هزاران کشته در جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ کارشناسان می‌گویند شمار واقعی قربانیان شاید هرگز مشخص نشود

بنا بر آمارهای رسمی، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، که اکنون توافقی برای پایان دادن به آن حاصل شده، هزاران نفر در سراسر خاورمیانه کشته شده‌اند.

بر اساس گزارش‌های رسمی در ایران و لبنان، از ۲۸ فوریه تاکنون بیش از ۷۳۰۰ نفر در این دو کشور جان باخته‌اند. در میان کشته‌شدگان صدها کودک و ده‌ها نفر از کارکنان بخش درمان دیده می‌شوند. همچنین ده‌ها نفر دیگر نیز در نقاط مختلف منطقه کشته شده‌اند.

با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند این آمارها تقریبا به طور قطع کمتر از تعداد واقعی کشته‌هاست. کارشناسانی که با بی‌بی‌سی وریفای (بخش راستی‌آزمایی بی‌بی‌سی) گفت‌وگو کرده‌اند می‌گویند محدودیت‌های اینترنتی، رسانه‌ای و دولتی، در کنار غیرقابل‌اعتماد بودن برخی آمارها به دلیل حضور گروه‌های مسلح در بعضی مناطق، روند ثبت و گزارش تلفات را با مشکل روبه‌رو کرده است.

ایان اورتون، مدیر اجرایی سازمان خیریه «اقدام علیه خشونت مسلحانه» در بریتانیا، می‌گوید درگیری‌هایی که در چندین کشور جریان داشته باعث شده آمار تلفات «اغلب ناقص، با تاخیر یا غیرقابل راستی‌آزمایی مستقل» باشد.

او افزود «احتمالا شمار نهایی کشته‌شدگان تا سال‌ها پس از پایان درگیری نیز محل اختلاف و مناقشه باقی خواهد ماند».

ایران

بر اساس آمار رسمی دولت ایران، تا اواسط آوریل دست‌کم ۳۴۶۸ نفر، از جمله ۴۹۹ زن، از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل کشته شده‌اند.

خبرگزاری دولتی ایرنا در ۲۶ آوریل گزارش داد که این رقم شامل ۱۴۶۰ غیرنظامی و ۲۰۰۸ پرسنل نظامی است.

اما خبرگزاری مجموعه فعالان حقوق بشر (هرانا)، مستقر در آمریکا، اعلام کرده است که شمار قربانیان ثبت‌شده از سوی این نهاد بیشتر بوده و به ۳۶۳۶ نفر رسیده است.

هرانا در گزارشی در ۱۸ مه اعلام کرد که این آمار شامل ۱۷۰۱ غیرنظامی، از جمله ۳۰۷ کودک، ۱۲۲۱ پرسنل نظامی و ۷۱۴ نفر است که هویت یا وضعیت آنان قابل تایید نبوده است.

این سازمان تاکید کرد آمار مستندشده باید «حداقل مطلق» تلقی شود، زیرا دسترسی به اطلاعات مربوط به کشته‌شدگان به دلیل دشواری حضور در مکان‌های حمله، قطع اینترنت از سوی دولت و سرکوب سیاسی به شدت محدود بوده است.

اسکایلر تامپسون، معاون مدیر این سازمان، گفت: «مقام‌ها به طور معمول اطلاعات مربوط به تلفات را منتشر نمی‌کنند و خانواده‌ها نیز ممکن است تحت فشار قرار گیرند تا درباره شرایط مرگ نزدیکانشان به صورت علنی صحبت نکنند.»

مقام‌های ایرانی، آمریکا و اسرائیل را متهم کرده‌اند که در حملات خود در نقاط مختلف کشور زیرساخت‌های غیرنظامی را هدف قرار داده‌اند. چندین تحقیق به این نتیجه رسیده‌اند که یک حمله موشکی آمریکا در نخستین روز جنگ به مدرسه‌ای در شهر میناب اصابت کرده است. به گفته مقام‌های ایرانی در این حمله ۱۶۸ نفر از جمله ۱۱۰ کودک کشته شدند. ارتش آمریکا اعلام کرده است که در حال تحقیق درباره این حمله است.

چند روز بعد، مقام‌های ایرانی اعلام کردند که در پی اصابت یک موشک به سالن ورزشی محل برگزاری مسابقه والیبال دختران در شهر لامرد در استان فارس ۲۰ نفر کشته شدند.

آمریکا دست داشتن در این حمله را رد کرده است، اما کارشناسان به بی‌بی‌سی گفته‌اند که احتمالا در این حمله از موشک تهاجمی دقیق (پریزم) ساخت آمریکا استفاده شده است.

لبنان

درگیری میان اسرائیل و حزب‌الله در دوم مارس از سر گرفته شد؛ زمانی که حزب‌الله در واکنش به کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، موشک‌هایی به سوی اسرائیل شلیک کرد. اسرائیل نیز با اجرای مجموعه‌ای از حملات هوایی و آغاز عملیات زمینی در جنوب لبنان به این حملات پاسخ داد.

مقام‌های لبنان می‌گویند از آن زمان تاکنون، ۳۹۱۲ نفر در حملات اسرائیل کشته شده‌اند که در میان آنان ۳۶۶ زن و ۲۴۷ کودک دیده می‌شوند.

مشخص نیست چه تعداد از این کشته‌شدگان عضو حزب‌الله بوده‌اند. بی‌بی‌سی وریفای برای دریافت جزییات بیشتر با وزارت بهداشت لبنان تماس گرفت، اما پاسخی دریافت نکرد.

در حالی که حزب‌الله آمار مستقلی از تلفات خود منتشر نکرده است، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ماه گذشته گفت که از زمان آغاز جنگ با ایران، ۳۰۰۰ نیروی حزب‌الله کشته شده‌اند.

در اوایل ماه مارس، وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد ۴۱ نفر در جریان یک عملیات گسترده هوایی و زمینی اسرائیل در اطراف شهری در دره بقاع در شرق لبنان کشته شدند. ارتش اسرائیل اعلام کرد نیروهایش در حال جست‌وجوی بقایای یک خلبان نظامی اسرائیلی بودند که ۴۰ سال پیش در جریان جنگی دیگر در لبنان ناپدید شده بود. اما مقام‌های لبنانی گفتند سه سرباز این کشور، همراه با شماری از غیرنظامیان و کودکان، در این عملیات جان باختند.

همچنین به گفته مقام‌های لبنانی موجی گسترده از حملات اسرائیل در روز هشتم آوریل دست‌کم ۳۶۱ نفر را تنها ظرف ۱۰ دقیقه کشت. ارتش اسرائیل می‌گوید در آن روز ۲۵۰ عضو حزب‌الله را هدف قرار داده بود. اما وزارت بهداشت لبنان این ادعا را رد کرد و گفت اکثریت قاطع کشته‌شدگان غیرنظامی بوده‌اند.

در همین حال، سازمان ملل متحد اعلام کرده است که هفت نفر از نیروهای حافظ صلح این سازمان نیز در لبنان کشته شده‌اند که آخرین مورد آن در چهارم ژوئن رخ داده است.

کارزار نظامی اسرائیل به دلیل تلفات سنگین غیرنظامیان با انتقادهای گسترده‌ای روبه‌رو شده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه به شدت از عملکرد ارتش اسرائیل انتقاد کرد و گفت که در این حملات «افراد بسیار زیادی کشته شده‌اند».

آقای ترامپ در نشست گروه هفت در پاریس گفت: «لازم نیست هر بار که دنبال یک نفر می‌گردید، یک ساختمان مسکونی را ویران کنید. افراد زیادی در این ساختمان‌ها زندگی می‌کنند و همه آن‌ها عضو حزب‌الله نیستند.»

اسرائیل

مقام‌های اسرائیل می‌گویند ۶۰ نفر، عمدتا در حملات ایران و درگیری‌ها با حزب‌الله، در اسرائیل کشته شده‌اند.

بر اساس آمارهای دولتی که در اختیار بی‌بی‌سی قرار گرفته، ۲۹ نفر از کشته‌شدگان غیرنظامی بوده‌اند که ۲۱ نفر از آن‌ها در حملات موشکی ایران کشته شده‌اند. ۳۱ نفر دیگر نیز از نیروهای ارتش اسرائیل بودند که در نبردها کشته شدند. دولت اسرائیل همچنین اعلام کرده است که یک نفر بر اثر آتش خودی جان خود را از دست داده است.

اسرائیل بارها ایران را متهم کرده که از مهمات خوشه‌ای علیه مناطق مسکونی استفاده کرده است. در یکی از این حملات، ارتش اسرائیل گفت زوجی حدودا ۷۰ ساله، زمانی کشته شدند که در حال رفتن به پناهگاه هوایی در شهر رامات گان بودند.

در ماه مارس، سازمان دیده‌بان حقوق بشر، ایران را به ارتکاب جنایت جنگی متهم کرد و گفت تهران با استفاده از مهمات خوشه‌ای مناطق غیرنظامی را هدف قرار داده است.

پاتریک تامپسون، پژوهشگر حوزه بحران، درگیری و تسلیحات در دیده‌بان حقوق بشر، گفت: «ریزبمب‌های مهمات خوشه‌ای در محدوده‌ای وسیع پراکنده می‌شوند و به همین دلیل ماهیتی کور در هدف‌گیری دارند که ناقض قوانین جنگ و مغایر با قوانین جنگی است.»

تلفات در نقاط دیگر خاورمیانه

واکنش ایران در آغاز جنگ تنها به اسرائیل محدود نشد و کشورهای عرب همسایه را نیز که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکایی هستند، هدف قرار داد.

ایران موج‌هایی از موشک‌های بالستیک و پهپادهای انفجاری را به سوی اهداف مختلف شلیک کرد که بسیاری از آن‌ها به مراکز غیرنظامی از جمله فرودگاه‌ها، تاسیسات انرژی و بنادر اصابت کرد. در بسیاری از موارد نیز بقایای موشک‌ها و پهپادهای رهگیری‌شده روی مناطق مسکونی فرود آمدند.

بی‌بی‌سی وریفای پیش‌تر حملات به پایگاه‌های نظامی در هشت کشور را مستند کرده بود: عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، کویت، عراق، اردن، بحرین و عمان.

این موج حملات با واکنش‌های تند کشورهای همسایه ایران روبه‌رو شد. انور قرقاش، مشاور رئیس امارات متحده عربی، در شبکه ایکس نوشت: «جنگ شما با همسایگانتان نیست و با این تشدید تنش، روایت کسانی را تایید می‌کنید که ایران را مهم‌ترین منبع خطر در منطقه می‌دانند.»

تعیین شمار دقیق کشته‌شدگان در سراسر منطقه دشوار است، زیرا همه کشورها آمار تجمیعی تلفات را منتشر نکرده‌اند. با این حال، بیانیه‌های رسمی و گزارش‌های رسانه‌ای از کشته شدن افراد در بیشتر کشورهای حوزه خلیج فارس حکایت دارد. از جمله وزارت دفاع امارات متحده عربی اعلام کرده است که دست‌کم ۱۳ نفر در این کشور جان باخته‌اند.

در عراق، بر اساس آمار شبکه الجزیره و خبرگزاری فرانسه، بیش از ۱۰۰ نفر کشته شده‌اند. گزارش شده است که دست‌کم ۸۰ نفر از کشته‌شدگان اعضای حشد شعبی عراق بوده‌اند؛ مجموعه‌ای از گروه‌های شبه‌نظامی عمدتا شیعه که از حمایت ایران برخوردارند و در حملات آمریکا و اسرائیل کشته شده‌اند.

در همین حال، بنا بر اعلام وزارت دفاع آمریکا، ۱۳ نظامی آمریکایی مستقر در خاورمیانه نیز جان خود را از دست داده‌اند؛ هفت نفر در حملات ایران و شش نفر دیگر در سانحه سقوط یک هواپیمای سوخت‌رسان در عراق.

سازمان بین‌المللی دریانوردی نیز اعلام کرده است که ۱۴ ملوان با ملیت‌های مختلف در حملات به کشتی‌ها در تنگه هرمز و دیگر نقاط خاورمیانه کشته شده‌اند.

ایان اورتون می‌گوید «محدودیت‌های دسترسی، آسیب به زیرساخت‌ها و حساسیت‌های سیاسی» در بخش‌هایی از خاورمیانه باعث شده روند ثبت و گزارش تلفات با محدودیت‌های جدی روبه‌رو شود و در برخی موارد آمار قربانیان به طور کامل پنهان بماند.

او گفت: «تجربه درگیری‌های عراق، سوریه و دیگر مناطق نشان می‌دهد که شمار نهایی کشته‌شدگان احتمالا همچنان محل اختلاف خواهد بود و ممکن است به مراتب بیشتر از ارقامی باشد که اکنون در دسترس است.»