شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
چالشهای بازگشایی تنگه هرمز در سایه مینهای دریایی
- نویسنده, فرزاد صیفیکاران
- شغل, راستیآزمایی بیبیسی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۵ دقیقه
تفاهم پایان جنگ میان ایران و آمریکا قرار است روز جمعه با امضای طرفین نهایی شود. یکی از مهمترین مفاد این تفاهمنامه که به تازگی متن آن منتشر شده، بازگشایی تنگه هرمز است، از مهمترین آبراههای بینالمللی که یک پنجم انرژی جهان از آنجا میگذرد و هرگونه اختلال در این مسیر به معنای افزایش قیمت بنزین و تورم مواد غذایی است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده آمریکا، روز یکشنبه پس از اعلام تفامنامه پایان جنگ آمریکا و ایران، در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید. بگذارید نفت جریان پیدا کند!»
با اینحال دادههای رهگیری کشتیها در روز چهارشنبه نشان میدهد بیش از ۲۵۰ نفتکش و بیش از ۳۳۰ کشتی باری در داخل خلیج فارس هستند. این دادهها حاکی است که حدود ۷۵ درصد نفتکشها در حالت توقف هستند. تصاویر ماهوارهای نیز نشان میدهد بسیاری از آنها در نزدیکی پایانههای اصلی صادرات نفت در عربستان سعودی، عراق و امارات متحده عربی تجمع کردهاند.
کارشناسان میگویند سه مانع عمده باعث شده تردد دریایی هنوز به سطح پیش از آغاز جنگ بازنگردد: ملاحظات امنیتی، خطر مینهای دریایی و موضوع عوارض عبور.
گفته میشود از آغاز جنگ، نیروی دریایی ایران با قایقهای کوچک تندرو، چندین بار بخشهای مختلفی از تنگه هرمز را مینگذاری کرده است.
ایران چندین نوع مین دریایی تولید میکند از جمله مثل مهام، رونده و صدف.
در اواسط جنگ تصویری از یک مین دریایی در آبهای خلیج فارس منتشر شد و برخی از کانالهای نزدیک به سپاه پاسدارانادعا کردند مین دریایی مهام ۳ در نزدیکی آبهای عمان در تنگه هرمز است.
شبکه سیبیاس نیوز پیشتر در گزارشی گفته بود که طبق ارزیابی مقامهای آمریکایی، «ایران بیش از ۱۰ مین دریایی در مسیر تنگه هرمز قرار داده» است و برخی از مینها از نوع مهارشده هستند که با استفاده از حسگرهای مغناطیسی و صوتی، بدون تماس مستقیم، شناورها را شناسایی کرده و در فاصله نزدیک فعال میشود و برخی دیگر مینهای چسبنده هستند .
روزنامه نیویوکتایمز هم در گزارشی نوشت که ایران به دلیل اینکه محل مینهای کار گذاشته را نمیداند و توانایی لازم برای پاکسازی سریع آنها را هم ندارد، نمیتواند تنگه هرمز را در زمان کوتاهی باز کند.
ایران نگفته چند مین و در کجا مینگذاری انجام داده است. مقامهای ایرانی هم تاکنون به صورت رسمی مینگذاری در تنگه هرمز تایید نکردهاند، ولی مقامهای آمریکایی گفتهاند ایران مینها را بدون برنامهریزی دقیق و پراکنده کار گذاشته است.
آرسنیو دومینگر، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی به بخش راستیآزمایی بیبیسی فارسی گفت ایران هیج اطلاعاتی درباره مینها در تنگه هرمز به این سازمان نداده است:
«در وهله اول، لازم است منتظر جزئیات تفاهمنامه باشیم. فعلا اطلاعاتی درباره محتوای این سند ندارم. ولی در این مدت با چندین کشور، بهویژه ائتلافی به رهبری بریتانیا و فرانسه، در تماس بودهام. این کشورها آمادگی خود را برای تأمین تجهیزات و امکانات لازم اعلام کردهاند، نه تنها برای شناسایی مینها در تنگه هرمز، بلکه برای انجام عملیات پاکسازی در صورت نیاز. آنها میتوانند اطلاعات لازم را ارائه دهند و برآورد کنند که پاکسازی مینها چه مدت زمان خواهد برد و چگونه میتوان بخشهایی از تنگه هرمز را برای ازسرگیری تجارت بازگشایی کرد.»
سپاه پاسداران قبلا منطقهای را به عنوان منطقه خطر که مینگذاری شده مشخص کرده بود و گفته کشتیها میتوانند از این دو مسیر امن برای ورود و خروج از تنگه هرمز استفاده کنند.
تنگه هرمز در باریکترین نقطه حدود ۳۳ کیلومتر عرض دارد، ولی کشتیهای بزرگ به دلیل عمق کم این باریکه از کل عرض آن نمیتوانند استفاده کنند.
مسیرهای کشتیرانی این تنگه همیشه دو کانال باریک رفت و برگشت صورت میگیرد که عرض هر کدام حدود چند کیلومتر است. به همین دلیل کشتیها مجبورند دقیقاً از همین مسیرهای معمول حرکت کنند.
کارشناسان میگویند پس از اعلام توافق، ناخدایان، مالکان کشتیها و شرکتهای بیمه در حال آمادهسازی و استقرار شناورهای خود برای خروج از خلیج فارس و ورود به دریای عرب هستند، اما کمتر کسی مایل است نخستین حرکت را انجام دهد.
باز شدن تنگه هرمز و عادی شدن دوباره تردد کشتیها، موضوعی حیاتی برای بسیاری از کشورها، به ویژه کشورهای خلیج فارس است.
بر اساس متن تفاهمنامه که توسط آمریکا منتشر شده، عملیات مینروبی توسط ایران ظرف ۳۰ روز آغاز میشود.
آرسنیو دومینگز درباره زمان لازم برای مینروبی تنگه هرمز به بخش راستیآزمایی بیبیسی میگوید:
«در حال حاضر تعیین یک جدول زمانی مشخص دشوار است، زیرا هنوز از گستردگی احتمالی مینها در تنگه هرمز اطلاعی نداریم. اما آنچه اکنون بر روی آن کار میکنیم، این است که برخی کشتیها، هرچند به تعداد محدود، بدون هیچ حادثهای از تنگه هرمز عبور کردهاند.»
سوال مهمتر این است که اگر تنگه هرمز بازگشایی شود، اما عملیات مینروبی هنوز تکمیل نشده باشد، آیا تردد در تنگه هرمز همچنان کند و مختل خواهد بود؟ آیا اگر کشتیها فقط در مسیرهای امنی که ایران تعیین کرده، تردد کنند، ترافیک به زمان قبل از جنگ برمیگردد؟
آرسینو دومینگز، مدیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی میگوید:
«میتوانیم مناطقی را که پس از بررسی و بازرسی مشخص شود عاری از مین هستند شناسایی کنیم و دستکم روند خروج کشتیهایی را که نزدیک به چهار ماه در آنجا گرفتار شدهاند آغاز کنیم. این اقدام همچنین به کاهش مشکلات و رنج دریانوردان بیگناهی که در این وضعیت گرفتار شدهاند کمک خواهد کرد. ممکن است همچنان اختلالاتی وجود داشته باشد، اما هدف ما این است که ازسرگیری تجارت بهصورت مرحلهبهمرحله انجام شود. انتظار نداریم که یکشبه دوباره به میانگین روزانه ۱۳۰ کشتی که پیشتر از تنگه هرمز عبور میکردند بازگردیم.»
از آنجایی که مینروبی تنگه هرمز ظاهرا پروسه آسانی نیست، باید دید بعد از توافق ایران و آمریکا چه سازوکاری برای بازگشایی سریع و امن این آبراه مهم بینالمللی در نظر گرفته میشود.
گزارش تکمیلی: توماس کوپلند، شروتی منون و باربارا متلر، بیبیسی وریفای
