Dlaczego penis jest barometrem zdrowia mężczyzn - i przed czym nas ostrzega?

Zaburzenia erekcji mogą być wczesnym sygnałem ostrzegawczym przed zawałem serca, udarem mózgu, cukrzycą i demencją. Zdaniem naukowców warto, by zarówno pacjenci, jak i lekarze zwracali na nie większą uwagę.

Problemy ze wzwodem można określić mianem cichej epidemii. Wiele badań wskazuje, że dotyczą one ponad połowy mężczyzn powyżej 40. roku życia. Niewielu jest jednak skłonnych rozmawiać o tej kwestii z najbliższymi.

Jeżeli temat pojawia się w rozmowie, często staje się tematem żartów - nie poważnych rozważań o zdrowiu. Jednak według najnowszych badań penis często bywa barometrem ogólnego stanu zdrowia mężczyzn, a zaburzenia erekcji mogą być zwiastunem wielu poważnych schorzeń.

Seksuolog Emmanuele Jannini nazywa je „kanarkiem w kopalni".

Jannini, pracownik Uniwersytetu Rzymskiego Tor Vergata, zredagował opublikowaną niedawno książkę naukową, która podsumowuje dotychczasowy stan wiedzy na ten temat.

Jannini przekonuje, że dzięki lepszym badaniom przesiewowym w kierunku zaburzeń erekcji lekarze mogliby wcześnie zdiagnozować u mężczyzn szereg poważnych chorób.

Jedną z przeszkód jest niechęć wielu mężczyzn do rozmowy o zdrowiu seksualnym.

Oto, co warto wiedzieć o tej powszechnej dolegliwości i powodach, dla których powinna zaalarmować Twojego lekarza.

Kluczem są problemy z krążeniem

Różne badania zaburzeń erekcji różnie definiują i mierzą problem. Wysuwają też diametralnie odmienne wnioski co do globalnej częstotliwości jego występowania.

Według niektórych z badań z zaburzeniami wzwodu zmaga się 75,6% mężczyzn w skali świata, według innych - jedynie 3%.

Jedno z największych i najbardziej zniuansowanych badań objęło około 1200 osób, którym dano do wypełnienia szczegółowe kwestionariusze. Badanie wykazało, że z pewnym stopniem impotencji zmagało się 39% 40-latków i 67% 70-latków.

Pod wieloma względami zaburzenia erekcji sprowadzają się do problemów z krążeniem.

Wzdłuż całej długości penisa biegną dwie gąbczaste struktury zwane ciałami jamistymi, które są zwykle w stanie spoczynku. Gdy mężczyzna jest podniecony, mózg wysyła sygnały rozluźniające mięśnie wokół tętnic wewnątrz prącia. To powoduje napływ krwi do obu „cylindrów".

W miarę rozszerzania się ciała jamiste zaczynają uciskać żyły odprowadzające krew z penisa, zatrzymując ją w środku. Podobnie jak balon napełniany powietrzem, prącie rozszerza się i twardnieje.

Każdy czynnik, który ogranicza napływ krwi przez naczynia krwionośne penisa, osłabia zdolność mężczyzny do osiągnięcia lub utrzymania erekcji.

Problem ma często podłoże psychologiczne. Stres - powodujący zwykle wzrost poziomu adrenaliny i kortyzolu - może skutkować zwężeniem naczyń krwionośnych, które uniemożliwia sztywnienie ciał jamistych.

Stres może też zakłócać produkcję testosteronu, co z kolei może zmniejszać libido i osłabiać podniecenie. Oprócz tego wiąże się z ogólnym stanem rozproszenia umysłowego, które utrudnia skupienie się na seksie.

Jest to racjonalne z punktu widzenia ewolucji: hamując podniecenie, stres oszczędza zasoby organizmu niezbędne do przetrwania w chwilach zagrożenia. „Jeśli otoczenie jest niebezpieczne, ważne jest, by się nie rozmnażać," mówi Jannini.

We współczesnym świecie stres wywołuje jednak wiele czynników, które nie zagrażają życiu. Dlatego powyższy mechanizm obronny bywa uruchamiany częściej, niż jest to konieczne.

Choroby serca i mózgu

Zaburzenia erekcji mogą też świadczyć o poważniejszych problemach zdrowotnych.

W niektórych przypadkach wynikają z miażdżycy. Powoduje ona twardnienie i zwężanie się naczyń krwionośnych, co wiąże się z poważnym ryzykiem chorób serca.

Ponieważ tętnice wewnątrz prącia należą do najdelikatniejszych w organizmie, często jako pierwsze ulegają uszkodzeniu. Dlatego zaburzenia erekcji mogą stanowić wczesny sygnał ostrzegawczy przed niewydolnością serca.

Niedawna analiza danych dotyczących ponad 154 tys. osób wykazała, że mężczyźni z zaburzeniami erekcji byli o 59% bardziej narażeni na chorobę wieńcową serca i o 34% bardziej narażeni na udar mózgu.

„Silna erekcja to dobry wskaźnik zdrowia układu naczyniowego," mówi Michael Carroll, ekspert w dziedzinie nauk o rozrodczości na Manchester Metropolitan University w Wielkiej Brytanii.

Istnieją też wstępne dowody na to, że problemy z prąciem mogą być zwiastunem pogorszenia funkcji poznawczych. Jedno z tajwańskich badań wykazało, że mężczyźni z zaburzeniami erekcji byli o 68% bardziej narażeni na rozwój demencji podczas siedmiu lat obserwacji.

Podobnie jak penis, mózg potrzebuje dobrego ukrwienia, które dostarcza mu składników odżywczych i usuwa toksyczne odpady.

Związek z cukrzycą

Monitorowanie zaburzeń erekcji może być szczególnie ważne dla osób z ryzykiem cukrzycy.

Cukrzyca może szkodzić układowi krążenia i układowi nerwowemu na różne sposoby. Gwałtowne skoki poziomu cukru we krwi - występujące często przy niewłaściwym leczeniu - mogą prowadzić do przyłączania się nadmiarowej glukozy do białek w ściankach naczyń krwionośnych, które tracą przez to elastyczność.

Podobnie jak miażdżyca, ten proces - znany jako glikacja - ogranicza skuteczny przepływ krwi do części ciała, które najbardziej jej potrzebują. Delikatne naczynia krwionośne wewnątrz penisa często jako pierwsze ulegają jego skutkom.

„Mężczyźni w cukrzycą typu 2 są około trzy razy bardziej narażeni na problemy z erekcją niż mężczyźni bez cukrzycy," mówi Bogdan Vlacho z Instytutu Badawczego Sant Pau w Barcelonie.

Według Vlacho u osób cierpiących na cukrzycę i zaburzenia erekcji występuje też znacznie większe ryzyko tzw. neuropatii obwodowej - uszkodzeń nerwów rąk i stóp - niż u tych, które mają jedynie cukrzycę.

Osoby z cukrzycą i zaburzeniami erekcji są też znacznie bardziej narażone na retinopatię, która może prowadzić do ślepoty, i zaburzenia gojenia się ran.

Mimo to badania przesiewowe w kierunku zaburzeń erekcji nie są standardową praktyką wśród pacjentów z cukrzycą. Według Santiago Martineza, endokrynologa z Uniwersytetu w Barcelonie, „istnieją dowody na to, że pracownicy służby zdrowia nie rozmawiają z pacjentami na ten temat".

Jak pomóc pacjentom?

Badanie przeprowadzone przez brytyjską Fundację Urologii wykazało, że ponad połowa mężczyzn z zaburzeniami erekcji nie szukała pomocy medycznej z powodu wstydu i lęków związanych z tym schorzeniem.

20% ankietowanych stwierdziło, że wolałoby przez miesiąc zrezygnować z picia piwa, niż zgłosić się do lekarza z problemami z wzwodem.

Michael Carroll przekonuje, że wszyscy mężczyźni doświadczający zaburzeń erekcji powinni szukać pomocy. Według niego to szansa na pozbycie się znacznego źródła stresu, a jednocześnie rozpoczęcie rozmowy o ogólnym stanie zdrowia, która może uratować życie.

„Wczesne zajęcie się problemem ma kluczowe znaczenie," mówi Carroll.

Wskazuje też, że zaburzenia erekcji nie są nieuleczalne. Leki takie jak Viagra (sildenafil) rozszerzają naczynia krwionośne wewnątrz penisa.

Niektóre doniesienia sugerują, że osoby przyjmujące Viagrę w celu poprawy życia seksualnego mają też korzystniejsze wyniki badań zdrowia sercowo-naczyniowego, w tym niższe ryzyko niewydolności serca. Nie zostało to jednak dotąd potwierdzone w badaniach klinicznych.

Co ciekawe, Viagrę opracowano pierwotnie jako lek na nadciśnienie tętnicze. Jedynie później naukowcy zwrócili uwagę na jej słynne dziś efekty uboczne.

Viagra i podobne leki mogą nawet chronić przed demencją. Niedawna analiza danych ponad 885 tys. pacjentów sugeruje, że dwukrotnie zmniejszają ryzyko choroby Alzheimera.

Jeśli poruszysz z lekarzem temat zaburzeń erekcji, możesz zostać skierowany na badania pod kątem typowych czynników ryzyka chorób serca, jak nadciśnienie i miażdżyca. Lekarz może też udzielić porad dotyczących innych czynników ryzyka, w tym otyłości.

W niektórych przypadkach pomóc mogą proste środki, jak zmiana diety i większa aktywność fizyczna. Dla osób z cukrzycą kluczowe znaczenie będzie miało kontrolowanie poziomu cukru we krwi.

Martinez i Vlacho podkreślają jednak, że badania nad terapiami zaburzeń erekcji - a także analizy mające wykazać, czy mogą one też zmniejszać ryzyko innych schorzeń - są wciąż w początkowej fazie.

Ustalenie przyczyny problemów ze wzwodem może też wymagać sporego wysiłku: mogą one wynikać także z problemów psychicznych i stylu życia, w tym z uzależnienia od pornografii.

„Jeśli mężczyzna cierpi na cukrzycę lub chorobę sercowo-naczyniową, zazwyczaj łatwiej jest ustalić związek i podjąć leczenie," mówi Carroll.

"Jednak rozwiązanie problemu może być trudniejsze, jeśli w grę wchodzą czynniki związane ze stylem życia, jak picie alkoholu i palenie, a także aspekty psychologiczne i behawioralne - jak nadmierne korzystanie z pornografii. W takich przypadkach mężczyźni często nie chcą mówić otwarcie o swoich zachowaniach".

Tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu użyto narzędzi AI, w ramach projektu pilotażowego.

Edycja: Joanna Kozłowska