شکاف در تحریم‌های ترامپ؛ رد پای میلیاردها دلار پول مرتبط با ایران در بانک‌های آمریکا

در حالی که دولت دونالد ترامپ افزایش عبور نفت از تنگه هرمز و تشدید فشار اقتصادی بر ایران را نشانه موفقیت راهبرد خود می‌داند، گزارش‌های رسانه‌های آمریکایی تصویری پیچیده‌تر و کم‌تر خوش‌بینانه از وضعیت ارائه می‌کنند.

از یک سو، گزارشی از وال‌استریت ژورنال نشان می‌دهد که ایران به‌رغم تحریم‌ها، هم‌چنان از شکاف‌های نظام مالی آمریکا برای جابه‌جایی میلیاردها دلار استفاده می‌کند و از سوی دیگر، اظهارات تازه کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، حاکی از آن است که واشنگتن دیگر حصول یک توافق هسته‌ای با حکومت فعلی ایران را قطعی نمی‌داند. هم‌زمان، نیویورک تایمز از ادامه «بن‌بست مرگبار» در تنگه هرمز نوشته و در رسانه‌های محافظه‌کار نیز بحث بر سر این است که آمریکا تا چه اندازه باید فشار نظامی و اقتصادی را ادامه دهد و هزینه آن را برای مصرف‌کنندگان داخلی تحمل کند.

وال‌استریت ژورنال: بانک‌های آمریکایی، حلقه ضعیف فشار اقتصادی علیه ایران

بنابر گزارش وال‌استریت ژورنال دولت ترامپ در کارزار قطع دسترسی ایران به نظام مالی جهانی با یک نقطه ضعف مهم روبه‌روست و آن بانک‌های خود آمریکا هستند.

مقام‌های غربی و منابع مطلع به این روزنامه گفته‌اند که هر سال میلیاردها دلار پول مرتبط با ایران از حساب‌های کارگزاری بانک‌های آمریکایی عبور می‌کند. وزارت دارایی آمریکا سال گذشته اعلام کرد تنها در سال ۲۰۲۴ حدود ۹ میلیارد دلار از این پول‌ها وارد بانک‌های آمریکایی شده است.

این پول‌ها مستقیما از بانک‌های ایرانی منتقل نمی‌شوند. به نوشته وال‌استریت ژورنال، تهران شبکه‌ای از شرکت‌های پوششی و صرافی‌ها را در هنگ‌کنگ و دوبی ایجاد کرده که از طریق بانک‌هایی در چین، امارات و دیگر کشورها، تراکنش‌های دلاری را بدون آشکار شدن ارتباط آن‌ها با ایران تسویه می‌کنند. ایران هرچند ترجیح می‌دهد بخشی از تجارت خود را با یوان چین یا رمزارزها انجام دهد، اما همچنان برای تجارت خارجی، حمایت از متحدان منطقه‌ای و خرید برخی تجهیزات به دلار نیاز دارد.

تحریم دو بانک مصری و ترکی بخشی از تلاش گسترده‌تر دولت ترامپ برای وادار کردن کشورها و موسسات مالی به قطع روابط با ایران است. در این چارچوب، واشنگتن به شرکای خارجی هشدار داده که ادامه همکاری با تهران می‌تواند به از دست رفتن دسترسی آن‌ها به نظام مالی آمریکا منجر شود.

اما فراتر از مسئله دور زدن تحریم‌ها، گزارش به یک چالش بزرگ‌تر برای واشنگتن اشاره می‌کند: قدرت تحریم‌های آمریکا از جایگاه مسلط دلار سرچشمه می‌گیرد و استفاده بیش از حد از این ابزار می‌تواند کشورها را به سمت یوان چین یا سازوکارهای مالی جایگزین سوق دهد. به همین دلیل، کارشناسان می‌گویند آمریکا نمی‌تواند همه اهرم‌های خود را به طور هم‌زمان به کار گیرد. در نتیجه، همان نظام مالی جهانی که ستون اصلی سیاست تحریم‌های واشنگتن است، در عین حال مسیرهایی برای دور زدن این تحریم‌ها نیز در اختیار تهران قرار می‌دهد.

وزیر انرژی آمریکا: ممکن است توافق هسته‌ای با ایران در کار نباشد

هم‌زمان با تلاش واشنگتن برای بستن مسیرهای مالی ایران، مقام‌های دولت ترامپ نیز پیام‌هایی متفاوت درباره آینده پرونده هسته‌ای تهران ارسال می‌کنند.

کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در مجموعه‌ای از مصاحبه‌های تلویزیونی روز یکشنبه گفت که ممکن است هیچ توافق هسته‌ای با ایران حاصل نشود و جلوگیری از دستیابی تهران به سلاح هسته‌ای شاید نه از راه توافق، بلکه از راه «از بین بردن توانایی‌های» ایران محقق شود.

مهم‌ترین اظهارات آقای رایت در برنامه «دیس ویک» شبکه ای‌بی‌سی مطرح شد. مارتا رادتز، مجری برنامه، به او گفت بیش از شش ماه از آغاز جنگ می‌گذرد و هنوز نشانه‌ای از توافق هسته‌ای که دولت دونالد ترامپ وعده آن را می‌داد دیده نمی‌شود. پاسخ وزیر انرژی صریح بود: «ممکن است توافق هسته‌ای در کار نباشد.»

او افزود که شاید دستیابی به توافق باید تا روی کار آمدن «دولت بعدی در ایران» به تعویق بیفتد. وقتی خانم رادتز پرسید در نبود توافق، آمریکا چگونه مانع بازسازی برنامه هسته‌ای ایران خواهد شد و آیا هر بار که ایران تاسیساتش را بازسازی کند واشنگتن دوباره آنها را بمباران می‌کند، آقای رایت گفت آمریکا باید توانایی ایران برای این کار را از بین ببرد و مدعی شد حملات آمریکا هم‌اکنون ظرفیت ایران برای ساخت سلاح هسته‌ای و ابزارهای حمل آن را کاهش داده است.

دولت ترامپ در ماه‌های گذشته بارها از امکان دستیابی به توافق سخن گفته بود. اما سخنان وزیر انرژی این احتمال را مطرح می‌کند که واشنگتن در حال آماده شدن برای سناریویی باشد که در آن مهار ایران از طریق فشار نظامی و اقتصادی ادامه می‌یابد، بدون آنکه توافق سیاسی مشخصی در کار باشد.

تغییر سیاست یا تغییر حکومت

آقای رایت در همین مصاحبه گفت هدف از فشار اقتصادی این است که «یا سیاست حکومت ایران تغییر کند یا خود حکومت تغییر کند». او جنگ را تلاشی برای «بازتنظیم خاورمیانه» توصیف کرد و گفت ایرانِ دارای سلاح هسته‌ای نه فقط برای منطقه، بلکه برای اقتصاد جهانی تهدیدی اساسی خواهد بود.

او در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس نیز گفت آمریکا می‌کوشد صادرات نفت و دیگر محصولات انرژی ایران را متوقف کند و اقتصاد این کشور را زیر چنان فشاری بگذارد که یا سیاست حکومت عوض شود یا حکومت دیگری روی کار بیاید. با این حال او در پاسخ به مارگارت برنان، مجری برنامه «فیس د نیشن» که پرسیده بود آیا آمریکایی‌ها باید حملاتی مانند حمله اخیر به نفتکش‌های ایران را «وضعیت عادی جدید» بدانند، گفت کانال مذاکره بسته نشده و دونالد ترامپ همچنان راه‌حل مذاکره‌شده را ترجیح می‌دهد.

تنگه هرمز و وضعیت عادی جدید

حضور نظامی آمریکا در تنگه هرمز محور مصاحبه آقای رایت با برنامه «استیت آو د یونیون» شبکه سی‌ان‌ان بود. دانا بش، مجری برنامه، از او پرسید دولت ترامپ چگونه می‌تواند بگوید تنگه هرمز «تحت کنترل» آمریکاست، در حالی که ایران در دو ماه گذشته دست‌کم ۲۳ کشتی تجاری را در این آبراه هدف قرار داده و نیروی دریایی آمریکا همچنان باید در عبور کشتی‌ها نقش مستقیم داشته باشد.

وزیر انرژی گفت میزان عبور نفت افزایش یافته و نیروی دریایی آمریکا در این رویارویی «در حال پیروزی» است. اما وقتی مجری مستقیما پرسید آیا حضور نیروی دریایی آمریکا در تنگه به «وضعیت عادی جدید» تبدیل شده است، پاسخ داد: «امروز چنین است.»

او ابراز امیدواری کرد کشورهای دیگر نیز در آینده به این ماموریت بپیوندند، اما گفت تا زمانی که ایران موضع خود یا حکومت خود را تغییر دهد، آمریکا ناچار است با این شرایط کنار بیاید. خانم بش چند بار پرسید آیا او می‌تواند صراحتا بگوید عبور کشتی‌ها از هرمز امن است؛ آقای رایت سرانجام گفت کشتی‌هایی که با نیروی دریایی آمریکا همکاری کنند می‌توانند عبور امن داشته باشند و پذیرفت که در شرایط فعلی، عبور کشتی‌ها از تنگه به حضور ارتش آمریکا نیاز دارد.

در برنامه «فاکس‌نیوز ساندی» نیز تنگه هرمز و قیمت انرژی موضوع اصلی بود، هرچند تمرکز مصاحبه بیشتر بر دفاع دولت از عملکرد خود بود. آقای رایت در برابر پرسش‌ها درباره اختلاف میان آمار دولت و برخی ارزیابی‌های مستقل از میزان تردد نفت در تنگه، پرسید: «چرا باید دروغ بگوییم؟» او از ماموریت نیروی دریایی آمریکا برای حفاظت از مسیرهای انرژی دفاع کرد و گفت عبور نفت از منطقه رو به افزایش است.

نیویورک تایمز: تنگه هرمز در «بن‌بستی مرگبار»

تصویری که نیویورک تایمز از وضعیت تنگه هرمز ترسیم می‌کند فاصله قابل توجهی با خوش‌بینی مقام‌های آمریکایی دارد.

پیتر ایویس و جنی گراس، نویسندگان این گزارش، می‌نویسند که ارتش آمریکا ماه‌هاست می‌کوشد از نفتکش‌های حامل نفت خلیج فارس در برابر حملات ایران محافظت کند، اما این حملات همچنان ادامه دارد و بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی را از بازگشت به این آبراه منصرف کرده است.

به نوشته این روزنامه، هفته گذشته یک نفتکش سعودی، هنگام تلاش برای عبور از تنگه در نزدیکی سواحل عمان هدف قرار گرفت و دو خدمه فیلیپینی آن کشته شدند. با احتساب دو دریانورد دیگر که در حملات اوت جان باختند، این ماه مرگبارترین ماه برای خدمه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز از مارس گذشته بوده است.

بر اساس بررسی نیویورک تایمز، دست‌کم ۲۳ کشتی در ژوئیه و اوت هدف حمله قرار گرفته‌اند. روز شنبه نیز آمریکا در واکنش به آنچه تلاش ایران برای حمله به دو ناو جنگی آمریکایی توصیف کرد، سه نفتکش ایرانی را هدف قرار داد.

تحلیلگران به این روزنامه گفته‌اند که تنگه هرمز اکنون در وضعیتی قرار گرفته که نه کاملا بسته است و نه کاملا باز. به گفته یوجین گولز، استاد دانشگاه نوتردام، ایران توانایی بستن کامل این مسیر را ندارد و آمریکا نیز قادر نیست امنیت کامل آن را تضمین کند.

به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا، عملیات حفاظت از نفتکش‌ها از اواسط مه تاکنون به عبور حدود ۱۶۰۰ کشتی تجاری و نزدیک به ۸۰۰ میلیون بشکه نفت کمک کرده است. با این حال، طبق آمار موسسه «تانکرترکرز»، میزان عبور نفت همچنان به شکل محسوسی پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است.

نیویورک تایمز همچنین می‌نویسد بسیاری از شرکت‌های کشتیرانی خصوصی هنوز حاضر به بازگشت به خلیج فارس نیستند و هزینه‌های بیمه جنگی نیز به شدت افزایش یافته است. در برخی موارد، هزینه بیمه یک نفتکش برای عبور از تنگه هرمز می‌تواند از ۱۰ میلیون دلار فراتر رود.

در چنین شرایطی، کشورهای حاشیه خلیج فارس تلاش کرده‌اند با استفاده از خطوط لوله جایگزین یا نفتکش‌های دولتی، بخشی از صادرات خود را حفظ کنند. با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند تهران می‌کوشد کنترل و نفوذ خود بر تنگه را حفظ کند تا از آن به عنوان اهرمی در مذاکرات آینده استفاده کند.

فاکس‌نیوز: فشار بر ایران حتی به بهای گرانی بنزین

در فاکس‌نیوز، چیپ روی، نماینده جمهوری‌خواه ایالت تگزاس، از زاویه‌ای دیگر به هزینه‌های رویارویی با ایران پرداخت.

او در برنامه «فاکس ریپورت» گفت افزایش قیمت بنزین نباید موجب عقب‌نشینی واشنگتن از سیاست فشار بر تهران شود و آمریکا باید «خط مشی خود را حفظ کند».

موضع آقای روی از آن رو قابل توجه است که او از چهره‌های بانفوذ مجلس نمایندگان و رئیس سیاست‌گذاری «فراکسیون آزادی» است؛ جناحی از حزب جمهوریخواه که معمولا بر محدود کردن هزینه‌ها و تعهدات خارجی آمریکا پافشاری می‌کند. با این حال او درباره ایران استدلال می‌کند که واشنگتن حتی به بهای گرانی بنزین باید راهش را ادامه دهد.

این نماینده جمهوریخواه از واکنش نظامی آمریکا به حملات اخیر ایران به ناوهای جنگی این کشور دفاع کرد، اما در عین حال پذیرفت که افزایش قیمت انرژی به مسئله‌ای سیاسی برای جمهوری خواهان تبدیل شده است.

راه‌حل او نه عقب‌نشینی از جنگ یا کاهش فشار بر ایران، بلکه افزایش تولید نفت در داخل آمریکاست. آقای روی گفت آمریکا باید تولید خود را به نزدیک ۱۴ میلیون بشکه در روز برساند تا توان ایران برای بهره‌گیری از اختلال در بازار انرژی به عنوان اهرم فشار کاهش یابد.

او همچنین گفت جمهوریخواهان که کمتر از دو ماه تا انتخابات میان‌دوره‌ای فرصت دارند، باید بتوانند به مردم توضیح دهند که چرا تحمل هزینه‌های کوتاه‌مدت می‌تواند به امنیت انرژی آمریکا در بلندمدت کمک کند.

مجموع گزارش‌ها و اظهارات منتشرشده در رسانه‌های آمریکایی نشان می‌دهد که با وجود تاکید دولت ترامپ بر موفقیت راهبرد فشار حداکثری، تردیدهای مهمی درباره کارآمدی این سیاست همچنان وجود دارد. ایران همچنان راه‌هایی برای دسترسی به نظام مالی بین‌المللی پیدا می‌کند، چشم‌انداز توافق هسته‌ای مبهم‌تر از گذشته به نظر می‌رسد و امنیت تنگه هرمز نیز به حضوری نظامی پرهزینه و طولانی‌مدت وابسته مانده است. به این ترتیب، پرسش اصلی دیگر صرفا میزان فشار واردشده بر ایران نیست، بلکه این است که آمریکا تا چه مدت می‌تواند هزینه‌های سیاسی، اقتصادی و نظامی این راهبرد را ادامه دهد.