د اندونیزیا خونړۍ زلزلې زرګونه کسان بې‌ځایه کړي، د ژغورنې هڅې روانې دي

په اندونیزیا کې د یوې زورورې زلزلې له امله شاوخوا ۵،۰۰۰ کسان بې‌ځایه شوي او لږ تر لږه ۵۳ کسان وژل شوي دي.

ژغورنډلې لا هم د هغو ژوندي پاتې کسانو په لټه کې دي چې د ۷.۷ درجې د کم‌ژورې زلزلې له امله تر خاورو لاندې پاتې شوي وي. دا زلزله د شنبې په ورځ پر ځايي وخت شاوخوا پنځه بجې د جمعې په ورځ د فلورېس ټاپو ولړزاوه.

د طبیعي پېښو د مدیریت ملي ادارې ویلي، لومړني راپورونه ښيي چې زلزلې، او ورپسې ۳۴۱ ځمک‌لړزې، له ۹۰۰ ډېر کورونه او سلګونه نورې ودانۍ سختې زیانمنې کړې دي.

د ناورین بشپړه اندازه لا هم په ډاګه کېږي. په همدې حال کې، د اندونیزیا په یوه بله سیمه کې د ۶.۹ درجې دویمې زلزلې خبر دا یادونه کوي چې ولې دې سیمې ته د "اور کړۍ" نوم ورکړل شوی دی.

لومړنۍ زلزله چې د ځمکې له سطحې یوازې ۱۵ کیلومتره لاندې رامنځته شوې وه، له ۲۰۲۲ کال راهیسې د سوېل ختیځې اسیا په دې هېواد کې تر ټولو خونړۍ زلزله بلل کېږي. په ۲۰۲۲ کال کې په لوېدیځ جاوا کې سلګونه کسان وژل شوي وو.

د طبیعي پېښو د مدیریت ملي ادارې په وینا، د زلزلې لړزې تر بیما پورې، چې په لوېدیځ کې پرته سیمه ده، احساس شوې وې؛ خو مانګارای ولایت د تر ټولو سختو زیانمنو سیمو له ډلې و.

د یادې ادارې مرستیال عبدالمهاري تایید کړه چې په مانګارای کې ۲۵ کسان، په ختیځ مانګارای کې ۲۰، په سیکا کې ۴، په اندې کې ۲ او لږ تر لږه یو کس په هر یوه ناګېکېو او لوېدیځ مانګارای ولایتونو کې وژل شوي دي.

د دې ادارې په وینا، په سیکا کې ټولټال ۳،۳۵۶ کسان بې‌ځایه شوي او په مانګارای کې ۲،۰۷۸ نور کسان له خپلو سیمو ایستل شوي دي.

د روغتیا مرستیال وزیر بنجامین پاولس اوکتاویانوس ویلي، په ختیځه نوسا تِنګارا ولایت کې ۳۶ کسان سخت ټپیان شوي، چې ۷۷ یې سربېرن ټپیان شوي دي.

په دې سیمه کې، چې غرنیزه او له لرې پرته سیمه ده، د ویجاړیو د بشپړې اندازې معلومول به وخت ونیسي.

خو لومړني راپورونه ښيي چې د کورونو د زیانمنېدو ترڅنګ، لسګونه ښوونځي، روغتیايي مرکزونه او دولتي دفترونه هم سخت زیانمن شوي دي.

په مانګارای کې د روتېنګ سیمه‌ییز روغتون هم له زیانمنو ودانیو دی. انځورونه ښيي چې د عملیاتو خونې او کلینیک چتونه نړېدلي دي، له همدې امله ناروغان اړ شوي چې په خېمو کې ودرملل شي.

د روغتون ویاندې ریستا ماري بي‌بي‌سي انډونیزیا ته وویل: "موږ واورېدل چې طبي مرستې به راورسول شي، خو تر اوسه هېڅ مرسته نه ده راغلې. موږ هیله لرو چې مرسته ژر راورسیږي."

چارواکي وايي "د بې‌ځایه شویو کسانو د لومړنیو اړتیاوو پوره کول او د هغوی لپاره د اړینو توکو برابرول د بېړني غبرګون له مهمو لومړیتوبونو دي "او زیاته یې کړه چې مانګارای ته یې د بېړنیو مرستو ټنه‌ټنه توکي لېږلي دي.

په ماومېرې بندر کې، چې د فلورېس تر ټولو لوی ښار دی، اخیستل شوې ویډیو ښيي چې د ترمینل له ودانۍ د کانکریټو لویې ټوټې پر هغو مسافرو راپرېوتې چې د ټاپوګانو ترمنځ بېړۍ ته د ختلو په تمه وو. کله چې بېړۍ ته د تګ پل ونړېد، ځینې کسان سمندر ته ولوېدل.

که څه هم په لومړي سر کې د څونامي خبرداری ورکړل شوی و، چې له امله یې شاوخوا ۲،۰۰۰ کسانو په خپله له سیمو خوندي ځایونو ته پنا یووړه، خو د لومړنۍ زلزلې له ټکان شاوخوا درې ساعته وروسته دا خبرداری بېرته لغوه شو، ځکه د سمندر په سطحه کې د پام وړ لوړېدو نښې ونه موندل شوې.

خو ځمکې ښویېدنې د ځینو کلیو لارې بندې کړې. سره له دې، ژغورونکو ډلو ټوله ورځ په نه ستړې کېدونکي ډول کار وکړ، څو هغه کسان چې د نړېدلو ودانیو تر کنډوالو لاندې بند پاتې وو، وژغوري.

په روتېنګ کې هم د یوه روغتون له ودانۍ بهر د درملنې لپاره لنډمهاله طبي خېمه جوړه شوه، چې د زلزلې ټپیانو او قربانیانو ته روغتیايي خدمتونه وړاندې کړي.

د اندونیزیا د طبیعي پېښو د مدیریت ملي ادارې (BNPB) لا هم خلکو ته سپارښتنه کوي چې ارام پاتې شي او له ساحلي سیمو او هغو ودانیو لیرې واوسي چې د زیان یا نړېدو نښې پکې لیدل کېږي.

اندونیزیا د زلزلو او اورغورځوونکو غرونو د فعالیتونو له پلوه ډېره زیان‌منه سیمه ده، ځکه دغه هېواد د درېیو سترو ټکتونیکي تختو د یوځای کېدو په سیمه کې پروت دی.