Koobka Adduunka 2026: Waa kee dalka ay dhammaan ciyaartoydiisu ku dhasheen qurbaha?

Muddadii uu socday kulankii ay Morocco iyo Brazil barbaraha 1-1 ah ku kala baxeen, xulka Morocco wuxuu dhigay taariikh cusub muddo 25 daqiiqo ah; markaas oo dhammaan ciyaartoydii garoonka ku jirtay aanu midkoodna ku dhalan ciidda Morocco.

Koobka Adduunka 2026 ayaa leh heerka boqolleydii ugu sarreysay ee ciyaartoy u ciyaaraya dal aan ahayn kii ay ku dhasheen; taas oo u dhiganta ku dhowaad afar meelood oo meel marka loo qeybiyo wadarta guud ee ciyaartoyda ka qaybgalaysa koobka.

Badhtamihii bishan Ibrahima Mbacké oo ku dhashay Faransiiska ayaa gool u dhaliyay xulka Senegal, intii ay socotay ciyaartii looga badiyay 3-1 ee ay la dheelayeen Faransiiska, kaas oo noqday markii uu ciyaaryahan gool ka dhaliyay dalkii uu ku dhashay. Dhacdadani waxay xasuusinaysaa daqiiqaddii layaabka lahayd ee Koobkii Adduunka 2022; markaas oo Breel Embolo oo ahaa weeraryahanka xulka Switzerland ee ku dhashay dalka Cameroon uu noqday ciyaaryahankii ugu horreeyay ee taariikhda tartankan oo ka badan 90 sano gool ka dhaliya dalka uu ku dhashay.

Xilligaas, halkii uu farxad la boodboodi lahaa, wuxuu kor u qaaday gacmihiisa isagoo muujinaya calaamad la mid ah raalligelin. Embolo ayaa markaas u sheegay suxufiyiinta: "Waan ogaa haddii aan gool dhaliyo, inaanan u dabbaaldegayn doonin si aan ixtiraam u muujiyo. Dabcan, taasi kama dhignayn inaanan ku faraxsanayn goolka aan dhaliyay."

Marka loo eego liisaska rasmiga ah ee loo gudbiyay FIFA, Koobka Adduunka 2026, kaliya 8 xul oo ka mid ah 48-ka xul ee ka qaybgalaya ayaan haysan wax ciyaartoy ah oo ku dhashay dalka dibaddiisa.

Xulka Curaçao ayaa liiskooda 26-ka ciyaartoy ku leh hal qof oo kaliya oo ku dhashay jasiiraddaas, halka Qatar ay ciyaartoydeeda ka soo ururisay 10 waddan oo kala duwan. Isbeddelkan xulashada ayaa keenay in afar nin oo walaalo ah ay sannadkan u kala ciyaaraan dalal kala duwan (sida qoysaska Doué, Williams, Souttar, iyo Lukassen/Brobbey), arrintaas oo horey u dhacday oo kaliya walaalaha Boateng oo sannadihii 2010 iyo 2014 wada ciyaaray.

Taariikhyahanka reer Holland, Gijsbert Oonk, ayaa tilmaamay in tani ay ka turjumayso isbeddelka caalamiga ah, maaddaama ku dhawaad 4% dadka adduunku ay ku nool yihiin dal aan ahayn kii ay ku dhasheen, heerkaas oo aad uga sarreeya dhanka ciyaartoyda.

Taariikh kooban oo ku saabsan beddelashada xulka qaranka

Boqolleyda ciyaartoyda ku dhalatay dalka dibaddiisa ee ka qaybgalaysa Koobka Adduunka ayaa ahaa mid isbedbeddelaya tobannaankii sano ee la soo dhaafay. Sida ay sheegtay cilmi-baaris ay sameysay Xarunta Socdaalka, Siyaasadda iyo Bulshada ee Jaamacadda Oxford (COMPAS):

Wixii ka horreeyay labadii koob adduun ee ugu dambeeyay, heerka ciyaartoyda ajnabiga ah wuxuu u dhaxeeyay 2% ilaa 14%.

Kordhinkii 2022-kii ee Koobkii Adduunka ee 2022 ee ka dhacay Qatar, boqolleydu waxay gaartay 16.5%.

FIFA oo la aasaasay 1904 ayaa xeerarka dhalashada soo saartay 1960-aadkii, halka kahor xilligaas ay ciyaartoydu u ciyaari kareen waddan kasta, waxaana tusaale u ah Luis Monti oo finalka Koobka Adduunka u saftay Argentina,1930-kii iyo Talyaaniga 1934-kii.

Sanadkii 1962-kii, FIFA waxay mamnuucday in ciyaaryahanku u cayaaro wax ka badan hal dal, marka laga reebo dadka ay wadammadoodu burbureen. Isbeddelkii dhacay 2004-tii ayaa oggolaaday in heerka dhallinyarada iyo kan waaweyn loo kala ciyaaro labo dal haddii uu jiro "xidhiidh cad" oo dhanka waalidka ama degganaansho labo sano ah.

Hadda, muddada degganaanshaha waxaa laga dhigay shan sano, waxaana sidoo kale loo oggolaaday ciyaartoyda ka yar 21 sano in ay dhalashada ciyaareed beddelan karaan haddii ay xulkoodii hore u safteen saddex kulan ama ka yar.

Soo ururintii "Libaaxyada Atlas"

Isbeddellada xeerarka waxay fursad u noqdeen wadammada ay dadkoodu dibadda ku baahsan yihiin sida Morocco, oo sannadkii 2010-kii geysay indha-indheeyaal dalalka Yurub ee ay jaaliyadaha badani ku nool yihiin, sida Faransiiska, Holland, iyo Biljamka si ay u raadiyaan hiboolayaal u safta qarankaasi.

Soo jiidashada ciyaartoyda qurbajoogta ah ayaa Morocco ka caawisay in ay noqoto dalkii ugu horreeyay ee Afrikaan ah oo gaadha nus-dhammaadka Koobka Adduunka ee Qatar 2022. Xitaa labo ka mid ah saddexdii ciyaaryahan ee goolasha ku dhaliyay rigoodhayaashii afar-dhammaadka kuma dhalan Morocco, kuwaas oo kala ah Hakim Ziyech oo Holland ku dhashay iyo Achraf Hakimi oo dhibco ka gooyay dalkii uu ku dhashay ee Spain.

Sida ay sheegtay cilmi-baare Miriam Cherte, tani waxay tusaale u tahay dal bartay in uu qurbajoogtiisa u arko qayb muhiim ah oo ka tirsan nidaamka kubbadda cagta qarankiisa.

Go'aan qaadasho aan sahal ahayn

Miriam Cherte ayaa sheegtay in go'aanka ciyaartoyda ay saameeyaan arrimo ay ka mid yihiin xirfad, dareen iyo siyaasad, rabitaanka qoyska ama fursado kale oo caalami ah. Tusaale ahaan, Ibrahima Mbacké oo u soo ciyaaray dhalinyarada Faransiiska ayaa doortay Senegal oo ay hooyadiis u dhalatay, isagoo sheegay inuu go'aankaas ku qanacsan yahay.

Sidoo kale, Pepe wuxuu doortay inuu u ciyaaro Portugal oo uu degganaa tan iyo 2001, isagoo diiday fursad uu ugu ciyaari lahaa dalkiisa hooyo ee Brazil sannadkii 2006, wuxuuna dalkaas ka hor yimid Koobkii Adduunka 2010.

Dhanka kale, arrintani ciyaartoydu waxay ku dhici kartaa qaab lama filaan ah, sida Roberto Lopes oo ku dhashay Dublin balse aabihiis dhalay Cape Verde, kaas oo farriin martiqaad ah ka helay tababaraha Cape Verde isagoo adeegsanaya LinkedIn sanadkii 2018. Lopes oo markii hore u qaatay farriinta mid been abuur ah ayaa markii dambe aqbalay, wuxuuna qayb ka qaatay dhibicdii taariikhiga ahayd ee ay Cape Verde 15-kii Juun barbaraha kula gashay xulka Spain, horyaalka Yurub.

Mawduuc muran dhaliya mar kasta

In kasta oo ay jiraan isbeddelladaas, haddana ifafaalaha doorashada xulka qaranka kama madhna muran; Sepp Blatter, oo ahaa guddoomiyaha FIFA intii u dhaxeysay 1998 ilaa 2015, ayaa naqdiyay dardargelinta dhalasho-siinta ciyaartoyda, gaar ahaan reer Brazil, wuxuuna 2007-dii ka digay halista ay leedahay in Koobka Adduunka ay ka buuxsamaan ciyaartoy reer Brazil ah.

Sidoo kale, aragtida shacabka ayaa noqon karta mid adag, iyadoo weeraryahankii ku dhashay Brazil ee Diego Costa si weyn ay ugu ooriyeen taageerayaasha maxalliga ah intii uu socday Koobkii Adduunka 2014 ee ka dhacay dalkaas, sababo la xidhiidha in uu doortay xulka Spain. Dhanka kale, aqoonyahan Gijsbert Oonk ayaa xusay in arrintani ay qaybiso fikradaha dadka, iyadoo qaarkood ay qabaan in ku tiirsanaanta ciyaartoyda dibadda ay meesha ka saarayso dareenkii waddaninimo ee taageerayaasha, halka kuwa kale ay u arkaan xuquuq bani'aadam iyo shaqo ay dakhli ka helaan.

Sida ay qabto Miriam Cherte, kubbadda cagtu kama go'naan karto isbeddelka bulshada, xulalka qarankana hadda ma ahan kuwo ka tarjumaya oo kaliya dadka xuduudaha ku dhex nool, balse waxay aad uga turjumayaan socdaalka, taariikhda, iyo isbeddellada caalamiga ah.