«قیام موشها»؛ چرا موشهای بزرگ شهرهای ما را تسخیر کردهاند؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, جاستین رولات
- شغل, سردبیر مسائل اقلیمی در بیبیسی
- زمان مطالعه: ۱۰ دقیقه
یک روز صبح جان گلدوین درِ کابینت زیر ظرفشویی آشپزخانهاش را باز کرد و دید کیسه خاک باغچهای که آنجا نگه داشته بود، تکهپاره شده است.
چند روز بعد بوی تندی هم به مشامش خورد، بوی کپکزدگی و کمی تیز که شبیه بوی محوطه سطل آشغالها در ساختمان محل سکونتش بود.
او میگوید: «فورا فهمیدم چه خبر است، کار موشها بود.»
جان گلدوین بارها موشهای بزرگ (خرموشها) را اطراف سطلهای زباله دیده بود. حالا آنها به خانهاش هم راه یافته بودند.
«صدایشان را از توی کابینتها و پشت دیوار حمام میشنیدم. یک روز صبح که بیدار شدم، داشتند زیر وان حمام با هم میجنگیدند؛ جیغ میکشیدند و جیرجیر میکردند.»
آقای گلدوین که همراه پنج فرزندش در محله کرویدون در جنوب لندن زندگی میکند، بیدرنگ دست به کار شد. او روغن نعنا فلفلی و سم موش گذاشت و تا حالا دیگر برنگشتهاند. اما این تجربه او را حسابی ترساند.
او میگوید: «برای سلامتی بچهها نگران بودم، نمیخواستم چیزی از موشها به آنها منتقل شود.»
یک احساس دیگر هم در او شکل گرفت: احساس شرم.
گزیدهای از مهمترین خبرها، گزارشهای میدانی و گفتوگوهای اختصاصی را هر هفته در ایمیل خود دریافت کنید.
اینجا مشترک شوید
پایان % title %
«خوشایند نیست بگویی خانهات پر از موش است و خانوادهات در یک ساختمان آلوده به موش زندگی میکنند.»
شرکت کلینکیل که مسئول مقابله با آلودگی موشها در ملک آقای گلدوین است و در سراسر جنوب انگلستان فعالیت میکند، میگوید در دو سال گذشته تعداد درخواستها برای رسیدگی به موشها «به طرز چشمگیری» افزایش یافته و حدود ۲۰ درصد بیشتر شده است.
الگوی مشابهی در سراسر بریتانیا گزارش شده است. انجمن کنترل آفات بریتانیا اعلام کرده است که بیش از نیمی از شرکتهای عضو طی پنج سال اخیر با افزایش تماسها برای رسیدگی به مشکل موش مواجه بودهاند.
موشها در فاضلابها، زهکشها ولانههای زیرزمینی زندگی میکنند و بیشتر شبها بیرون میآیند، بنابراین شمارش آنها تقریبا غیرممکن است و برآوردهای بسیار متفاوتی در این زمینه وجود دارد. در بریتانیا جمعیت موشها ممکن است چیزی بین ۱۰ تا ۱۲۰ میلیون باشد.
آنچه مشخص است این است که بنا بر دادههایی که شرکت «درین دتکتیوز» گردآوری کرده، بین سال ۲۰۲۳ تا نیمه سال جاری، بیش از نیم میلیون مورد آلودگی موش به شوراهای بریتانیا گزارش شده است.
اما این مشکل فقط بریتانیا را تحت تاثیر قرار نداده است.
گزارشها حاکی از آن است که شمار موشها در چندین شهر آمریکا نیز افزایش شدید یافته است؛ از جمله در واشنگتن، سانفرانسیسکو و نیویورک، و همینطور در شهرهای دیگری مانند آمستردام و تورنتو.
اگرچه موشها ذاتا حیوانات کثیفی نیستند، اما چون در فاضلابها و سطلهای زباله پرسه میزنند، میتوانند بیماریهای جدی به انسان منتقل کنند. بیماری لپتوسپیروز (که با نام بیماری ویل هم شناخته میشود) از طریق ادرار موش سرایت میکند، و ویروس هانتا نیز میتواند با استنشاق فضولات آلوده منتقل شود.
موشها همچنین میتوانند محصولات کشاورزی را بخورند و منابع غذایی را آلوده کنند.
بنابراین، با توجه به اینکه موشها ثابت کردهاند در فرار از تله بسیار زیرک هستند، پرسش این است که واقعا چه چیزی میتواند مانع گسترش آنها شود؟ یا این که دیگر خیلی دیر شده و نمیتوان از تسلط موشها بر شهرها جلوگیری کرد؟
دمای رو به افزایش، فعالیت رو به افزایش موشها
بابی کوریگان خودش را «موششناس شهری» مینامد. او کارش را به عنوان موشگیر در نیویورک آغاز کرد و تمام عمرش را غرق در دنیای موشها گذراند.
او میگوید: «در حالی که سعی میکردم طعمههای سمی را برای کشتن موشها آویزان کنم، سر از فاضلابها درمیآوردم.»
سالها بعد، وقتی در دانشگاه درباره موشها مطالعه میکرد، برای درک رفتارشان دست به اقدامات افراطی زد؛ حتی یک شب کف یک انبار آلوده به موش خوابید تا از نزدیک مشاهدهشان کند.
آنچه او را شگفتزده کرد، ساختار اجتماعی پیچیده موشها بود و شواهدی که به باورش نشانههایی از نوعی فداکاری بود. او به یاد میآورد: «دیدم موشهای جوان غذا را حمل میکنند و به موشهای مسنتر که نمیتوانستند حرکت کنند میدهند.»
او همچنین مصمم بود دلایل افزایش جمعیت موشها را درک کند.
دلایل متعددی مطرح است. نیال گالاگر، مدیر فنی انجمن کنترل آفات بریتانیا، میگوید اشتهای رو به رشد ما برای غذای فستفود، جمعآوری کمتر زباله از سوی شهرداریها و همچنین پروژههای جادهای و ساختمانی که شبکه فاضلاب را مختل میکند، همگی در این موضوع سهم دارند.
اما شواهدی وجود دارد که نشان میدهد افزایش دما هم در این میان نقش دارد.
شواهد علمی نشان داده جمعیت موشها به دما حساساند. دکتر کوریگان، که پیشتر به عنوان پژوهشگر در وزارت بهداشت شهر نیویورک کار میکرد، همراه با محققانی از دانشگاه ریچموند در ویرجینیا، برای بررسی این موضوع تحقیق کرد که آیا افزایش فعالیت موشها با بالارفتن دما ارتباط دارد یا نه.
آنها ۱۶ شهر را بررسی کردند که بیشتر آنها در آمریکای شمالی بودند. نتایج این پژوهش که اوایل امسال در نشریه «ساینس ادونسز» منتشر شد، نشان داد که در ۱۱ شهر فعالیت موشها طی دورهای بین ۷ تا ۱۷ سال به طور قابل توجهی افزایش یافته است.
منبع تصویر، Bobby Corrigan
در واشنگتن این افزایش نزدیک به ۴۰۰ درصد بود، در سانفرانسیسکو ۳۰۰ درصد، در تورنتو ۱۸۰ درصد و در نیویورک ۱۶۰ درصد. تنها سه شهر شاهد کاهش بودند، از جمله توکیو و نیواورلئان.
این پژوهش نتیجه گرفت: «شهرهایی که افزایش دمای بیشتری را در طول زمان تجربه کردهاند، افزایش جمعیت موش بیشتری داشتهاند.» در برخی مناطق این افزایش دما در دوره مطالعه به حدود ۲ درجه سانتیگراد رسیده است.
دکتر کوریگان باور دارد تا زمانی که دما همچنان افزایش یابد - و به ویژه زمستانها گرمتر شود - رشد جمعیت موشها نیز ادامه خواهد یافت.
و بنا بر برآورد «پایشگر اقدام اقلیمی» - گروهی از پژوهشگران مستقل اقلیمی - میانگین دمای جهان تا سال ۲۱۰۰ دستکم بین۹/۱ تا ۷/۲ درجه بالاتر از میانگین دوره پیشاصنعتی خواهد رفت.
تولید مثل شگفتانگیز، مگر وقتی هوا سرد باشد
موشها توانایی خارقالعادهای در تولید مثل دارند. یک موش ماده به طور معمول سالی شش بار زایمان میکند و هر بار تا ۱۲ نوزاد به دنیا میآورد.
این نوزادان پس از ۹ هفته میتوانند خودشان تولید مثل کنند، به این معنا که تنها دو موش در یک سال بیش از هزار بچه موش به دنیا میآورند.
منبع تصویر، Universal Images Group via Getty Images
پژوهشگران میگویند رشد جمعیت موشها به ویژه در شهرها شدت میگیرد. دلیلش آن است که آسفالت و ساختمانهای شهر گرما را بیشتر در خود نگه میدارند و سریعتر از مناطق روستایی گرم میشوند.
بابی کوریگان همچنین میگوید روند مهاجرت مردم از روستا به شهر هم در این زمینه نقش دارد: «زمینهای طبیعی با سرعت عجیبی ناپدید میشوند و ما مدام در حال ساختمانسازی هستیم، در نتیجه زیستگاه طبیعی موشها در حیات وحش کمتر میشود.»
ساختمانهای بیشتر یعنی شکافها، لولهها و فاضلابهای بیشتر برای زندگی موشها. همه اینها کنترل جمعیت این جانوران را سختتر میکند.
یک توانایی شگفتانگیز
یکی از ویژگیهای جالب موشها، و یکی از دلایل اصلی کارگر نبودن طعمههای سمی، این است که موشها نمیتوانند استفراغ کنند.
در تئوری این یعنی وقتی سمی را میخورند، دیگر قادر به دفع آن نیستند. اما از سوی دیگر، به گفته استیون بلمین، استاد بومشناسی در دانشگاه گرینویچ، موشها «نوفوبیک» هستند، یعنی ذاتا از چیزهای تازه میترسند. او بر این باور است که این دو ویژگی به هم مربوط هستند.
پروفسور بلیمن میگوید این نوعی قدرت ویژه است، چون وقتی با غذای جدید روبهرو میشوند فورا سراغش نمیروند.
«فقط کمی امتحان میکنند. وقتی میبینند حالشان بد نشده، میفهمند میتوانند آن را بخورند. در واقع میتوان گفت این احتیاط به نفعشان تمام شده است.»
منبع تصویر، Getty Images
آلن باکل از دانشگاه ردینگ ۳۰ سال برای ساخت سمهای تازه موش تلاش کرده است اما با خنده به من گفت «موفق نشدم».
اگر طعم یا اثر یک سم برای موش ناخوشایند یا دردناک باشد، دیگر آن را نمیخورد. به همین دلیل از سمومی استفاده میشود که به تدریج اثر میکنند؛ عمدتا داروهای ضدانعقاد که از لخته شدن خون جلوگیری میکنند.
اثر کردن این سمها تا یک هفته طول میکشد و همین زمان کافی است تا موشها دوز مرگبار را مصرف کنند. اما این شیوه به عنوان روشی بسیار دردناک شناخته میشود، زیرا باعث خونریزی داخلی و مرگ تدریجی حیوان میشود.
از سوی دیگر در سالهای اخیر موشها جهشهای ژنتیکی پیدا کردهاند که به آنها نوعی مقاومت در برابر این داروهای قوی میدهد.
برخی پژوهشگران اکنون امکان استفاده از داروهای ضدبارداری خوراکی را به عنوان راهکاری انسانیتر برای جلوگیری از رشد جمعیت موشها بررسی میکنند.
گشت با «تزار موش»
یکی از کسانی که بهتر از همه با چالش افزایش جمعیت موشها آشناست، کاتلین کورادی معلم سابقی است که در سال ۲۰۲۳ شهردار نیویورک او را به عنوان «تزار موش» منصوب کرد.
برآورد میشود که در پنج منطقه نیویورک حدود سه میلیون موش زندگی میکنند. گفته میشود کورادی برای افزایش آگاهی عمومی درباره مقابله با موشها، بودجهای معادل ۳.۵ میلیون دلار دریافت کرده است.
او برنامهای را آغاز کرد که آن را «آکادمی موش» مینامد؛ جایی که به مردم آموزش داده میشود چگونه از هجوم موشها به محلهشان جلوگیری کنند.
منبع تصویر، New York City Hall
او به بیبیسی گفت: «آنها همراه من به پیادهروی آشنایی با موشها میآیند؛ در محلهها قدم میزنیم و درباره رفتار انسان و رفتار موش حرف میزنیم. توضیح میدهیم که این دو چگونه به هم مربوطند و مردم در محلههایشان چه کارهایی میتوانند انجام دهند.»
تیم او همچنین از ساکنان نیویورک خواست اگر موش دیدند یا نشانههایی از عواملی مشاهده کردند که ممکن است موشها را جذب کند، تلفنی گزارش بدهند. بازرسان این گزارشها را بررسی میکنند و در صورت لزوم دستور اقدام میدهند، و اگر اقدامی نشود جریمههای سنگینی اعمال خواهد شد.
یک تغییر اساسی دیگر هم ایجاد شد: به جای اینکه زبالهها در کیسههای پلاستیکی در خیابان گذاشته شود، بیشتر ساکنان نیویورک اکنون موظفاند زبالههای خود را در سطلهای مقاوم در برابر موش بگذارند.
منبع تصویر، Getty Images
کورادی حالا در آستانه ترک این سمت است، اما میگوید این رویکرد نشانههایی از پیشرفت را نشان داده است.
او در نهایت توضیح داد: «قطع کردن منبع غذایی موشها کلید کاهش پایدار جمعیت آنهاست.»
سطلهای سرریز و فستفود
در کرویدون، الکس دانووان، مسئول کنترل آفات شرکت کلینکیل، مرا به حیاط پشتی مجتمع مسکونی محل زندگی جان گلدوین میبرد. کمی پس از سپیدهدم گذشته و او اشاره میکند بیحرکت و ساکت بمانم.
لحظاتی بعد صدای خشخشی میآید و موشی از زیر گذرگاه سیمانی به سمت سطلهای زباله مشترک میدود. سپس سر یک موش بزرگ از لانهای در انتهای باغ بیرون میآید.
در دو ساعتی که آنجا بودیم، برخی موشها از درخت بالا رفتند، در حالی که یکی از بیپرواترین آنها جلوی چشمم داخل کیسه زباله پرید و تکهای غذا بیرون کشید، آن هم تنها یک متر دورتر از جایی که ایستاده بودم.
آقای دانووان باور دارد کنترل چنین آلودگی بزرگی تقریبا ناممکن است. او به سطلهای زباله سرریز اشاره میکند و میگوید «مقدار غذا خیلی زیاد است».
«حتی اگر سم بگذاریم، نمیخورند. اصلا علاقهای ندارند… وقتی این سطلها آلوده به موش میشوند، کارگران جمعآوری زباله هم دیگر نمیخواهند آنها را جمع کنند.»
دمای بالاتر، موش بیشتر
دمای بالاتر احتمالا به افزایش جمعیت موشها دامن میزند، اما سطلهای زباله سرریز، علاقه ما به فستفود و زندگی شهری متراکم نیز به این مشکل افزوده است.
در بریتانیا بیش از هر زمان دیگری مردم نزدیک به هم زندگی میکنند. اداره آمار ملی پیشبینی میکند جمعیت کشور از ۶۷/۶ میلیون نفر در سال ۲۰۲۲ به ۷۲/۵ میلیون نفر در سال ۲۰۳۲ برسد، و همزمان تعداد کسانی که در شهرها زندگی میکنند نیز افزایش یابد.
بنابراین، به جای امید بستن به سم، راه حل شاید بسیار سادهتر باشد.
منبع تصویر، AFP via Getty Images
به گفته دکتر کوریگان: «اگر از محیط شهری خود مراقبت کنیم، دیگر لازم نیست نگران بیرحمی در برخورد با موشها باشیم. اگر دسترسیشان به غذا و زبالهها را قطع کنیم، دیگر لازم نیست آنها را مسموم یا شکنجه کنیم.»
چالش اکنون این است که این کار چگونه و با چه سرعتی انجام شود. در نهایت، همانطور که او میگوید: «ما موشها را دستکم گرفتیم. آنها را نادیده گرفتیم و گذاشتیم از کنترل خارج شوند… و حالا داریم تاوانش را میدهیم.»
گزارش تکمیلی از فلورنس فریمن
