกว่า อนุมูลอิสระ ซึ่งสะสมอยู่ภายในเซลล์ของเราและมีส่วนทำให้เกิดความเสื่อมตามวัย

ศ.บอร์ราสอธิบายว่า "มีการศึกษาจำนวนมากแสดงให้เห็นว่าการสูญเสียการปกป้องจากเอสโตรเจนในช่วงวัยหมดประจำเดือนจะส่งผลต่อการทำงานหลายอย่างของร่างกาย เช่น โรคกระดูกพรุนที่เกิดจากกระบวนการชราภาพ แต่สาเหตุของโรคนี้ก็เกิดจากการขาดเอสโตรเจนด้วย"

เธอกล่าวว่าเมื่อมีการให้ฮอร์โมนทดแทนแก่ผู้หญิงที่เหมาะสมในช่วงต้นของวัยหมดประจำเดือน เรามักจะเห็นว่าการทำงานพวกนี้บางอย่างของร่างกายได้กลับคืนมา

ในทางกลับกัน ฮอร์โมนเพศหลักในผู้ชายคือเทสโทสเตอโรน ซึ่งถูกเชื่อมโยงกับพฤติกรรมการเสี่ยงมากกว่า ศ.บอร์ราสสงสัยว่าฮอร์โมนนี้อาจส่งผลเสียบางอย่างภายในร่างกายด้วย แม้ยังไม่ชัดเจนว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร

ที่จริงแล้วการศึกษาในปี 2012 พบว่ากลุ่มขันทีในประวัติศาสตร์เกาหลี ซึ่งถูกทำหมันและไม่ได้ผลิตฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน มีอายุยืนยาวกว่าผู้ชายที่ไม่ได้ถูกตอนในกลุ่มเดียวกันประมาณ 14-19 ปี

อย่างไรก็ตาม ข้อมูลดังกล่าวมีข้อจำกัด และไม่สามารถทำการทดลองซ้ำได้ด้วยเหตุผลที่ชัดเจน แต่หลักฐานในสัตว์บางชนิดก็ชี้ให้เห็นว่า เพศผู้จะมีอายุยืนขึ้นเมื่อถูกตอน

ฮอร์โมนอาจเป็นเพียงส่วนหนึ่งของปริศนาเรื่องอายุขัย แต่ยังมีปัจจัยอื่น ๆ อีก

"มีหลายปัจจัยและเรารู้เพียงบางส่วนเท่านั้น แต่ฉันคิดว่านี่เป็นกระบวนการที่ซับซ้อนมากจริง ๆ" ศ.บอร์ราส กล่าว

เบาะแสทางวิวัฒนาการ

เพื่อพยายามทำความเข้าใจเรื่องนี้ให้ดีขึ้น นักวิทยาศาสตร์บางคนได้หันไปศึกษาสิ่งมีชีวิตอื่นนอกเหนือจากมนุษย์

มนุษย์ไม่ใช่สายพันธุ์เดียวที่เพศหญิงมีอายุยืนยาวกว่า สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหลายชนิดก็เป็นเช่นนี้ ตั้งแต่สิงโต แกะ ไปจนถึงวาฬเพชฌฆาตและหนู

สิ่งที่น่าสงสัยในการศึกษาอายุขัยที่แตกต่างกันระหว่างเพศก็คือ เพศผู้กลับมีอายุยืนกว่าในนก ต่างจากกรณีของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

เบาะแสหนึ่งอาจอยู่ที่โครโมโซมเพศที่แตกต่างกัน

"ในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ตัวเมียจะมีโครโมโซม X สองชุด ขณะที่ตัวผู้มีโครโมโซม X หนึ่งชุดและ Y หนึ่งชุด" ดร.โยฮันนา สแตร์ก นักวิจัยจากสถาบันมานุษยวิทยาวิวัฒนาการมักซ์แพลงก์ในเยอรมนี กล่าว

ทฤษฎีหนึ่งเสนอว่าการมีโครโมโซม X สองตัวอาจทำให้ตัวเมียได้เปรียบในการอยู่รอด เพราะ "หากมีการกลายพันธุ์ในโครโมโซมหนึ่ง ก็ยังมีโครโมโซมอีกชุดที่สามารถชดเชยได้" ดร.สแตร์ก อธิบาย

"แต่ในตัวผู้ เนื่องจากมีโครโมโซม X เพียงตัวเดียว การกลายพันธุ์เหล่านี้จึงอาจส่งผลเสียได้มากกว่า"

แต่เมื่อดูชุดโครโมโซมในนก กลับพบว่านกตัวผู้มีโครโมโซมแบบเดียวกันสองชุด ซึ่งเรียกว่าโครโมโซมเพศ Z ขณะที่ตัวเมียมีโครโมโซม Z หนึ่งชุดและ W อีกหนึ่งชุด

"นั่นอาจเป็นคำอธิบายหนึ่งว่าทำไมในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ตัวเมียจึงมีอายุยืนยาวกว่า และในนก กลับเป็นตัวผู้ที่มีอายุยืนยาวกว่า" ดร.สแตร์กกล่าว

แต่ผลงานวิจัยของเธอที่ตีพิมพ์ในปี 2025 บ่งชี้ว่ายังมีปัจจัยอื่นมากกว่านั้นอีกที่ส่งผล

"เราพบว่าสายพันธุ์ที่มีคู่ครองเพียงตัวเดียว… ไม่แสดงความแตกต่างระหว่างเพศอย่างเด่นชัด" เธอกล่าว "สายพันธุ์ที่ไม่ได้มีคู่ครองเพียงตัวเดียว เช่น กอริลลาและสิงโต ซึ่งตัวผู้แข่งขันกันเพื่อครอบครองตัวเมียหลายตัว แสดงความแตกต่างระหว่างเพศที่มากกว่า"

เธอสันนิษฐานว่าในกรณีหลัง สัตว์เพศผู้อาจวิวัฒนาการให้ทุ่มพลังงานไปกับภารกิจที่ใช้พลังงานสูง เช่น การมีร่างกายขนาดใหญ่หรือเขาขนาดใหญ่เพื่อดึงดูดเพศเมีย ซึ่งนี่ส่งผลกระทบต่ออายุขัย

ในทางกลับกัน วิวัฒนาการอาจเดินไปอีกเส้นทางหนึ่งสำหรับสัตว์เพศเมีย

แนวคิดหนึ่งคือ ในสายพันธุ์สัตว์ที่เพศเมียทำหน้าที่ดูแลลูกอ่อน "โดยเฉพาะในสายพันธุ์ที่มีอายุยืนยาวมาก เช่น มนุษย์หรือวานรใหญ่ การที่แม่มีอายุยืนยาวขึ้นถือว่าเป็นประโยชน์ เพราะจะทำให้สามารถเลี้ยงดูลูกหลานจนเติบโตเต็มวัยได้" ดร.สแตร์ก กล่าว

อายุยืนยาวขึ้นและแข็งแรงขึ้น

อย่างไรก็ตาม ใช่ว่าจะมีแต่ข่าวดีสำหรับผู้หญิง เพศหญิงอาจมีอายุยืนยาวกว่าผู้ชาย แต่มีงานวิจัยชี้ให้เห็นว่าพวกเธอยังต้องเผชิญกับโรคที่ไม่ถึงแก่ชีวิตมากกว่าตลอดช่วงชีวิต เช่น อาการปวดหลังส่วนล่าง โรคซึมเศร้า และอาการปวดศีรษะ

"ผู้หญิงมักมีปฏิกิริยาทางภูมิคุ้มกันที่รุนแรงกว่า แต่นั่นอาจนำไปสู่โรคที่เกี่ยวข้องกับการอักเสบได้" ศ.ฮาร์เปอร์อธิบาย "และแน่นอน เรา [เพศหญิง] ยังมีระบบกล้ามเนื้อและโครงกระดูกที่แข็งแรงน้อยกว่าเล็กน้อยด้วย"

"ชีววิทยาของผู้ชายทำให้พวกเขาเปราะบางต่อการเสียชีวิต และชีววิทยาของผู้หญิงทำให้พวกเธอเปราะบางต่อความพิการ" เธอสรุป

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญทั้งสามคนเน้นย้ำว่า ชีววิทยาไม่ได้กำหนดชะตาชีวิตของเราเสมอไป

"ความแตกต่างทางชีววิทยาได้รับอิทธิพลอย่างมากจากสิ่งแวดล้อมและพฤติกรรม" ศ.บอร์ราส กล่าว

เธอกล่าวว่าทั้งผู้หญิงและผู้ชายควรคำนึงถึงปัจจัยต่าง ๆ เช่น อาหาร การออกกำลังกาย การนอนหลับ และระดับความเครียด ไม่เพียง "เพื่อมีอายุยืนยาวขึ้น แต่ยังมีชีวิตที่ดีขึ้นด้วย"