TOOS, Xuutiyiinta oo Gantaallo ku bartilmaameegsaday Riyad iyo Cadan xilli dagaallada Yemen ay sii xoogeysanayaan

Tebin toos ah

1. 46 Daqiiqadood ka horDuqeymo cirka ah oo ay Ruushku ka fuliyeen Ukrain oo dilay 20 qof

   Duqeymo cirka ah oo ay Ruushku ka fuliyeen guud ahaan Ukraine ayaa lagu soo warramayaa in ay galaafteen ugu yaraan 20 qof, islamarkaana ay waxyeello u geysteen dhismayaal badan.

   Magaalada Pryluky oo bariga Kyiv ku taalla, 14 qof ayaa la soo sheegay in ay dhinteen, kaddib markii dhisme dabaqyo ah uu burburay. Shaqaalaha gurmadka ayaana weli baadigoobaya dad laga yaabo inay ku hoos jiraan burburka.

   Caasimadda Kyiv-na, ugu yaraan laba qof ayaa lagu dilay, kooxaha gurmadka waxay halkaas ka wadaan hawlo faydayo gantaal ballistic ah oo Ruushku soo riday balse aan qarxin.

   Madaxweynaha Ukraine Volodymyr Zelensky ayaa weerarrada ku tilmaamay “hadiyadda dhalashada” ee ciidanka Ruushka ay u direen Vladimir Putin, kaas oo maanta 74 jirsanaya.

2. Saacad ka horCiidamada Eritrea oo ku soo dhawaaday gobolka Tigray ee Itoobiya

   

   Xigashada Sawirka, Reuters

   Wararka ka imanaya gobolka Tigray ee waqooyiga Itoobiya ayaa sheegaya in ciidamo Eritrean ah lagu soo daabulay agagaarka magaalada Adigrat maalmihii u dambeeyay.

   Mas’uul ka tirsan maamulka deegaanka ayaa wakaaladda wararka AFP u sheegay in gawaari waaweyn oo xamuul ah, kuwaas oo siday ciidamo ku labisan dareyska militariga Eritrea, lagu arkay waddo qiyaastii 40 kiiloomitir koonfur ka xigta xadka Eritrea.

   Kolonyo kale ayaa la arkay iyadoo u sii socota magaalada Idaga Hamus, taas oo qiyaastii 20 kiiloomitir koonfur ka xigta Adigrat.

   Daabulka ciidamadan ayaa yimid kaddib markii ciidamada dowladda Itoobiya ay dhammaadkii toddobaadka dib ula wareegeen caasimadda gobolka Tigray ee Mekelle, oo ay gacanta horay ugu hayeen fallaagada Tigray.

   Itoobiya ayaa Eritrea ku eedeysay inay taageerayso Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (TPLF), waxayna toddobaadkii hore xiriirka diblomaasiyadeed u jartay Asmara.

   Cabsida laga qabo in colaaddu ay ku fido gobolka oo dhan ayaa sii kordhaysa tan iyo markii dagaalladu ka dhex qaraxday fallaagada Tigray iyo ciidamada dowladda federaalka bishii Sebtembar.

3. 2 Saacadood ka horNin rakaab ah oo saarnaa diyaaradda Kenya Airways oo geeriyooday

   

   Xigashada Sawirka, KQ

   War-saxaafadeed ay soo saartay Arbacadii, shirkadda Kenya Airways ayaa lagu sheegay in dhacdadu ay dhacday Talaadadii, 6-dii Oktoobar, iyadoo ku jirtay duulimaadkeeda Nairobi-Lagos.

   Sida laga soo xigtay shirkadda diyaaradaha, ninka rakaabka ayaa la sheegay in uu taagnaa abbaare 9:20 fiidnimo waqtiga Nigeria, qiyaastii 20 daqiiqo ka hor inta uusan duulimaadku ka degin Lagos.

   Shaqaalaha diyaaradda ayaa bixiyay gargaar degdeg ah waxayna raaceen habraacyo degdeg ah iyadoo diyaaraddu ay sii socota garoonka diyaaradaha ee Murtala Muhammed.

   Diyaaraddu waxay degtay 9:41 fiidnimo, halkaas oo ay kula kulmeen shaqaalaha caafimaadka.

   "Ka dib baaritaan dheeraad ah, shaqaalaha caafimaadka ayaa xaqiijiyay in rakaabka uu geeriyooday," ayay tiri shirkadda Kenya Airways.

   Shirkadda diyaaradaha ma aysan shaacin aqoonsiga rakaabka ama sababta looga shakisan yahay dhimashada.

   Shirkadda Kenya Airways waxay sheegtay inay la shaqeyneyso qoyska rakaabka, maamullada maxalliga ah iyo hay'adaha duulista ka dib dhacdada.

   "Waxaan tacsi u diraynaa qoyska iyo asxaabta marxuumka," ayay tiri shirkadda.

4. 4 Saacadood ka horDaqiiqad aamusnaan ah oo laga sameeyay guud ahaan Israa'iil xuska sannad-guuradii saddexaad ee weerarkii 7-dii Oktoobar.

   

   Xigashada Sawirka, EPA

   Waxaa guud ahaan Israa'iil laga sameeyay daqiiqad aamusnaan ah oo lagu xusayay sannad-guuradii saddexaad ee weerarkii 7-dii Oktoobar.

   Saddex sano ka hor, ciidamada Xamaas ayaa weerar ku qaaday Israa'iil. Weerarkaas waxaa ku dhintay in ka badan 1,100 qof, halka ciidamada Xamaas ay qabsadeen 251 qof oo kale.

   Munaasabado lagu xusayo dadkii ku dhintay weerarradaas ayaa sidoo kale ka dhacaya magaalooyin kala duwan oo caalamka ah.

   Boqolaal qof ayaa waaberigii isugu soo baxay magaalada Sydney ee dalka Australia, si ay u xusaan sannad-guuradii saddexaad ee weerarradii 7-dii Oktoobar.

   Intii lagu guda jiray hawlgallada milateri ee aargoosiga ahaa, Israa'iil waxay dishay in ka badan 74,000 oo qof, waxayna burburisay qayb weyn oo ka mid ah dhulkaas.

5. 5 Saacadood ka horKenya oo sheegtay in ay aqoonsatay 57 qof oo xiriir la sameeyay bukaankii Ebolaha u dhintay

   

   Xigashada Sawirka, Ministry of Health/Facebook

   Kenya ayaa sheegtay in ay aqoonsatay 57 qof oo xiriir la sameeyay bukaankii ugu horreeyay ee Ebola qaba ee dalka laga helay, iyadoo 10 ka mid ahaa dadkaas la karantiilay. Wasaaradda Caafimaadka ayaa xoojinaysa la socodka iyo raadinta dadka la kulmay bukaanada.

   Xoghayaha Joogtada ah ee Caafimaadka Dadweynaha Mary Muthoni ayaa sheegtay in tirada dadka xiriirka la sameeyay dadkaas filayo inay kororto iyadoo saraakiisha caafimaadku ay sii wadaan raadinta dadka la aqoonsaday inta lagu jiro baaritaanka bilowga ah.

   Muthoni waxay sheegtay in dhammaan mas'uuliyiinta caafimaadka ee dalka oo dhan la ogeysiiyay si loo hubiyo in kiisaska looga shakisan yahay Ebola la aqoonsado oo si dhakhso ah wax looga qabto.

   Waxay ka hadlaysay shirka daneeyayaasha ee ka dhacay xarunta Wasaaradda Caafimaadka ee Nairobi.

   Agaasimaha Guud ee Wasaaradda Caafimaadka, Dr. Patrick Amoth, ayaa sheegay in nidaamka caafimaadka ee dalka uu sii wado diyaar garowga, iyadoo mas'uuliyiintu ay la socdaan wax kasta oo cusub iyo sidoo kale inay diyaariyaan xarumo dheeraad ah haddii loo baahdo.

6. 8 Saacadood ka horWar deg deg ah, Mareykanka oo tilmaamay shaqsiyaadka arrinta Iran ay kala hadlayaan iyo waxa ay kala hadlayaan

   

   Xigashada Sawirka, Reuters

   Madaxweyne ku-xigeenka Mareykanka J.D. Vance ayaa Reuters u sheegay in Washington ay weli wadahadallo kula jirto madaxweynaha iyo wasiirka arrimaha dibadda ee Iran.

   Vance ayaa sheegay in soo afjaridda dagaalka ay u baahan tahay in Iran ay si “macno leh” u yareyso awoodda ay u leedahay kobcinta uranium-ka, halkii ay kaliya ballanqaadi lahayd inay mustaqbalka yareyn doonto.

   Vance oo wareysi siiyay Reuters kaddib markii uu ka qeyb galay isu-soo-bax ololaha xisbiga Jamhuuriga ee Alaska, ayaa sheegay in Washington aysan hubin sida Tehran u gaari doonto go’aannada la xiriira wadahadallada nukliyeerka.

   Wuxuu sheegay in ujeeddada ugu dambeysa ee dagaalku tahay in laga hortago faafitaanka hubka nukliyeerka ee Bariga Dhexe.

   Vance ayaa sidoo kale meesha ka saaray hadal-heynta ku saabsan inuu u tartami karo doorashada madaxtinimada Mareykanka ee 2028, isagoo sheegay in hadda diiradda uu saarayo guusha xisbiga Jamhuuriga ee doorashooyinka dhexe ee dalka.

7. 9 Saacadood ka horWar deg deg ah, Xuutiyiinta oo madaafiic la dhacay Cadan yo deegaanno kale oo Yemen ka tirsan

   

   Xigashada Sawirka, Reuters

   Xafiiska warbaahinta ee Agaasinka Amniga Cadan ayaa sheegay in laba gantaal oo Xuutiyiintu rideen lagu bartilmaameedsaday garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Cadan, subaxnimadii saaka. Lama soo sheegin wax khasaare ah.

   Isbahaysiga uu Sacuudigu hoggaamiyo ayaa sheegay in uu qabtay oo burburiyay gantaal ballistic ah oo Xuutiyiintu u rideen magaalada Khamis Mushait ee koonfurta Sacuudiga.

   Isbahaysigu wuxuu sheegay in hanjabaadaha gantaalladu ka yimaadeen Sanca, oo ay Xuutiyiintu maamulaan, iyo gobollada Saada iyo Camraan.

   Dhinaca kale, telefishinka Al-Masiirah ee taageera Xuutiyiinta ayaa sheegay in ciidamada Sacuudigu weerar ka fuliyeen deegaanno ka tirsan gobollada dhexe ee Ibb iyo Taiz. Ilaa hadda ma jirto xaqiijin madax-bannaan oo ku saabsan weerarkaasi.

   Isbahaysiga Sacuudigu hoggaamiyo ayaa Talaadadii sheegay inuu qabtay gantaal Xuutiyiintu u soo rideen dhanka Sacuudiga, xilli ciidamada dowladda Yemen ay wadaan howlgallo ay ku doonayaan inay dib ugu qabsadaan dhul horey looga qabsaday.

   Afhayeenka militariga Xuutiyiinta, Yahya Saree, ayaa sheegay in kooxdu weli gacanta ku hayso dhammaan goobihii ay bishii hore qabsatay, gaar ahaan dhulka ku teedsan xeebta Badda Cas.

   Ciidanka Yemen ayaa iyaguna sheegay in ay Xuutiyiinta ka saareen deegaanno ku dhow marinka Bab al-Mandab iyo magaalada dekedda ah ee Mocha.

   Si madax-bannaan looma xaqiijin karo sheegashooyinka dhinacyada dagaalka, maadaama xaaladda dhulka ay si degdeg ah isu beddelayso, isla markaana ay adag tahay in saxafiyiintu gaaraan goobaha colaadda.

   Dhanka kale, Wasaaradda Caafimaadka ee Xuutiyiinta ayaa sheegtay in lix qof oo hal qoys ah, oo ay ku jiraan afar carruur ah, lagu dilay duqeyn cirka ah oo Sacuudigu ka fuliyay tuulo ku taalla gobolka Hajjah.

   Xuutiyiinta ayaa sidoo kale sheegay in Isniintii ay bartilmaameedsadeen garoonka diyaaradaha Riyad iyo warshad sifaysa shidaalka oo ay leedahay shirkadda weyn ee Sacuudiga ee Aramco.

8. 7 Oktoobar 2026War deg deg ah, Wadaad hore oo Kaniisadeed oo xabsiga la dhigay kadib markii lagu helay dambiyo xadgudub galmo ah

   

   Xigashada Sawirka, ABC News/David Weber

   Wadaadkii hore ee Katooliga Australia, Christopher Saunders, ayaa lagu xukumay lix sano iyo bar xabsi ah, kaddib markii lagu helay inuu fara xumen ku sameyay laba nin oo dhalinyaro ah oo asal ahaan ka soo jeeda dadka asaliga ah ee Australia.

   Saunders, oo 76 jir ah, ayaa bishii Agoosto lagu helay 13 dambi oo ay ku jiraan hal kufsi iyo 12 kiis oo weerar galmo ah. Waxa uu u fursad u heli doonaa sii-dayn sharci ah bisha Febraayo 2031.

   Xadgudubyadu waxay dhaceen intii u dhaxaysay 2008 iyo 2019, xilli uu ahaa hoggaamiyaha Diocese-ka Broome ee gobolka Kimberley. Waxaa lagu helay inuu dhallinyarada dhunkaday, taabtay oo damcay, halka hal kiisna lagu helay inuu kufsi u gaystay wiil dhallinyaro ah.

   Saunders ayaa wadaad noqday 1976, waxaana loo magacaabay Bishop-ka Broome sanadkii 1996. Waxa uu xilka iska casilay 2020, kaddib markii eedeymaha xadgudubka galmo ay soo baxeen.

9. 7 Oktoobar 2026War deg deg ah, Shaqaale laga daadgureeyay Markab lagu weeraray Marinka Hormuz oo

   Ciidamada Cirka ee Cumaan ayaa daadgureeyay 10 shaqaale ah oo dhaawacmay, kuwaas oo saarnaa markab shidaal oo wata calanka Panama, kaddib markii markabka lagu weeraray marinka Hormuz.

   Wasaaradda Difaaca Cumaan ayaa sheegtay in markabka On Peace lagu bartilmaameedsaday Talaadadii, meel 17 kiiloomitir u jirta dekedda Lima ee Cumaan.

   Weerarka ayaa sababay inuu dab ka kaco dusha sare ee markabka.

   “Shaqaalaha markabka waxaa loo qaaday isbitaal ku yaalla Khasab, halkaas oo lagu daweynayo,” ayay Wasaaradda Difaaca Cumaan ku sheegtay bayaan ay soo dhigtay barteeda X.

10. 7 Oktoobar 2026War deg deg ah, Messi oo si rasmi ah uga fariistay xulka Argentina

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Lionel Andrés Messi ayaa si rasmi ah uga fariistay ciyaaraha xulka qaranka Argentina, kaddib markii uu ciyaaray kulankiisii ugu dambeeyay ee xulka.

    Messi ayaa xalay si weyn loogu sagootiyay ciyaar saaxiibtinimo oo Argentina ay 3-0 kaga adkaatay Benin, taas oo ka dhacday garoonka Monumental ee Buenos Aires, iyadoo ay daawanayeen in ka badan 85,000 oo taageerayaal ah.

    Messi ayaa dhaliyay gool rigoore ah, wuxuuna caawiyay labada gool ee kale oo ay dhaliyeen Nicolás Otamendi iyo Nico Paz. Kulanka ayaa ahaa kii 208-aad ee uu u ciyaaro Argentina, isagoo dhaliyay 126 gool intii lagu jiray 21 sano oo uu xulka matalayay.

    Messi, oo kabtan u ahaa Argentina, wuxuu xulkiisa ku hoggaamiyay hanashada Koobka Adduunka 2022 ee Qadar, sidoo kalena wuxuu kula guuleystay laba koob oo Copa América ah iyo biladdii dahabka ahayd ee Olombikada 2008.

    Wuxuu sidoo kale Argentina la gaaray finalka Koobka Adduunka 2014 iyo 2026, balse labada jeerba way guuldarreysteen, iyadoo Germany ay ka qaaday 2014, Spain-na ay kaga adkaatay finalka 2026.

    Messi ayaa hadda sii wadan doona ciyaaraha kooxdiisa Inter Miami ee Maraykanka. Intii uu xirfaddiisa ciyaareed ku jiray, wuxuu sidoo kale u soo ciyaaray Barcelona ee Spain iyo Paris Saint-Germain ee Faransiiska.

11. 7 Oktoobar 2026Cilmi-baaris: Maxey aqoonyahanndu ka yiraahdeen arrintaan xilliga hurdada la isku arko?

    

    Xigashada Sawirka, Getty Images

    Warbixin lagu daabacay mareegta Qaranka ee daawada Mareykanka iyo cilmi-baarayaal ka socda Jaamacadda Caafimaadka ee Tongji ee Shiinaha ayaa isbarbardhig ku sameeyay shahwo rag laga qaaday, waa kuwa sida lama filaanka ah u shahwo-baxa iyo minida rag caafimaadka qaba.

    Xaaladdan, oo loo yaqaan shahwa-baxa aan ku tala galka ahayn (involuntary ejaculation), waxaa lagu gartaa in ninku uu la kulmo dhibaato shahwo-bax, xitaa haddii isla fal-galka si dhaqso ah uu dhaco.

    Cilmi-baaristu waxay sheegtay in xaaladdani tahay sababta ugu weyn ee 72% ilma la'aanta ragga sababta mararka qaar. Ragga la kulma biyo-baxa aan ku tala galka ahayn, waxay dhibaato ku qabaan inay shahwo baxaan marka ay galmo samaynayaan ama xitaa marka dareenkoodu kacsanyahay iyaga oo hurda.

    Shahwada waxaa laga qaaday 91 nin oo la ildaran xaaladdan biyo-baxa hurdada ku yimaada, iyadoo la adeegsanayo qalab gaar ah oo ku shaqeeya gariir (PVS iyo EEJ).

    Gunaanadkii daraasadda ayaa muujisay in shahwada laga helo hab dhaqameed (intii uu hurdo ku biyo-baxayo) ay 30.6% u badan tahay inay dhaqso u dhaqaaqdo (motility), isla markaana ay 61.4% u badan tahay inay lahaato qaab-dhismeed isku mid ah marka loo eego hababka kale ee shahwada lagu helo.

    Daraasadaha waxay muujinayaan in ragga aan ka warqabin biyo-baxa xilliga hurdada ay leeyihiin shahwo tayo fiican leh.

    Maaddaama biyo-baxa xilliga hurdada uu yahay xaalad aan la saadaalin karin goorta ay dhici doonto, ragga waayo-aragnimadaas lahaa saddexdii bilood ee la soo dhaafay waxaa lagula taliyay in ay xirtaan habeenkii qalab marka ay hurdaan si ay u keydiyaan muunad shahwo ah cilmi-baarista awgeed.

    Daraasad kale oo lagu daabacay mareegta Machadka Qaranka ee Caafimaadka Taranka ee Ragga iyo Dumarka ee Maraykanka waxay qiimeysay awoodda ragga dhibaatada ku qaba dareenka inay ku bacramin karaan lammaanayaashooda iyagoo adeegsanaya shahwada laga helay intii ay huradayeen.

    Daraasaddu sidoo kale waxay sheegtay in inkastoo tayada shahwada laga helo biyo-baxa hurdada ay kala duwanaan karto ragga dhexdooda, haddana waa la adeegsan karaa si cilmi ah, si loogu xiro ugxanta dumarka, iyadoo la iska ilaalinayo hababka adag sida kuwa koronto ama qalliin lagu sameeyo oo shahwada lagu helo.

    Dr. Kamaraj wuxuu yiri:"Qof kasta laga bilaabo wiilasha 12 jirka ah ilaa ragga waayeelka ah wuu ku shahwa-bixi karaa intuu hurdo. Ilmala'aan ama shahwo yari laguma xiro mini-baxa xilliga hurdada la arko. Jirka bani'aadamku wuxuu soo saaraa shahwo cusub mar kasta oo qofku biyo-baxo. Hurdo ama adeegsiga gacanta midkoodna ma saameeyo awoodda taranka ee ninka."

    Sii akhri: Riyada oo lagu biyo-baxo ma calaamad ayay u tahay dhalmo la'aanta?

12. 7 Oktoobar 2026War deg deg ah, Jarmalka oo xiray madaxii hore ee sirdoonka iyo arrimo khatar ah oo loo haysto

    

    Xigashada Sawirka, Reuters

    Madaxii hore ee sirdoonka Jarmalka, August Hanning, ayaa la xiray iyadoo looga shakisan yahay basaasnimo iyo inuu isku dayay inuu sirta dowladda u gudbiyo quwadaha shisheeye.

    Baarayaasha ayaa sheegay in Mr. Hanning, oo muddo toddobo sano ah madax ka ahaa hay’adda sirdoonka dibadda ee Jarmalka, BND, uu xog sir ah ka iibsaday kaaliyihiisii hore, kadibna uu xogtaas u adeegsaday diyaarinta falanqaynno uu u gudbinayay hay’ad sirdoon oo shisheeye.Kaaliyihii hore ayaa isagana la xiray.

    Mas’uuliyiintu ma aysan sheegin quwadaha shisheeye ee arrintan ku lugta lahaa, balse warbaahinta Jarmalka ayaa sheegtay in xogtaasi ay ku jireen qiimaynno xasaasi ah oo ku saabsan barnaamijka nukliyeerka Iran iyo ciidamada milatariga Ruushka.

    Qareennada Mr. Hanning ayaa diiday eedeymaha loo jeediyay.

13. 7 Oktoobar 2026War deg deg ah, Xuutiyiinta oo weerarro ku beegsaday garoomo diyaaradeed oo Sacuudiga ku yaalla iyo faahfaahin ka soo baxaysa

    

    Xigashada Sawirka, AFP

    Isbahaysiga uu Sacuudigu hoggaamiyo ayaa sheegay inuu qabtay oo burburiyay gantaal ballistic ah oo kooxda Xuutiyiintu ay ku gantay waqooyiga Riyad.

    Xafiiska Warfaafinta ee Hay’adda Ammaanka Cadan ayaa sheegay in laba gantaal oo ay Xuutiyiintu rideen lagu bartilmaameedsaday garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Cadan, iyadoo aan la soo sheegin wax dhaawac ah.

    Weerarradan ayaa dhacay xilli dagaal dhowr jiho ah uu Yemen ka socdo isla markaana iska horimaadyadu sii xoogeysanayan. Ciidamada dowladda Yemen ee Sacuudigu taageero ayaa wada weerar ay ku doonayaan inay dib ugu qabsadaan deegaanno ay Xuutiyiintu la wareegeen toddobaadyadii u dambeeyay, gaar ahaan xeebaha galbeed iyo nawaaxiga marinka Bab al-Mandab.

    Hay’adda Duulista Rayidka Sacuudiga ayaa sheegtay in ugu yaraan saddex qof ay ku dhaawacmeen weerarro lagu qaaday garoomada Jizan iyo Najran ee ku dhow xuduudda Yemen.

    Mas’uuliyiinta Sacuudiga si rasmi ah uma xaqiijin weerar lagu qaaday garoonka diyaaradaha caalamiga ah ee Boqor Khalid ee Riyad, balse website-ka Flightradar24 oo la socda dhaqdhaqaaqa diyaaradaha ayaa sheegay in hawada garoonka si ku-meel-gaar ah dhowr jeer loo xiray.