KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya, Litinin 26/10/2026

Rahoto kai-tsaye

Aisha Aliyu Jaafar

1. Mintuna 29 da suka wuceƳan Houthi sun yi iƙirarin kai hari tashoshin tura mai na Saudiyya da filin jirgin saman Riyadh

   'Yan tawayen Houthi na Yemen sun ce sun kai hare-hare kan tashoshin tura man fetur na bututun mai na Gabas na Saudiyya da kuma filin jirgin saman Riyadh.

   Wannan ba shi ne karon farko da aka kai hari kan wannan bututun mai da tashoshin tura man nasa ba.

   Har yanzu jami'an Saudiyya ba su ce uffan ba game da wannan labari, amma a watan da ya gabata hare-haren Houthi kan filayen jiragen sam da tashoshin jiragen ruwa da cibiyoyin mai na Saudiyya sun ƙaru.

   Ƙawancen tsaron ƙasashen da Saudiyya ke jagoranta, wanda ke yaki da 'yan tawayen Houthi masu alaƙa da Iran, a baya ya ce ya kai hare-hare kan wurare biyu da ake harba makamai masu linzami masu dogon zango daga cikinsu a birnin Sana'a, babban birnin Yemen.

   A cewar kawancen, an harba makami mai linzami daga ɗaya daga cikin waɗannan wurare zuwa Riyadh, amma an yi nasarar kakkabe shi kafin ya kai ga inda aka nufa.

   Bututun mai na Gabas maso Yamma na Saudiyya, wanda tsawonsa ya kai kusan kilomita 1,200, ya ratsa gaba ɗaya yankin Larabawa.

   Wannan muhimmin bututun mai da kamfanin Aramco ke gudanarwa na taka muhimmiyar rawa wajen jigilar man Saudiyya ba tare da ya bi ta mashigar Hormuz ba.

2. Sa'a 1 da ta wuceƳanbindiga sun hallaka mutum aƙalla 40 a Ethiopia

   Akalla mutane 40 ne suka rasa rayukansu yayin wani hari da aka kai kan wasu ƙauyuka a tsakiyar ƙasar Habasha.

   Shaidun gani da ido sun ce wasu ‘yan bindiga sun isa gundumar Shirka da yammacin ranar Asabar, inda suka fara harbe-harbe kan mutane a cikin gidajensu kafin daga bisani su banka musu wuta.

   An dai sha kai hare-hare kan Kiristoci a yankin, sai dai har yanzu ba a tabbatar ko sabon harin yana da nasaba da addini ba.

   Gundumar Shirka tana cikin Jihar Oromia ta Habasha, inda mayaka ke ci gaba da fafatawa da gwamnatin tarayya a wani rikici da ya dauki tsawon lokaci.

   Majiyoyi daga coci sun ce an binne waɗanda aka kashe a harin na ranar Asabar a wani babban kabari, ciki har da yara biyar.

3. Sa'a 1 da ta wuceFBI ta kama ƴan Najeriya 9 da take zargi da gudanar da ayyukan damfara

   Hukumar Binciken Manyan Laifuffuka ta Amurka (FBI) ta ce ta kama mutane tara da ake zargi da hannu a cibiyoyin damfara da ke Najeriya.

   A cikin wata sanarwa da Daraktan FBI, Kash Patel, ya fitar ranar Litinin, ya ce an kuma gano kimanin dala miliyan 11 da ake shirin ƙwacewa a ƙasashe daban-daban.

   Ya kuma ce an ƙwace kwamfutoci da wayoyi 53.

   A cewar Patel, waɗanda ake zargi da gudanar da waɗannan cibiyoyin damfara a Najeriya, suna yaudarar mutanen da ba su ji ba ba su gani ba, suna sace musu kuɗaɗensu, kuma suna aiki ne a ƙasashe daban-daban, a cewar sa ''suna tunanin sun fi ƙarfin hukumomi''.

   Ya kuma ce za su ci gaba da yaƙi da ƙungiyoyin damfara na ƙasa da ƙasa da ke sace wa Amurkawa biliyoyin daloli.

   Patel ya miƙa godiyarsa ga hukumomin tsaro na Najeriya da kuma abokan hulɗarsu a birnin London saboda haɗin kan da suka bayar wajen gudanar da binciken.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceZa a gudanar da taron tattauna tsaron Gabas Ta Tsakiya

   Mahukuntan Iran da Saudiyya sun ce za a gudanar da tattaunawa kan tsaron yankin Gabas Ta Tsakiya, a Tehran ranar Litinin.

   Ana sa ran jami'an Iran za su gana da manyan wakilai daga Pakistan, Saudiyya da Turkiyya.

   Ƙasashen uku sun rattaɓa hannu kan Yarjejeniyar Makka a watan Agusta, inda suka bayyana cewa duk wani hari kan ɗaya daga cikinsu za a ɗauke shi a matsayin hari kan su duka.

   Wannan ce za ta kasance tattaunawa ta farko tsakanin Iran da sabuwar kawancen da aka kafa, wanda aka fara gwada karfinsa cikin gaggawa, yayin da rikicin da ke tsakanin Saudiyya da 'yan tawayen Houthi da Iran ke marawa baya a Yemen ya kara tsananta.

   Har yanzu Turkiyya da Pakistan ba su tabbatar a hukumance cewa za su halarci tattaunawar ba.

5. Sa'o'i 2 da suka wuceIsra'ila ta musanta samun saɓani tsakanin Netanyahu da sojin ƙasar

   Ministan Tsaron Isra'ila, Israel Katz, ya musanta rahotannin da ke cewa akwai sabani tsakanin Firaminista Benjamin Netanyahu da sojojin kasar kan zarge-zargen cewa Netanyahu na son kai hari kan Iran kafin zaben ranar Talata.

   Haka kuma ofishin Firaministan ya musanta rahotannin da ke cewa Netanyahu ya gaza yin nasara a ƙoƙarinsa na matsa wa Shugaba Donald Trump lamba ya kaddamar da sabbin hare-hare kan Iran.

   Babban abokin hamayyar Netanyahu, tsohon hafsan hafsoshin rundunar sojin Isra'ila Gadi Eisenkot, ya zargi Firaministan da amfani da yi wa Iran barazana wajen cimma muradun siyasa, sannan ya ce ya gaza cimma manufofin yakin da ya sanya a gaba.

6. Sa'o'i 4 da suka wuceAn fitar da matar da ta kai cutar Ebola Najeriya daga ƙasar

   An fitar da matar nan ta farko da aka tabbatar na ɗauke da cutar Ebola a Najeriya daga asar zuwa Switzerland domin ci gaba da jinyarta.

   Ministan Lafiya na Najeriya, Ali Pate, ne ya tabbatar da hakan.

   Yana mai cewa an fiytar da matar ne daga kasar bisa amincewarsa, inda ya ƙara da cewa mijinta, wanda har yanzu bai nuna alamun kamuwa da cutar ba, ya yi mata rakiya.

   A cikin wata sanarwa da ya wallafa a shafinsa na X, yayin da ya ke martani kan wani bidiyo da aka wallafa na yadda ake shiga da matar jirgin sama, ministan ya ce marar lafiyar ta samu sauƙi sosai kafin a kai ta Switzerland.

   Sai dai Pate ya ce hakan ba yana nuna cewa marar lafiyar ta samu sauƙin da ba za ta iya yaɗa cutar ba, inda ya ce har yanzu ana ci gaba da bin tsauraran ƙa'idojin kariyar lafiyar jama'a.

7. Sa'o'i 5 da suka wuceZa a killace duk ɗan Uganda da ya koma ƙasar bayan tafiya zuwa Kongo na makonni 3

   Uganda ta ce za a killace duk wani ɗan ƙasar da ya koma ƙasar bayan yin tafiya zuwa Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kongo (DRC) na tsawon kwanaki 21, yayin da ta ke ƙara tsaurara matakan kariya daga cutar Ebola.

   Ministan Lafiya na Uganda, Chris Baryomunsi, ya ce a halin yanzu babu cutar Ebola a ƙasar, bayan da aka sanar da kawo ƙarshen bullar cutar a watan Yuli.

   Sai dai masana harkokin lafiya sun nuna damuwa bayan wasu mutum biyu da suka bi ta Uganda kwanan nan sun kamu da cutar bayan gwajin da aka yi musu a ƙasashen Kenya da Najeriya.

   Uganda ta kuma ce tana bincike kan matar da ta kamu da cutar da ke Najeriya.

   Matar mai shekaru 42 ta shiga Abuja ne bayan dawowa daga Uganda ta Addis Ababa a ranar 3 ga Oktoba, a cewar Hukumar Yaki da Cututtuka ta Najeriya (NCDC).

8. Sa'o'i 5 da suka wuceAna iya kawo ƙarshen rashin tsaron arewacin Najeriya cikin kwanaki 45 - KACRAN

   Ƙungiyar makiyaya ta Najeriya KACRAN ta ce za a iya kawo ƙarshen matsalar rashin tsaro da ta addabi yankunan Arewa maso Yamma da Arewa ta Tsakiya cikin kwanaki 45, idan gwamnatin tarayya da gwamnatocin jihohin yankunan suka ba da cikakken goyon baya ga wani shirin sulhu da ta gabatar.

   Cikin wata sanarwar da da shugaban kungiyar na ƙasar, Mohammed Khalil Bello ya fitar ya ce shirin ƙungiyar ya tanadi makonni biyu na farko domin tuntuɓa da tattaunawa da masu ruwa da tsaki, kafin a shafe wata guda ana aiwatar da matakan samar da zaman lafiya.

   Ta ce akwai isassun shugabanni da masana harkokin tsaro daga Arewa da za su iya taka rawa wajen ganin an magance matsalar.

   KACRAN ta kuma jaddada cewa zaman lafiyar Arewa na da muhimmanci ga tattalin arzikin Najeriya, ganin cewa yankunan Arewa maso Yamma da Arewa ta Tsakiya na daga cikin cibiyoyin samar da abinci a ƙasar.

   Ta ce rashin tsaro na ci gaba da yin barazana ga noma, kiwo da sauran harkokin tattalin arziki.

   Ƙungiyar ta yi nuni da abin da ta kira nasarar amfani da tattaunawa wajen rage rikice-rikice a jihohin Kaduna da Katsina, tana mai kira ga sauran gwamnonin yankunan da su rungumi irin wannan hanya wajen warware matsalolin tsaro.

   Sai dai ƙungiyar ta yi gargaɗi cewa kafa ƙungiyoyin sa-kai a kan tushen ƙabilanci ka iya ƙara rikita matsalar tsaro.

   KACRAN ta kuma buƙaci gwamnati ta amince da shirin zaman lafiyar da ta gabatar, tare da ɗaukar matakai kan duk waɗanda suka ƙi bin duk wata yarjejeniyar sulhu da aka cimma.

9. Sa'o'i 6 da suka wuceAdadin mutanen da suka mutu a harin ƴanbindiga a Taraba ya kusa 50

   'Yan sanda a jihar Tarabar Najeriya sun ce adadin mutanen da suka mutu sakamakon harin da 'yan fashin daji suka kai wani kauye a jihar ya ƙaru zuwa 48.

   Ƴanbindiga sun kai hari hari ƙauyen Binnari da ke ƙaramar hukumar Karim Lamido jim kaɗan bayan sallar Juma'a, suna harbin kan mai uwa da wabi, tare da sace kayayyakin abinci da kuma ƙona shaguna da babura.

   Kakakin rundunar 'yan sandan jihar, Victor Mshelizah, ya shaida wa BBC cewa adadin ya ƙaru ne biyo bayan gano ƙarin gawawwaki 23 a jiya Lahadi.

   Ya ce binciken 'yan sanda ya nuna cewa wasu daga cikin waɗanda harin ya rutsa da su sun nutse ne a ruwa yayin da suke ƙoƙarin tserewa maharan, yayin da aka kashe wasu a cikin dazukan da ke kusa da yankin.

   Mazauna ƙauyen sun ce maharan sun shiga ƙauyen ne daga jihar Filato da ke makwabtaka da jihar ɗauke da muggan makamai.

   Ƙungiyar kare haƙƙin biladama ta Amnesty International ta zargi hukumomi da gaza kare alummomin ƙauyuka daga hare hare ƴan bindiga.

   Zuwa yanzu dai babu ƙungiyar da ta ɗauki alhakin harin, sai dai jihar ta Taraba da sauran jihohin Najeriya na ci gaba da fama da hare haren ƴan bindiga da sace mutane domin karɓar kuɗin fansa.

10. Sa'o'i 6 da suka wuceƘungiyar ɗalibai masu zanga-zangar neman sauyi ta lashe babban zaɓen ƙasar Serbia

    A wani sakamako da ya bai wa mutane da dama mamaki, wata ƙungiyar ɗalibai masu zanga-zangar neman sauyi ce ta lashe babban zaɓen ƙasar Serbia, inda ta doke tsohon shugaban ƙasar Aleksandar Vucic, wanda ya shafe shekaru 14 yana mulki.

    Bayan da Mista Vucic ya amince da shan kaye, dubban magoya bayan 'yan dawa sun fito kan titunan birnin Belgrade suna ta shagulgula.

    Yawan waɗanda suka fito kaɗa ƙuri'a ya kai kusan kashi 70 cikin 100, wanda ya zamo mafi yawa a cikin gwamman shekaru.

    Wakilin BBC da ke Belgrade ya ce har yanzu ba a san cikakkun bayanai a kan yadda ƙungiyar ɗaliban ta tsara ayyukanta ba, haka kuma ba a san wanene zai zama sabon firaministan ƙasar ko manufofin da sabuwar gwamnati za ta bi ba.

11. Sa'o'i 6 da suka wuceLuiz Inacio Lula da Silva ya lashe zaɓen Brazil da ƙuri'u miliyan 4

    Luiz Inacio Lula da Silva, ya samu gagarumar nasara a zaɓen shugaban ƙasar Brazil, inda ya doke abokin hamayyarsa mai ra'ayin riƙau, Flavio Bolsonaro, da sama da ƙuri'u miliyan huɗu.

    Jagoran mai shekaru 80, ya shaida wa magoya bayansa da suka tarbe shi da murna cewa 'yan Brazil sun kaɗa kuri'a ne domin "tabbatar da ɗorewar dimokraɗiyya".

    Sai dai Mista Bolsonaro ya ƙi amincewa da sakamakon zaɓen, yana mai cewa lauyoyinsa za su nemi a soke shi.

    Ya ce matakin wata kotu na tsawaita lokacin kaɗa ƙuri'a da sa'o'i biyu da kuma sakamakon tangardar sufuri ba abu ne da za a amince da shi ba.

    Wakiliyar BBC ta ce tun bayan da aka dawo da mulkin dimokradiyya a Brazil a 1989, babu wani ɗan takara da ya samu nasara a zagayen farko sannan ya gaza samun nasara a zagaye na biyu a zaɓe.

12. Sa'o'i 6 da suka wuceBuɗewa

    Masu bin shafin BBC Hausa kai-tsaye barkanmu da safiyar wannan rana ta Litini, inda za mu cigaba da kawo muku labarai da rahotanni na abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sassan duniya.

    Kuna iya tafka muhawara kan labaran da muke wallafawa a shafukanmu na sada zumunta kamar Fesbuk da X da Instagram, sannan ku ziyarci shafinmu na YouTube domin kallon bidiyo.