รัสเซียหลังปูตินสิ้นอำนาจ มหาเศรษฐีรัสเซียจะหวนกลับมาครองอำนาจได้หรือไม่

ที่มาของภาพ, Getty Images
- Author, วิตาลี เชฟเชนโก
- Role, หัวหน้าฝ่ายวิเคราะห์ บีบีซีมอนิเตอริง
- Published
- เวลาอ่าน: 13 นาที
ไม่กี่ชั่วโมงหลังจากเริ่มปฏิบัติการรุกรานยูเครนเต็มรูปแบบในวันที่ 24 ก.พ. 2022 ประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน แห่งรัสเซีย ได้เรียกเหล่ามหาเศรษฐีที่ร่ำรวยที่สุดของประเทศไปพบที่ห้องโถงเยคาเตรินินสกีอันกว้างใหญ่ภายในทำเนียบเครมลิน
มหาเศรษฐีกว่า 30 คนนั่งเรียงรายอยู่ชิดผนังห้อง โดยทุกคนสวมใส่หน้ากากอนามัยเนื่องจากการแพร่ระบาดของไวรัสโคโรนาสายพันธุ์ใหม่ หรือโควิด-19 ผู้สื่อข่าวจากหนังสือพิมพ์ฉบับหนึ่งของรัสเซียบรรยายสภาพของพวกเขาว่า "ดูซีดเซียวและอดหลับอดนอน" เมื่อปูตินเดินเข้ามาในห้อง เขาก็นั่งลงที่ฝั่งตรงข้าม เว้นระยะห่างอย่างมหาศาลระหว่างตัวเขากับกลุ่มนักธุรกิจเหล่านั้น โดยผู้นำสูงสุดไม่ได้สวมหน้ากากอนามัยแต่อย่างใด
ปูตินใช้ถ้อยคำในเชิงสัญลักษณ์ตามสไตล์ของเขา โดยกล่าวว่าเขาคาดหวังให้กลุ่มมหาเศรษฐีสนับสนุนสงครามครั้งนี้
"ผมอยากขอให้พวกคุณทำความเข้าใจกับสถานการณ์ที่กำลังเกิดขึ้น" เขากล่าวและว่า "และร่วมมือกับรัฐบาลในการหาแนวทางเพื่อสนับสนุนภาคการผลิต เศรษฐกิจ และการจ้างงาน"
ในวิดีโอการประชุมที่เผยแพร่โดยทำเนียบเครมลิน ไม่มีมหาเศรษฐีคนใดที่ได้รับเชิญมา ปริปากพูดอะไรออกมาเลย
ความเงียบงันดังกล่าวได้กลายเป็นลักษณะเฉพาะของกลุ่มมหาเศรษฐีรัสเซียไปแล้ว ตลอดหลายทศวรรษภายใต้การปกครองของปูติน พวกเขาเรียนรู้ว่าการแสดงความคิดเห็นคัดค้านอาจต้องแลกมาด้วยการจ่ายราคาที่สูงลิ่ว
ย้อนกลับไปในปี 2003 มิคาอิล โคดอร์คอฟสกี เจ้าพ่อธุรกิจน้ำมันซึ่งขณะนั้นเป็นบุคคลที่ร่ำรวยที่สุดในรัสเซีย ได้ให้ทุนสนับสนุนกลุ่มการเมืองฝ่ายตรงข้ามหลายกลุ่ม พร้อมทั้งกล่าวหาปูตินว่าปล่อยปละละเลยให้มีการทุจริตคอร์รัปชันอย่างกว้างขวาง ผลที่ตามมาคือเขาต้องใช้เวลาถึง 10 ปีในเรือนจำจากข้อหาหลีกเลี่ยงภาษี ฉ้อโกง และยักยอกทรัพย์ โดยตัวเขาเองได้ปฏิเสธข้อกล่าวหาทั้งหมด ซึ่งการถูกตั้งข้อหาจนถึงขั้นเข้าคุกของมหาเศรษฐีคนนี้ถือเป็นเครื่องเตือนใจสำหรับใครที่คิดจะวิพากษ์วิจารณ์รัฐบาล

ที่มาของภาพ, ALEXEY NIKOLSKY/SPUTNIK/AFP via Getty Images
ถึงแม้จะมีมหาเศรษฐีคนใดไม่เห็นด้วยกับสงครามนี้ พวกเขาก็มักจะเก็บงำความคิดเหล่านั้นไว้กับตัวเอง
ทว่าท่ามกลางความเงียบนั้น ยังพอมีเสียงกระซิบเล็ดลอดออกมา สมาชิกบางคนในกลุ่มชนชั้นนำทางธุรกิจที่เคยทรงอิทธิพลของรัสเซียเริ่มจินตนาการถึงรัสเซียในยุคหลังปูติน พวกเขาตั้งคำถามว่าเมื่อประธานาธิบดีปูตินก้าวลงจากตำแหน่งหรือเสียชีวิตไปแล้ว รัสเซียจะกลับไปมีสภาพคล้ายกับช่วงทศวรรษ 1990 ซึ่งเป็นยุคที่เหล่ามหาเศรษฐีผู้ทรงอิทธิพล หรือ โอลิการ์ก (oligarch) ต่างตักตวงผลประโยชน์จากอำนาจที่มีอยู่ หรือไม่ก็อาจมีโอกาสได้เห็นการเมืองของรัสเซียที่ดีขึ้นกว่าเดิมหยั่งรากลงในประเทศ
อาร์คาดี ออสตรอฟสกี ผู้สื่อข่าวที่ติดตามสถานการณ์ในรัสเซียจากนิตยสารดิอีโคโนมิสต์ (The Economist) เพิ่งใช้เวลาหลายชั่วโมงในการสัมภาษณ์หนึ่งในบุคคลที่มั่งคั่งที่สุดของรัสเซีย นักข่าวคนนี้กล่าวว่า เขารู้สึกได้ว่ากำลังเกิด "การเปลี่ยนแปลงทั้งทางการเมืองและในทางประวัติศาสตร์" ขึ้น ในแง่ของมุมมองที่เหล่าคนระดับอภิมหาเศรษฐีมีต่ออนาคตของประเทศ
เหล่ามหาเศรษฐีผู้กระวนกระวาย
การล่มสลายของสหภาพโซเวียตในปี 1991 ก่อให้เกิดพลังอำนาจใหม่ขึ้นมาภายในประเทศ นั่นคือกลุ่มคนที่ฉวยโอกาสจากจุดจบของระบอบคอมมิวนิสต์จนร่ำรวยมหาศาล และต้องการเข้าควบคุมนักการเมืองเพื่อผลประโยชน์ของตนเอง คนกลุ่มนี้ถูกเรียกว่า "โอลิการ์ก" (Oligarchs) ซึ่งมาจากภาษากรีกโบราณที่แปลว่า "ผู้ปกครองเพียงไม่กี่คน" พวกเขาคือคนที่มีเงิน และในสมัยนั้นการมีเงินเท่ากับการมีอำนาจ
ในยุคสมัยที่เปรียบเสมือน "ช่วงทศวรรษที่ 1990 อันวุ่นวายไร้ระเบียบ" คือช่วงเวลาที่กลุ่มคนที่เรียกกันว่า "รัสเซียใหม่" หรือ "นิวรัสเซียน" (New Russians) ปรากฏตัวอย่างโดดเด่น รัฐวิสาหกิจขนาดใหญ่ตกอยู่ในสถานะที่คนต่างเข้ามาแย่งชิงกัน คนมีเส้นสายดีจึงกลายเป็นเศรษฐีเงินล้านหรือกระทั่งมหาเศรษฐีพันล้านได้ในชั่วข้ามคืน ยุคนั้นเต็มไปด้วยการทุจริต ระบบอุปถัมภ์เฟื่องฟู และมีเหตุการณ์จ้างวานฆ่าที่เกิดขึ้นบ่อยครั้ง
แต่ทันทีที่วลาดิเมียร์ ปูติน ได้รับเลือกเป็นประธานาธิบดีครั้งแรกในปี 2000 เขาก็จัดการสยบกลุ่มโอลิการ์กเหล่านั้นลง เพราะเขาไม่มีความสนใจที่จะแบ่งปันอำนาจให้กับใคร ปูตินสามารถยืนหยัดเผชิญหน้ากับเหล่ามหาเศรษฐีเหล่านี้ได้ เนื่องจากเศรษฐกิจรัสเซียเริ่มฟื้นตัวและรัฐบาลกลางก็มีความเข้มแข็งขึ้น

ที่มาของภาพ, NurPhoto/NurPhoto via Getty Images
บิล บราวเดอร์ นักการเงินซึ่งเคยเป็นนักลงทุนต่างชาติรายใหญ่ที่สุดในรัสเซีย ก่อนจะถูกสั่งห้ามเข้าประเทศในปี 2005 หลังจากรณรงค์ต่อต้านการทุจริต กล่าวว่า เหล่ามหาเศรษฐีรัสเซียต่างหวาดกลัวและยอมสยบต่อหน้าปูติน ดังเช่นที่เคยปรากฏให้เห็นในงานประชุมเศรษฐกิจโลกที่ดาวอส (Davos) ในช่วงหลายปีก่อนสงคราม ซึ่งตอนนั้นพวกเขายังคงได้รับการต้อนรับในเวทีดังกล่าว
บราวเดอร์เล่าให้บีบีซีฟังว่า "ผมจำได้ว่าเห็นพวกโอลิการ์กเดินไปมาด้วยท่าทีราวกับเป็นเจ้าของสถานที่ พวกเขาดูหยิ่งยโสและมั่นใจในตัวเองแบบสุด ๆ แต่พอปูตินปรากฏตัวขึ้น ภาพที่เห็นน่าทึ่งมาก เพราะคนที่เคยดูเป็นชายชาตรีผู้ทรงอิทธิพลอย่างเหลือล้น กลับกลายเป็นคนที่ยอมจำนนอย่างสิ้นเชิง ราวกับเด็กนักเรียนที่กำลังหวาดกลัวและสิ้นหวัง"
นับตั้งแต่สงครามปะทุขึ้นในปี 2022 เครมลินได้ควบคุมกลุ่มนักธุรกิจผู้มั่งคั่งของรัสเซียไว้ใต้อำนาจด้วยนโยบาย "ไม้นวมและไม้แข็ง" (carrot and stick) ที่เด็ดขาด ผู้ที่วิพากษ์วิจารณ์สงครามต้องเผชิญกับการถูกยึดทรัพย์สิน ในขณะที่ผู้จงรักภักดีกลับได้รับรางวัลเป็นสัญญาจัดซื้อจัดจ้างที่เกี่ยวข้องกับสงครามจากรัฐบาลซึ่งได้สร้างผลกำไรอย่างมหาศาล ส่งผลให้ปัจจุบันรัสเซียมีจำนวนมหาเศรษฐีพันล้านมากกว่าช่วงเวลาอื่นในอดีตที่ผ่านมา (ข้อมูลจากนิตยสารฟอร์บส์ระบุว่ามีจำนวนทั้งสิ้น 155 คน) ความมั่งคั่งรวมของพวกเขาพุ่งสูงขึ้นแตะระดับใหม่เกือบ 7 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ (23.68 ล้านล้านบาท)
ทว่าแม้แต่ในกลุ่มมหาเศรษฐีที่ยังคงภักดีและได้รับผลตอบแทนเป็นกอบเป็นกำ เงินจำนวนมหาศาลเหล่านี้กลับดูเหมือนจะไม่ได้นำความสุขมาให้พวกเขา หลายคนเริ่มรู้สึกกระวนกระวายใจขึ้นมาบ้างแล้ว
อำนาจนิยม คณาธิปไตย (โอลิการ์ก) หรือประชาธิปไตย ?
เงินหลายพันล้านที่พวกเขามีอยู่ไม่ได้มีอิทธิพลมากเท่าแต่ก่อน ภายในรัสเซียเอง พวกเขาก็ไม่สามารถซื้ออิทธิพลทางการเมืองได้มากนัก
ดมิทรี เนคราซอฟ นักวิเคราะห์และนักการเมืองที่ลี้ภัยอยู่ต่างแดน กล่าวว่า "พวกเขาไม่มีไพ่ในมือ และไม่มีเกมที่จะเล่น พวกเขาร่ำรวยได้เพราะมีความเกี่ยวข้องกับปูติน ไม่ใช่ว่าปูตินมีความเกี่ยวข้องกับพวกเขา"
ส่วนนอกประเทศรัสเซีย พวกเขากลับถูกกีดกันเนื่องจากมาตรการคว่ำบาตรจากชาติตะวันตกที่บังคับใช้กับรัสเซียหลังจากรัสเซียรุกรานยูเครนเต็มรูปแบบ
บราวเดอร์ ผู้ซึ่งวิพากษ์วิจารณ์ปูตินอย่างเปิดเผย กล่าวว่า "พวกเขาถูกปฏิบัติราวกับเป็นอาชญากรชั้นต่ำ ไม่สามารถนำเครื่องบินเจ็ตส่วนตัวขึ้นบินได้ เรือยอชต์ของพวกเขาก็ไม่สามารถจอดเทียบท่าในท่าเรือชั้นนำของยุโรปได้ สิ่งเหล่านี้คงเป็นเรื่องที่เลวร้ายและน่าอับอายสำหรับพวกเขาอย่างยิ่ง"
ด้วยเหตุนี้บางคนในหมู่คนระดับมหาเศรษฐีที่ทรงอิทธิพลเหล่านี้จึงเริ่มหันมาครุ่นคิดอย่างเงียบ ๆ ว่าจะเกิดอะไรขึ้นหลังจากที่ปูตินก้าวลงจากอำนาจ นี่คือสิ่งที่บีบีซีได้รับฟังมาจากนักวิเคราะห์ระดับสูงที่คลุกคลีอยู่ในแวดวงของเหล่ามหาเศรษฐีเหล่านี้
ในขณะนี้ยังไม่มีวี่แววว่าประธานาธิบดีปูตินจะก้าวลงจากตำแหน่งในเร็ววัน และไม่มีเหตุผลใดบ่งชี้ว่าเขามีปัญหาสุขภาพ แต่ปูตินผู้มีอายุครบ 74 ปีเมื่อเดือนที่แล้ว ได้ดำรงตำแหน่งในเครมลินมานานถึง 1 ใน 4 ศตวรรษ ผู้คนในมอสโกต่างทราบดีว่าวันหนึ่งเขาจะต้องก้าวลงจากตำแหน่ง เมื่อปีที่แล้วสำนักข่าวรอยเตอร์ถามปูตินว่าเขามีแผนจะดำรงตำแหน่งต่อไปจนถึงปี 2036 ซึ่งเป็นปีที่วาระการดำรงตำแหน่งตามรัฐธรรมนูญของเขาสิ้นสุดลงหรือไม่ ปูตินตอบว่า "มีเพียงพระเจ้าเท่านั้นที่รู้ว่าเราจะมีสุขภาพดีพอหรือไม่"

ที่มาของภาพ, CARL DE SOUZA/AFP via Getty Images
หากปูตินลาออกหรือเสียชีวิตในขณะดำรงตำแหน่ง มิคาอิล มิชูสติน นายกรัฐมนตรีรัสเซีย จะเป็นผู้เข้ามารับหน้าที่แทน ทว่ามิชูสตินไม่ได้แสดงท่าทีว่ามีความทะเยอทะยานที่จะขึ้นเป็นประธานาธิบดี (ซึ่งอาจเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้เขาได้รับการแต่งตั้ง) สถานการณ์เช่นนี้ย่อมก่อให้เกิดภาวะสุญญากาศทางอำนาจขึ้นได้
ในสถานการณ์เช่นนั้น บรรดาผู้ติดตามสถานการณ์รัสเซียที่บีบีซีได้พูดคุยด้วยต่างคาดการณ์ถึงความเป็นไปได้ต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้นได้
ชาวตะวันตกบางคนและที่อยู่ในรัสเซียหวังว่าประชาธิปไตยจะเจริญรุ่งเรืองในยุคหลังปูติน มีรัฐบาลภายใต้การนำของประชาชน แทนที่จะเป็นกลุ่มผู้มีอำนาจชุดใหม่หรือผู้มีอำนาจเผด็จการเพียงคนเดียว แต่นี่ดูเหมือนเป็นเส้นทางที่มีโอกาสน้อยที่สุดตามความเห็นของนักวิเคราะห์ ขณะเดียวกันสถาบันประชาธิปไตยที่สำคัญ ๆ ได้ถูกเซาะกร่อนหรือบ่อนทำลายไปในช่วงการปกครองของปูตินแล้ว
"รัสเซียคุ้นเคยกับการใช้ความรุนแรงมาก และไม่คุ้นเคยกับกระบวนการตามมาตรฐานประชาธิปไตยอีกต่อไป" อเล็กซานดรา โปรโคเพนโก นักข่าวและนักวิเคราะห์ชาวรัสเซียที่ลี้ภัยอยู่ในต่างประเทศกล่าว
อีกหนทางหนึ่งคือรัสเซียจะมีความเป็นเผด็จการมากขึ้น บุคคลภายนอกสามารถเข้ามาแทนที่ปูตินและสานต่อวัฒนธรรมการกดปราบของเขาต่อไป แต่โปรโคเพนโกคิดว่านี่จะไม่ใช่เผด็จการผู้แข็งแกร่งอีกแบบหนึ่ง อย่างน้อยก็ไม่ใช่ในทันที เพราะสิ่งเหล่านี้ต้องใช้เวลา โดยในระยะแรกผู้สืบทอดตำแหน่งของปูตินจะมีความอ่อนแอกว่าเขาและมีทรัพยากรน้อยกว่า
หนทางที่สามคือ บรรดามหาเศรษฐีกลับมาทางอำนาจคืนอีกครั้ง และรัสเซียหวนคืนสู่สภาพที่คล้ายคลึงกับระบอบคณาธิปไตยที่กลุ่มโอลิการ์ก ผู้มีอำนาจทางเศรษฐกิจครองประเทศดังในยุคทศวรรษ 1990 มิทรี เนคราซอฟ อดีตที่ปรึกษาของรัฐบาลเครมลินและนักการเมืองฝ่ายค้านซึ่งขณะนี้ลี้ภัยอยู่ กล่าวว่าภายใต้สถานการณ์นี้ ประเทศจะถูกปกครองโดยกลุ่มชนชั้นสูงที่ทรงอำนาจเพียงไม่กี่กลุ่มที่เป็นพันธมิตรกับกลุ่มผลประโยชน์ทางธุรกิจ
แน่นอนว่าตัวเลือกสุดท้ายนี้เป็นตัวเลือกที่มหาเศรษฐีจำนวนมากต้องการ "พวกเขาต้องการย้อนกลับไปสู่ช่วงเวลาที่พวกเขาถูกรับฟัง ช่วงเวลาที่พวกเขาไม่ถูกริบทรัพย์สิน และช่วงที่พวกเขาเข้าใจกฎของเกม" โปรโคเพนโก ซึ่งใช้เวลาส่วนใหญ่พูดคุยกับคนที่ร่ำรวยที่สุดของรัสเซียกล่าว
ถึงแม้อำนาจของพวกเขาจะถูกลดทอนลงอย่างจริงจังนับตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1990 แต่การรับฟังบรรดามหาเศรษฐียังคงเป็นเรื่องที่คุ้มค่า เพราะเมื่อพิจารณาจากความมั่งคั่งมหาศาลของพวกเขา จึงมีความเป็นไปได้สูงว่าไม่ช้าก็เร็ว พวกเขาจะพยายามกลับมาใช้อิทธิพลทางการเมืองของพวกเขาเองอีกครั้ง
ขณะนี้มีบางคน "พยายามผูกมิตรกับเจ้าหน้าที่ความมั่นคงหรือรัฐมนตรีที่ควรจะสร้างสายพันธ์ด้วย" เนคราซอฟ นักการเมืองที่ลี้ภัยในต่างประเทศกล่าวและว่า แต่การดำเนินการที่มากไปกว่านั้น "อันตรายเกินกว่าจะทำได้"

ที่มาของภาพ, Vladimir Smirnov SPUTNIK/KREMLIN POOL/EPA/Shutterstock
เขากล่าวว่า พฤติกรรมของมหาเศรษฐีในช่วงหลายปีต่อข้างหน้า ส่วนหนึ่งจะขึ้นอยู่กับสถานะทางการเงินของพวกเขา ผู้ที่มีเงินสดสภาพคล่องจำนวนมากจะมั่นใจมากขึ้นในการ "เล่นเกมการเมือง" และจัดตำแหน่งแห่งที่เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับประเทศหลังยุคปูติน แต่ผู้ที่ความมั่งคั่งของพวกเขาขึ้นอยู่กับสัญญาของรัฐหรือความปรารถนาดีของรัฐบาลจะรู้สึกหวาดกลัว เพราะเกรงว่าสูญเสียทุกสิ่งทุกอย่างไป
โปรโคเพนโกกล่าวว่า วิธีที่นักธุรกิจพูดถึงปูตินได้เปลี่ยนแปลงไปแล้ว พวกเขาเคยตั้งชื่อเล่นให้เขาว่า "Nachalnik" นาชัลนิก (ซึ่งแปลว่า เจ้านาย) เช่นเดียวกับ "Perviy" เปียร์วึย (คนแรก) หรือตามชื่อย่อของเขา "VV" ซึ่งเป็นชื่อเรียกทั้งหมดที่แสดงถึงความเคารพในระดับหนึ่ง แต่ตอนนี้พวกเขาเรียกปูตินว่า "เดด" (Ded) ซึ่งโปรโคเพนโกบอกว่าเป็นเชิง "ดูถูกเล็กน้อย" เพราะคำว่า "เดด" แปลว่า "ผู้เฒ่า" หรือ "ปู่" ซึ่งเป็นชื่อที่ไม่ได้แสดงถึงการเคารพมากนัก
เธอกล่าวว่า ชาวรัสเซียผู้ร่ำรวยบางคนกำลังโหยหา "การหวนกลับมาของการเมืองในชีวิตของประชาชน" ซึ่งหมายถึงการกดปราบที่น้อยลง การเปิดกว้างของการแสดงความคิดเห็น และการแข่งขันระหว่างพรรคการเมืองและนักการเมืองที่เป็นธรรมมากขึ้น
แต่ในขณะนี้ โปรโคเพนโกกล่าวว่า พวกเขากลัวเกินกว่าที่จะทำให้สิ่งนั้นเกิดขึ้นเนื่องจากบรรยากาศที่ตึงเครียดของรัสเซีย โปรโคเพนโกสัมภาษณ์นักธุรกิจรายหนึ่งที่นั่งไถโทรศัพท์ในระหว่างการสนทนา เพราะเขาคิดว่ามันจะทำให้การดักฟังทางดิจิทัลยากขึ้นสำหรับตำรวจลับ "ฉันคิดว่ามันเป็นความกลัวแบบสตาลินโดยสิ้นเชิง มันไม่มีเหตุผลเลย" เธอกล่าว
บทสัมภาษณ์ที่สร้างแรงสั่นสะเทือน
เบาะแสที่น่าสนใจเกี่ยวกับสิ่งที่เหล่ามหาเศรษฐีอาจต้องการในรัสเซียยุคหลังปูติน มาจากอันเดรย์ เมลนิเชนโก ผู้ได้รับการขนานนามว่าเป็น "ราชาแห่งอุตสาหกรรมปุ๋ยของโลก" และปัจจุบันเป็นบุคคลที่ร่ำรวยที่สุดอันดับ 8 ของรัสเซีย
เมื่อช่วงต้นปีที่ผ่านมา เขาทำให้ผู้คนประหลาดใจด้วยการให้สัมภาษณ์กับนิตยสารดิอีโคโนมิสต์ ซึ่งถือเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้ยากสำหรับมหาเศรษฐีชาวรัสเซีย โดยเฉพาะการให้สัมภาษณ์กับสื่อจากประเทศที่รัสเซียมองว่าเป็น "ฝ่ายที่ไม่เป็นมิตร" นอกจากนี้เขายังได้เขียนบทความเผยแพร่ผ่านสื่อฉบับนี้อีกด้วย
ในบางช่วงของการสัมภาษณ์ เมลนิเชนโกได้กล่าวย้ำถึงประเด็นที่เครมลินมักหยิบยกขึ้นมาพูด โดยเขาระบุว่ายูเครนเป็นสมรภูมิระหว่างรัสเซียกับชาติตะวันตก พร้อมทั้งแสดงความเห็นว่าชาติตะวันตกเพิกเฉยต่อข้อกังวลด้านความมั่นคงของรัสเซียและกำลังคุกคามอธิปไตยของรัสเซีย
แต่ประเด็นที่น่าสนใจยิ่งกว่านั้นคือ แม้เมลนิเชนโกไม่ได้เรียกร้องให้ปูตินก้าวลงจากอำนาจโดยตรง แต่เขาเสนอให้มีการเปลี่ยนแปลงที่จะนำไปสู่การยุติการปกครองโดยคนเพียงคนเดียวในรัสเซีย พร้อมทั้งกล่าวว่ารัสเซียจำเป็นต้องมีปฏิสัมพันธ์กับโลกภายนอกให้มากขึ้น
โปรโคเพนโกมองว่ามหาเศรษฐีผู้นี้กำลังพยายามจุดประเด็นให้เกิดการถกเถียงในสังคม โดยเธอกล่าวว่านี่เปรียบเสมือน "การเรียกร้องให้เหล่าคนร่ำรวยเช่นเดียวกับเขาหันมาเริ่มพูดคุยกัน"
อาร์คาดี ออสตรอฟสกี ผู้สื่อข่าวผู้สัมภาษณ์เมลนิเชนโก เล่าให้ฟังว่าทั้งคู่ได้มีการ "ถกเถียงกันอย่างดุเดือดและตึงเครียด" ตามสถานที่ต่าง ๆ เช่น โรงแรมและร้านกาแฟ โดยส่วนใหญ่เป็นการนั่งดื่มกาแฟ ซึ่งดื่มกันเยอะมาก และบางครั้งก็มีการสูบบุหรี่ร่วมด้วย นักข่าวคนนี้กล่าวว่าเมลนิเชนโกดูเหมือนจะ "ครุ่นคิดอย่างจริงจัง" กับคำตอบของเขา แทนที่จะเป็นการพูดแบบเฉไฉตามสไตล์นักการเมือง
ในรัสเซียไม่มีสิ่งใดที่เรียบง่าย และผู้สังเกตการณ์ส่วนใหญ่เชื่อว่าบทสัมภาษณ์นี้น่าจะเกิดขึ้นได้โดยได้รับความเห็นชอบจากเครมลินไม่ว่าจะในทางตรงหรือทางอ้อมก็ตาม เราไม่อาจทราบได้แน่ชัดว่าเหตุใดทางการจึงยอมให้มีการเรียกร้องให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในลักษณะที่ไม่ปกตินี้ แต่มีความเป็นไปได้ว่าพวกเขาอาจต้องการแสดงให้เห็นว่า รัสเซียยังคงมีความหลากหลายทางความคิดหลงเหลืออยู่บ้าง
แม้จะไม่มีมหาเศรษฐีคนอื่นออกมาแสดงตัวสนับสนุนเขา แต่ผู้สื่อข่าวผู้นี้ก็รู้สึกว่าสิ่งที่เมลนิเชนโกพูดนั้น ไม่ใช่เพียงความคิดเห็นส่วนตัวของเขาเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงมุมมองของนักธุรกิจคนอื่น ๆ ด้วยเช่นกัน บางคนหวังว่าหลังจากปูตินก้าวลงจากอำนาจ รัสเซียอาจกลายเป็น "สาธารณรัฐแบบคณาธิปไตย" (oligarchic republic) ดังที่ออสตรอฟสกี ผู้สื่อข่าวคนหนึ่งได้กล่าวไว้ ซึ่งสภาพการณ์แบบนี้มีลักษณะคล้ายกับสถานการณ์ในช่วงทศวรรษ 1990 ที่กลุ่มชนชั้นนำทางธุรกิจเป็นผู้กุมอำนาจ

ที่มาของภาพ, Andrey Rudakov/Bloomberg via Getty Images
จากประสบการณ์การรายงานข่าวเกี่ยวกับรัสเซียมานานหลายปี ออสตรอฟสกีระบุว่า บรรดาอภิมหาเศรษฐีของรัสเซียในปัจจุบันต่างรู้สึกถึง "ทางตันอย่างสมบูรณ์ ซึ่งสงครามครั้งนี้ได้ผลักดันให้รัสเซียต้องเผชิญ... จนไร้ซึ่งอนาคต"
อย่างไรก็ตาม แม้เหล่ามหาเศรษฐีเหล่านี้กำลังครุ่นคิดถึงอนาคต แต่ดูเหมือนว่าโอกาสที่พวกเขาจะลงมือทำอะไรบางอย่างในเร็ววันนั้นมีน้อยมาก
บราวเดอร์ ผู้ซึ่งวิพากษ์วิจารณ์ปูตินมาโดยตลอด กล่าวว่าแม้หลายคนจะไม่พอใจ แต่ก็ไม่น่าจะรวมหัวกันต่อต้านปูตินตราบใดที่เขายังมีชีวิตอยู่ "พวกเขารู้ดีว่าหากทำอะไรที่เป็นการท้าทายปูติน พวกเขาก็จะถูกสังหาร และปูตินเองก็เป็นคนที่หวาดระแวงอย่างหนัก"
ไมค์ คาลวีย์ นักการเงินชาวอเมริกันซึ่งเคยเป็นนักลงทุนรายสำคัญในรัสเซีย เห็นด้วยกับมุมมองนี้ โดยตั้งคำถามว่า "พวกเขาจะทำอะไรได้อีกล่ะ นอกจากการเดินเข้าคุกตรง ๆ แล้วสูญเสียทรัพย์สินทั้งหมดไป คนที่นั่งอยู่ในลอนดอนอาจพูดได้ง่าย ๆ ว่า 'ทำไมพวกคุณไม่ลุกขึ้นมาสู้แล้วเดินเข้าคุกไปเลยล่ะ?' แต่นั่นคือสิ่งที่จะเกิดขึ้นจริง ๆ"
ในอดีต บรรดาบุคคลที่ร่ำรวยที่สุดของรัสเซียเคยสามารถใช้เส้นสายในระดับบนสุดของอำนาจรัฐได้ และเมื่อปูตินก้าวพ้นจากอำนาจไปแล้ว พวกเขาย่อมพยายามทวงคืนอิทธิพลที่เคยมีกลับมาอย่างแน่นอน คำถามสำคัญคือ บรรดาผู้ที่ยังคงหลงเหลืออยู่จากระบอบปัจจุบันจะยอมให้พวกเขาทำเช่นนั้นหรือไม่































