چرا امارات سفر نتانیاهو را تکذیب کرد و چرا اسرائیل آن را اعلام کرد؟

کمتر از دو ساعت پس از تایید رسمی دفتر نخست‌وزیر اسرائیل مبنی بر سفر او به امارات متحده عربی و دیدار با محمد بن زاید، رئیس این کشور در جریان جنگ ایران، وزارت امور خارجه امارات این سفر را تکذیب و استقبال از هرگونه هیئت نظامی اسرائیلی در خاک خود را رد کرد.

امارات در بیانیه وزارت خارجه خود تاکید کرد روابطش با اسرائیل، روابطی علنی است که در چارچوب پیمان ابراهیم شکل گرفته و مبتنی بر پنهان‌کاری یا توافق‌های مخفیانه نیست.

در این بیانیه آمده است: «بر این اساس، هرگونه ادعا درباره دیدارها یا ترتیبات اعلام‌نشده، تا زمانی که از سوی نهادهای رسمی ذی‌صلاح در امارات صادر نشده باشد، هیچ پایه و اساسی ندارد.»

وزارت امور خارجه امارات از رسانه‌ها خواست که «دقیق باشند و اطلاعات غیرمستند را منتشر نکنند یا از آن برای ایجاد برداشت‌های سیاسی استفاده نکنند.»

بیانیه امارات پس از آن منتشر شد که دفتر نخست‌وزیر اسرائیل در شبکه ایکس نوشت بنیامین نتانیاهو در جریان جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران - عملیاتی که اسرائیل آن را «غرش شیر» نامید- سفری محرمانه به امارات داشته است.

در این پست آمده بود: «در جریان عملیات غرش شیر، نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو سفری محرمانه به امارات متحده عربی انجام داد و با شیخ محمد بن زاید، رئیس امارات، دیدار کرد.» دفتر نخست‌وزیر اسرائیل همچنین مدعی شد: «این سفر به یک دستاورد تاریخی در روابط اسرائیل و امارات منجر شد.»

عبدالخالق عبدالله، استاد علوم سیاسی اهل امارات، قاطعانه وقوع چنین سفری را رد می‌کند. او به بی‌بی‌سی گفت: «این سفر محرمانه به امارات که نتانیاهو از آن صحبت می‌کند، ساخته و پرداخته ذهن خودش است.»

او افزود: «نتانیاهو صرفا برای اهداف انتخاباتی این سفر را تبلیغ می‌کند؛ سفری که امارات به طور قاطع و در قالب بیانیه‌ای رسمی آن را تکذیب کرده است.»

در مقابل، زیو آگمون که پیش‌تر سخنگوی نخست‌وزیر اسرائیل بود، انجام این سفر را تایید کرد و گفت خودش نیز در این سفر همراه بنیامین نتانیاهو بوده و جزئیاتی از آن ارائه داد.

او در پستی در فیس‌بوک نوشت: «من به عنوان کسی که با امارات آشناست، مدت‌های طولانی در آن زندگی کرده و در این سفر تاریخی که تا امروز کاملا محرمانه مانده بود، همراه نخست‌وزیر بوده‌ام، می‌توانم تایید کنم که نخست‌وزیر در ابوظبی مانند پادشاهان مورد استقبال قرار گرفت.»

آقای آگمون همچنین گفت محمد بن زاید آل نهیان، رئیس امارات، به همراه خانواده‌اش و مقام‌های ارشد این کشور از هیئت اسرائیلی استقبال و از حضور نخست‌وزیر اسرائیل در خاک امارات ابراز خوشحالی کرده‌اند.

او افزود: «شیخ بن زاید احترام زیادی برای نخست‌وزیر قائل شد و شخصا او را با خودروی اختصاصی‌اش از هواپیما تا کاخ همراهی کرد.»

زیو آگمون در ادامه پست خود به موفقیت این سفر نیز اشاره کرد و نوشت: «نسل‌های آینده آنچه را نخست‌وزیر در این سفر فوق‌العاده به دست آورد، به یاد خواهند سپرد. موفقیتی خیره‌کننده!»

در فاصله میان اعلام اسرائیل و تکذیب امارات، اظهارات عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز توجه‌ها را جلب کرد؛ اظهاراتی که می‌توان آن را انتقادی غیرمستقیم از ابوظبی، بدون نام بردن از آن، دانست.

او در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «نتانیاهو اکنون آشکارا چیزی را فاش کرده که دستگاه‌های امنیتی ایران مدت‌ها پیش به رهبران ما منتقل کرده بودند. دشمنی با ملت بزرگ ایران، قماری بی‌پرواست. اما همدستی با اسرائیل در این مسیر، نابخشودنی است. هر کسی که با اسرائیل برای ایجاد تفرقه همکاری کند، پاسخگو خواهد بود.»

هم‌زمان با اعلام خبر سفر بنیامین نتانیاهو، گزارش‌هایی از سوی رسانه‌های اسرائیلی منتشر شد مبنی بر اینکه سپهبد ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، در طول جنگ با ایران به امارات سفر کرده و با مقام‌های اماراتی، از جمله رئیس این کشور، دیدار داشته است.

رسانه‌های اسرائیلی همچنین از سفر روسای شاباک، سازمان امنیت داخلی اسرائیل، و همچنین موساد به امارات در طول جنگ خبر دادند.

زمان‌بندی اعلام این سفر از سوی اسرائیل

اما به گفته مهند توتنجی، خبرنگار بی‌بی‌سی در بیت‌المقدس، در داخل اسرائیل این سفر به عنوان تلاشی برای ارائه تصویری متفاوت از اوضاع سیاسی و امنیتی قلمداد می‌شود.

مهند توتنجی در گزارش خود به دلایل، ابعاد و زمان‌بندی اعلام رسمی این سفر پرداخته است، آن هم در شرایطی که در اسرائیل معمولا جزئیات چنین سفرهایی ابتدا از طریق خبرنگاران حوزه سیاسی و امنیتی در رسانه‌ها درز می‌کند و دفتر نخست‌وزیر مستقیما و به طور رسمی آن را اعلام نمی‌کند.

خبرنگار بی‌بی‌سی در بیت‌المقدس با جک نریا، افسر سابق بخش اطلاعات نظامی اسرائیل (امان) و مشاور سیاسی اسحاق رابین، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل، گفت‌وگو کرده که اکنون پژوهشگر مرکز امور خارجی و امنیتی در بیت‌المقدس است.

آقای نریا به بی‌بی‌سی گفت: «انتشار خبر سفر نتانیاهو در درجه نخست برای مصرف داخلی اسرائیل و در فضای انتخاباتی فعلی انجام شده است.» او هدف از اعلام رسمی این سفر را «تلاشی برای نشان دادن پیشرفت نخست‌وزیر اسرائیل در توسعه روابط با امارات» دانست.

جک نریا افزود اعلام این خبر «پس از گزارش‌هایی انجام شد که از مشارکت سامانه‌های گنبد آهنین در دفاع از امارات در جریان رویارویی با ایران خبر می‌داد.» او معتقد است دفتر بنیامین نتانیاهو می‌کوشد «در برابر موج رسانه‌ای داخلی که از شکست سیاست‌های او در قبال حماس، حزب‌الله و ایران سخن می‌گوید، نقش امنیتی و سیاسی نتانیاهو را برجسته‌تر کند».

او درباره تکذیب امارات نیز گفت که ابوظبی «احتمالا تمایلی ندارد روابط امنیتی خود با اسرائیل را به شکل علنی برجسته کند، زیرا این مسئله می‌تواند به افزایش تنش با ایران منجر شود.»

مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل، چند روز پیش در سخنرانی خود در کنفرانسی در دانشگاه تل‌آویو، گزارشی را که وب‌سایت اکسیوس منتشر کرده بود تایید کرد. بر اساس این گزارش، اسرائیل سامانه‌های گنبد آهنین و نیروهایی برای راه‌اندازی آن به امارات فرستاده است. این سامانه‌ها معمولا شامل رادار و پرتابگرهای موشکی هستند.

علاوه بر گنبد آهنین، روزنامه وال‌استریت ژورنال نیز گزارش داد که نیروی هوایی امارات در اوایل ماه آوریل به یک پالایشگاه نفت در جزیره لاوان ایران حمله کرده بود؛ گزارشی که امارات تاکنون آن را تایید یا تکذیب نکرده است.

چرا امارات این سفر را تکذیب کرد؟

آندریاس کریگ، دانشیار مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، معتقد است تکذیب علنی این سفر از سوی امارات قابل درک است، زیرا افشای آن بیش از آن‌که به سود ابوظبی باشد، به نفع بنیامین نتانیاهو تمام می‌شود.

آقای کریگ به بی‌بی‌سی گفت مسئله برای امارات اصل ارتباط با اسرائیل نیست، زیرا دو کشور بر اساس پیمان ابراهیم روابطی عادی دارند. بلکه مشکل اینجاست که گفته می‌شود آقای نتانیاهو در جریان جنگ به صورت مخفیانه به امارات سفر کرده، با رئیس این کشور دیدار داشته و به یک «دستاورد تاریخی» در روابط امنیتی رسیده است.

به گفته او، چنین روایتی امارات را نه به عنوان یک بازیگر مستقل منطقه‌ای، بلکه به عنوان شریک پنهان اسرائیل در جنگ با ایران نشان می‌دهد.

او گفت: «ابوظبی نمی‌خواهد نتانیاهو رابطه با امارات را بر اساس روایت و شروط اسرائیل تعریف کند، به ویژه اگر هدف از اعلام این سفر، نجات روایت سیاسی شخص او باشد.»

آقای کریگ معتقد است تکذیب امارات همچنین نوعی سپر حفاظتی برای اعتبار سیاسی این کشور به شمار می‌رود.

به گفته او، امارات می‌خواهد در عمل از همکاری با اسرائیل، از جمله در حوزه فناوری، اطلاعات، دفاع موشکی و تقویت رابطه با واشنگتن بهره ببرد، بدون آن‌که به عنوان متحد بنیامین نتانیاهو در زمان جنگ معرفی شود.

آندریاس کریگ درباره علت اعلام این سفر در این مقطع زمانی گفت که بنیامین نتانیاهو سابقه‌ای طولانی در استفاده از ارتباطات حساس منطقه‌ای برای کسب منافع سیاسی داخلی دارد.

او افزود: «نتانیاهو می‌خواهد نشان دهد منزوی نیست، رهبران عرب همچنان با او تعامل دارند و حتی در میانه بحران‌ها نیز قادر به ایجاد دستاوردهای امنیتی است.»

آقای کریگ معتقد است بنیامین نتانیاهو با اعلام این سفر نشان داد که اگر منافع شخصی‌اش ایجاب کند، کاملا آماده «قربانی کردن» دیگران است.

او به بی‌بی‌سی گفت: «در این شرایط، نتانیاهو می‌تواند خود را در برابر رای‌دهندگان اسرائیلی به عنوان دولتمردی معرفی کند که قادر است در معادلات منطقه‌ای اثرگذار باشد، موانع دیپلماتیک را بشکند و با وجود وضعیت غزه، ایران و انزوای بین‌المللی اسرائیل، همکاری کشورهای عربی را جلب کند.»

انتخابات پارلمانی اسرائیل قرار است در اکتبر سال جاری برگزار شود، اما اپوزیسیون اسرائیل تلاش می‌کند قانونی را برای انحلال کنست و برگزاری انتخابات زودهنگام - احتمالا یک ماه زودتر از موعد - تصویب کند. این اختلاف بر سر تصویب نشدن قانون معافیت سربازی برای یهودیان حریدی شکل گرفته است.

آندریاس کریگ همچنین گفت که آقای نتانیاهو با القای وجود «رابطه‌ای ویژه» با امارات در دوران جنگ، می‌کوشد میان کشورهای عربی شکاف ایجاد کند، ابوظبی را تحت فشار قرار دهد و به عربستان سعودی پیام بدهد که برخی دولت‌های عربی، برخلاف آنچه به صورت رسمی اعلام می‌کنند، در پشت پرده روابط نزدیک‌تری با اسرائیل دارند.

به گفته او، این رفتار بخشی از راهبرد «تفرقه بینداز و حکومت کن» در قبال جهان عرب است؛ راهبردی که هدفش ایجاد فاصله میان دولت‌های عربی و افکار عمومی آنها، و همچنین میان کشورهای حوزه خلیج فارس است تا این تصور تقویت شود که برخی دولت‌های عربی، برخلاف آنچه در عرصه عمومی اعلام می‌کنند، مخفیانه روابط نزدیک‌تری با اسرائیل دارند.

آقای کریگ تاکید کرد مهم‌ترین نکته در این ماجرا، تکذیب قاطع امارات است.

او افزود: «این موضوع نشان می‌دهد ابوظبی نه‌تنها خجالت‌زده، بلکه ناراحت هم شده و مقام‌های اماراتی احساس کرده‌اند نتانیاهو با استفاده سیاسی از این سفر ادعایی، از خطوط قرمز توافق‌شده عبور کرده است.» او روابط دو کشور را «از نظر راهبردی مهم، اما از نظر سیاسی شکننده» توصیف کرد.

این تحلیلگر بریتانیایی گفت دیپلماسی پنهان همچنان در منطقه رایج است، زیرا منافع راهبردی و ائتلاف‌های امنیتی اغلب دور از فضای علنی سیاسی و رسانه‌ای شکل می‌گیرند.

این تحلیل درباره تکذیب سفر بنیامین نتانیاهو از سوی امارات، با موضع‌گیری قابل تامل انور قرقاش، مشاور سیاسی رئیس دولت امارات، در شبکه اجتماعی ایکس همخوانی دارد.

آقای قرقاش نوشت روابط ایران و کشورهای عربی خلیج فارس نمی‌تواند بر پایه درگیری و تقابل در منطقه‌ای که ملت‌های آن پیوندهای جغرافیایی و تاریخی عمیقی با یکدیگر دارند،‌ بنا شود. او در عین حال تاکید کرد که امارات با قدرت و قاطعیت از حاکمیت خود دفاع خواهد کرد، اما اولویت و باور این کشور همچنان ترجیح راه‌حل‌های سیاسی به عنوان مسیر دستیابی به صلح است.

جدال بر سر این سفر ادعایی، حساسیت موازنه قوا در منطقه خلیج فارس را میان حفظ همکاری‌های امنیتی با اسرائیل و پرهیز از دیده شدن به عنوان بخشی از محور جنگی علیه ایران نشان می‌دهد.

این موضوع همچنین آشکار می‌کند که روابط منطقه‌ای اکنون در چارچوب معادله‌ای ظریف مدیریت می‌شود؛ معادله‌ای که میان منافع راهبردی و ملاحظات مربوط به تصویر سیاسی این کشورها در افکار عمومی عربی توازن برقرار می‌کند.