چرا جنجال بر سر شمایل مریم مقدس می‌تواند بر انتخابات برزیل تاثیر بگذارد؟

مریم، مادر عیسی، در جریان کارزار انتخابات سراسری برزیل به موضوعی داغ تبدیل شده است.

کشمکش میان دو نامزد پیشتاز ریاست‌جمهوری همچنین شکاف‌های عمیق سیاسی و مذهبی را در بزرگ‌ترین اقتصاد و پرجمعیت‌ترین کشور آمریکای لاتین برجسته کرده است.

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند احتمالا در رای‌گیری ۴ اکتبر ۲۰۲۶ میان لوئیس ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور چپ‌گرای کنونی، و فلاویو بولسونارو، رقیب راست‌گرا که سناتور و پسر ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین، است، هیچ‌ کس در دور نخست پیروز نخواهد شد. ژائیر بولسونارو در حال حاضر به دلیل تلاش برای کودتای حکومتی پس از شکست از لولا در انتخابات سال ۲۰۲۲ در حبس خانگی است.

اگر هیچ نامزدی بیش از ۵۰ درصد آرا را به دست نیاورد، دو نامزد پیشتاز در ۳ آبان ۱۴۰۵ (۲۵ اکتبر ۲۰۲۶) در دور دوم با یکدیگر رقابت خواهند کرد.

کارزار انتخاباتی این دو که از پیش نیز پرتنش بود، ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ حتی داغ‌تر شد.

ماریا کریستینا فرناندس، روزنامه‌نگار و مفسر سیاسی، در برنامه‌ای تلویزیونی از شبکه گلوبونیوز، بدون ارائه مدرکی ادعا کرد بخش‌هایی از کلیسای کاتولیک در برزیل نگران تلاش‌های ادعایی جامعه پروتستان برای کنار گذاشتن «بانوی ما آپارسیدا» از جایگاه قدیس حامی برزیل هستند.

بانوی ما آپارسیدا، عنوانی مورد احترام برای حضرت مریم است.

از میان ۲۱۵ میلیون شهروند برزیل، کاتولیک‌ها اکثریت را تشکیل می‌دهند و واکنش‌ها به سخنان فرناندس، همان‌طور که انتظار می‌رفت، به‌سرعت در شبکه‌های اجتماعی گسترش یافت.

سازمان مستقل پایش «دموکراسیا ام شکه» اعلام کرد این جنجال به یکی از پرگفت‌وگوترین رویدادهای سیاسی سال ۲۰۲۶ تبدیل شده است.

سناتور بولسونارو، که خود پروتستان است، این ادعاها را رد کرد. او در عوض کارزار لولا را به انتشار اخبار جعلی متهم کرد.

بولسونارو همچنین از دیوان عالی حکمی گرفت که پلتفرم‌های شبکه‌های اجتماعی را ملزم می‌کند انتشار پست‌های مرتبط با این موضوع را مسدود کنند.

این سناتور گفت: «این یک دروغ بزرگ است، بزرگ‌ترین خبر جعلی این کارزار. من به همه ادیان و همچنین کسانی که پیرو هیچ دینی نیستند احترام می‌گذارم.»

اخیرا پیدا شدن دوباره یک طرح قانونی کنارگذاشته‌شده مربوط به سال ۲۰۰۷، که یکی از قانون‌گذاران همسو با بولسونارو پیشنهاد کرده بود، برای این سناتور دردسرهایی ایجاد کرده است. این طرح می‌خواست جایگاه بانوی ما آپارسیدا را از «قدیس حامی برزیل» به «قدیس حامی کاتولیک‌های برزیل» تغییر دهد.

بولسونارو همچنین در ماه اوت گفته بود که اگر به ریاست‌جمهوری برسد، «اعلام خواهد کرد که برزیل متعلق به خداوند عیسی مسیح است»؛ اظهارنظری که برخی آن را تلاشی آشکار برای جلب آرای مسیحیان انجیلی و در عین حال، کمرنگ کردن جایگاه قدیسان در باورهای کاتولیکی تعبیر کردند.

این سناتور بعدا توضیح داد که منظورش تصویب قانون نبوده و تنها به خواندن دعا اشاره داشته است.

در واکنش به تازه‌ترین جنجال بر سر قدیس حامی برزیل، بولسونارو «کنفرانس ملی اسقف‌های برزیل»، سازمان رسمی متشکل از همه اسقف‌های کاتولیک این کشور را به کمک به انتشار اطلاعات نادرست متهم کرد. این نهاد در بیانیه‌ای «هرگونه دخالت» در این شایعات را رد کرد و از کارزار او خواست مدرک ارائه کند.

در این بیانیه آمده بود: «با دروغ نمی‌توان با دروغ‌های دیگر مبارزه کرد.»

با این حال، در ماه‌های اخیر برخی از اعضای برجسته روحانیت سخنرانی‌هایی داشته‌اند که بعضی مفسران آن‌ها را به‌طور کلی حامی سیاست‌های مورد حمایت لولا دانسته‌اند؛ این در حالی است که موضع رسمی کنفرانس ملی اسقف‌های برزیل عدم دخالت در امور انتخاباتی است.

لولا نیز درباره جنجال مربوط به بانوی ما آپارسیدا به‌طور علنی سخن گفته است. او در گردهمایی انتخاباتی در شهر بلم در شمال کشور ،۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶، مجسمه او را بالا گرفت و وعده داد که «تا زمانی که من رئیس‌جمهور باشم، او قدیس حامی باقی خواهد ماند.»

بانوی ما آپارسیدا محترم‌ترین نماد کاتولیکی برزیل است و ارادت به او به سده هجدهم میلادی بازمی‌گردد، زمانی که بنا بر باور رایج، سه ماهیگیر محلی در جنوب شرقی این مستعمره وقت پرتغال، بدن بی‌سر یک مجسمه کوچک سفالی از مریم مقدس را از کف آب‌های گل‌آلود رود پارائیبا دو سول بیرون کشیدند.

در نوبت بعدی که تور را به آب انداختند، سر مجسمه را پیدا کردند و پس از آن نیز آن‌قدر ماهی گرفتند که قایق نزدیک بود غرق شود.

تاریخ‌نگاران معتقدند این مجسمه در اصل شمایل «بانوی ما، لقاح مطهر» بوده است؛ قدیسی که چندین قرن به عنوان قدیس حامی پرتغال شناخته می‌شد. اما پس از آن‌که مدت طولانی در آب‌های رودخانه باقی ماند، رنگی قهوه‌ای تیره به خود گرفت و به نمادی از تنوع نژادی برزیل تبدیل شد. این مجسمه بعدها «بانوی ما آپارسیدا» نام گرفت؛ واژه‌ای که در زبان پرتغالی به معنای «پدیدارشده» است.

محبوبیت آن در سده‌های بعد افزایش یافت و پاپ پیوس یازدهم در سال ۱۹۳۰ رسما آن را قدیس ملی برزیل اعلام کرد.

از آن زمان، بانوی ما آپارسیدا به یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های مذهبی و گردشگری برزیل تبدیل شده است و سالانه حدود ۱۰ میلیون نفر از آن بازدید می‌کنند. این مجسمه در زیارتگاه ملی بانوی ما آپارسیدا در ایالت سائو پائولو نگهداری می‌شود. این بنا دومین ساختمان بزرگ کاتولیکی جهان است و تنها کلیسای سن‌پیترو در واتیکان از آن بزرگ‌تر است.

در مقابل، آیین پروتستان به طور سنتی رسم تکریم قدیسان و دعا کردن به آنان را رد کرده است.

در چند دهه گذشته، شمار پروتستان‌ها در برزیل به‌طور چشمگیری افزایش یافته است، به‌ویژه در میان پیروان شاخه انجیلی که خود بولسونارو نیز از آن‌هاست.

بر پایه داده‌های سرشماری، دهه ۱۹۹۰ میلادی، نزدیک به ۹۰ درصد برزیلی‌ها خود را کاتولیک معرفی می‌کردند. در دهه ۲۰۲۰ میلادی، این سهم به ۵۷ درصد کاهش یافته و سهم پروتستان‌ها به حدود ۲۷ درصد رسیده است.

پروتستان‌ها همچنین به گروهی بانفوذ در سیاست برزیل تبدیل شده‌اند و در حال حاضر ۲۰ درصد کرسی‌های پارلمان این کشور را در اختیار دارند.

نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند در انتخابات ریاست‌جمهوری پیش رو، بولسونارو در میان رای‌دهندگان پروتستان حمایت به‌مراتب بیشتری دارد و لولا در میان کاتولیک‌ها.