KAI TSAYE, Abubuwan da ke faruwa a Najeriya da sauran sassan duniya 27/07/2026

Rahoto kai-tsaye

Daga Aisha Babangida da Haruna Kakangi

1. Mintuna 34 da suka wuceSojojin Sudan sun ƙwace babbar hanyar Khartoum zuwa El-Obeid daga hannun RSF

   Sojojin Sudan sun sanar da cewa sun sake ƙwace ikon babbar hanyar da ta haɗa birnin Khartoum da arewacin El-Obeid a jihar Kordofan, bayan kwana biyu ana gwabza kazamin faɗa da mayaƙan rundunar RSF.

   Tun bayan ɓarkewar yaƙin basasar Sudan a watan Afrilun 2023, mayaƙan RSF ne ke iko da wannan babbar hanya mai tsawon kusan kilomita 350.

   Mai magana da yawun sojojin Sudan ya ce dakarunsu sun kuma ƙwace iko da garuruwa da ƙauyuka da dama a yankin, yayin da mayaƙan RSF suka tsere daga wuraren.

   Nasarar na zuwa ne yayin da Majalisar Ɗinkin Duniya ke ci gaba da gargadin tabarbarewar halin jin ƙai a birnin El-Obeid, inda ta ce kusan fararen hula 500,000 ke cikin mawuyacin hali sakamakon hare-haren bama-bamai da jirage marasa matuƙa da RSF ke kai wa.

   A wani rahoto kuma, Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) ta kiyasta cewa sama da mutum 400,000 ne suka mutu tun bayan fara yaƙin Sudan, yayin da fiye da mutane miliyan 15 suka rasa muhallansu sakamakon rikicin.

2. Sa'a 1 da ta wuceMasu zanga-zangar da suka tilasta ministan ilimin India murabus sun nemi a saki waɗanda aka kama

   Matasan da suka jagoranci zanga-zangar da ta kai ga murabus ɗin ministan ilimi a Indiya sun buƙaci gwamnati ta saki dukkan mutanen da aka kama yayin zanga-zangar da aka shafe makonni ana yi a sassan ƙasar.

   Gangamin, wanda aka yi wa laƙabi da Cockroach Janta Party, ya fara zanga-zangar ne saboda zargin kwarmata takardun jarabawa kafin ɗalibai su rubuta su.

   Wakilin BBC ya ce jagororin gangamin sun yi zargin cewa baya ga kama masu zanga-zangar, jami'an tsaro sun kuma ci zarafin daruruwan mutane a babban birnin ƙasar da kuma wasu yankuna.

   Rahotanni sun ce har yanzu ana tsare da wasu daga cikin waɗanda aka kama a jihohin Assam, West Bengal da Bihar.

   A nata ɓangaren, gwamnatin Indiya ta sanar da amincewa da wasu daga cikin buƙatun masu zanga-zangar, ciki har da sakin dukkan mutanen da aka tsare a lokacin zanga-zangar.

3. Sa'o'i 2 da suka wuce'Yan kwana-kwana sun ce har yanzu ba a shawo kan gobarar daji a Faransa ba

   'Yan kwana-kwana sun ce har yanzu ba a shawo kan gobarar daji a Faransa ba

   Hukumomin kashe gobara a Faransa sun ce har yanzu suna fafutukar shawo kan gobarar daji da ke ci gaba da yaɗuwa a kudu maso gabashin ƙasar.

   Magajin garin birnin Bordeaux, Thomas Gaznav, ya ce hukumomi sun shirya tsaf domin fuskantar duk wani ƙalubale da ka iya tasowa sakamakon gobarar.

   Gobarar ta yi barna a yankunan Gironde da Var da Hautes-Côtes da kuma Landes, lamarin da ya tilasta kwashe kusan mutum 250,000 daga gidajensu.

   Sai dai gobarar ta ɗan lafa a wasu sassan kudu maso gabashin Faransa bayan da iska ta ragu tare da saukar ruwan sama da tsakar dare.

   Wani jami'in kashe gobara ya shaida wa BBC cewa sun samu nasarar shawo kan gobarar a wasu wurare, amma har yanzu ana ci gaba da aiki domin hana ta sake bazuwa.

   A nasa bangaren, Ministan Harkokin Cikin Gida na Faransa, Laurent Nunez, ya shaida wa taron kwamitin gwamnati kan lamarin cewa har yanzu ba a fita daga haɗari ba.

   "Har yanzu ba mu fita daga haɗari ba, saboda haka dole ne jama'a su ci gaba da bin matakan kariya," in ji Laurent Nunez.

4. Sa'o'i 2 da suka wuceSojojin Najeriya sun ceto wasu mutum biyu da aka sace a jihar Taraba

   Rundunar sojin Najeriya ta ce dakarunta ƙarkashin Operation Whirl Stroke sun ceto wasu mutum biyu da aka yi garkuwa da su a wani samame da suka kai a yankin Lande Jessi da ke karamar hukumar Lau a jihar Taraba.

   Sojojin sun bayyana cewa sun ƙaddamar da samamen ne bayan samun sahihan bayanan sirri cewa wasu masu garkuwa da mutane sun kai hari ƙauyukan Tashan Musa da Barkindan Fulani, inda suka sace mutane biyu tare da kwashe kayan abinci.

   Sanarwar da rundunar ta fitar ta ce lamarin ya faru ne a ranar 26 ga Yulin 2026.

   Bayan gudanar da bincike da sintiri a wurare daban-daban, dakarun sun samu nasarar ceto mutanen biyu da aka sace waɗanda aka ce sun shafe kusan mako guda a hannun masu garkuwa da mutanen kafin a kuɓutar da su.

   Rundunar ta ce nasarar aikin na nuna ƙudurinta na kare rayuka da dukiyoyin jama'a tare da ci gaba da yaƙi da dukkan nau'ikan laifuffuka a faɗin kasar.

5. Sa'o'i 3 da suka wuceShugaban Ukraine ya isa Birtaniya domin ganawa da firaminista Andy Burnham

   Shugaban ƙasar Ukraine, Volodymyr Zelensky, ya isa Birtaniya inda ake sa ran zai gana da firaministan ƙasar, Andy Burnham, cikin sa'a guda.

   Wannan ita ce ganawar farko da Burnham zai yi da wani shugaban ƙasa tun bayan da aka zaɓe shi a matsayin firaminista.

   Ya jaddada cewa Birtaniya za ta ci gaba da bayar da goyon baya ga Ukraine a yaƙin da take yi.

   Za a gudanar da ganawar ne a wani sansanin sojojin ruwa, sannan Zelensky zai kuma kai ziyara ga dakarun Ukraine da ke samun horo a Birtaniya.

   Ganawar na zuwa ne a wani lokaci da dangantakar tsaro da siyasa tsakanin Iran da ƙasashen biyu ke ci gaba da jan hankali a fagen siyasar duniya.

6. Sa'o'i 3 da suka wuceIran ta gayyaci jakadan Faransa kan zargin tsoma baki a harkokin cikin gidanta

   Ma'aikatar Harkokin Wajen Iran ta sanar da cewa ta gayyaci jakadan Faransa da ke Tehran domin nuna rashin jin dadinta kan abin da ta bayyana a matsayin tsoma bakin Faransa a harkokin cikin gidan kasar.

   Kakakin ma'aikatar, Ismail Baghaei, ya ce Faransa ta yi katsalandan a al'amuran cikin gida na Iran “ta hanyar amfani da ofishin jakadancinta da kuma hujjar hulɗa da ƙungiyoyin farar hula,” yana mai cewa ya kamata Faransa ta nemi afuwa kan hakan.

   Wannan mataki na Iran ya zo ne bayan ministan harkokin wajen Faransa, Jean-Noël Barrot, ya zargi jami'an tsaron Iran da karya kariyar diflomasiyyar wasu ma’aikatan ofishin jakadancin Faransa guda biyu a Tehran.

   A wani saƙo da ya wallafa a shafin X, Barrot ya ce an kama mutanen biyu tare da yi musu tambayoyi na tsawon sa’o’i ba tare da wani dalili ba.

   Bayan faruwar lamarin, Ma'aikatar Harkokin Wajen Faransa ta gayyaci jami’in diflomasiyyar Iran mai kula da harkokin ofishin jakadancin kasar a Paris domin bayyana damuwarta.

   Lamarin na ƙara dagula dangantaka tsakanin Iran da Faransa, yayin da ƙasashen biyu ke musayar zarge-zarge kan yadda ake mu’amala da jami’an diflomasiyya.

   Yadda Amurka ke neman tilasta Iran ta yi alƙawarin daina kai hari a mashigar Hormuz

   Abin da BBC ta gani a makarantar da aka kashe ɗalibai 120 a Iran

7. Sa'o'i 4 da suka wuceWane ne sojan Najeriya da ake zargi da sayar wa ƴanbindiga makamai?

   Rundunar sojin Najeriya ta ce dakarunta na Operation HADIN KAI sun kama wani soja da rundunar ta ayyana a matsayin wanda ake nema ruwa a jallo, bisa zarginsa da sayar wa da ƴanbinga da sauran masu aikata laifuka makamai ba bisa ƙa’ida ba.

   Sanarwar da rundunar ta fitar ta ce an kama Mohammed Yusuf ne da misalin karfe 6:30 na yammacin ranar 25 ga watan Yulin 2026 a tashar motoci ta Jidari da ke Maiduguri bayan samun sahihan bayanan sirri.

   Binciken farko ya nuna cewa Mohammed Yusuf ya tsere daga sansaninsa tun ranar 7 ga watan Yulin 2026 kafin ya koma Maiduguri, inda ake zargin ya ɓuya a unguwar Gomari Costain da ke ƙaramar hukumar Jere tare da taimakon wani abokinsa.

   Rundunar ta ce an kama shi ne a lokacin da ake zargin yana ƙoƙarin tsallakawa zuwa ƙasar Kamaru.

   Operation HADIN KAI ta buƙaci jama’a su ci gaba da bai wa hukumomin tsaro bayanan da suka dace domin taimakawa wajen tabbatar da zaman lafiya da tsaro a yankin Arewa maso Gabas.

   Su wane ne ƴanƙasashen waje 3 da sojojin Najeriya suka zarga da aiki da ISWAP

   Yadda ƴanbindiga suka sace shugaban ƙaramar hukuma a Zamfara

8. Sa'o'i 5 da suka wuceIran ta ce ba za ta bar Amurka ta riƙa kai mata hari a duk lokacin da ta ga dama ba

   Iran ta ce ba za ta taɓa barin Amurka ta riƙa ƙi mata hari a duk lokacin da ta ga dama ba tana mai jaddada cewa za ta mayar da martani ga duk wani hari da za a kai mata a nan gaba.

   Kakakin ma’aikatar harkokin wajen Iran, Ismail Baghaei, ne ya bayyana haka a wani taron manema labarai, inda ya ce ƙasarsa ba za ta amince Amurka ta ƙayyade lokacin yaƙi ko zaman lafiya ba.

   Ya kuma ce halin da ake ciki yanzu ba zai iya zama abin da za a kira tsagaita wuta ba.

   Baghaei ya ƙara da cewa an samu ɗan sauƙin tashin hankali a cikin ‘yan kwanakin nan saboda dabarun rundunonin sojin Iran.

   Ya yi gargaɗin cewa duk wani sabon mataki da Amurka ta ɗauka kan Iran zai gamu da martani mai ƙarfi daga Tehran.

   Me ya sa Iran ta dage kan iko da mashigar Hormuz?

   Ko barazanar Houthi ta rufe Bab al-Mandab ka iya haddasa sabon rikicin jigila a tekun Maliya?

9. Sa'o'i 6 da suka wuceTinubu ya gaji, ya kamata ya yi ritaya – Peter Obi

   Dan takarar shugaban kasa na jam’iyyar NDC, Peter Obi, ya buƙaci Shugaban Najeriya Bola Ahmed Tinubu ya haƙura da neman sake tsayawa takara a 2027, yana mai cewa "shugaban ya gaji kuma ba shi da karfin da zai iya magance matsalolin tattalin arziki da rashin tsaro da Najeriya ke fuskanta."

   Obi ya ce Tinubu na yanzu ba irin wanda ya yi mulkin jihar Legas ba ne a baya.

   Da yake magana a wata hira da gidan talabijin na Channels, Obi ya ce Najeriya na tafiya ne a hanya mara kyau, yana mai zargin gwamnatin Tinubu da gaza magance talauci, yunwa da rashin tsaro.

   Ya ce rahotannin ƙungiyoyin ƙasashen duniya sun nuna cewa miliyoyin 'yan Najeriya na fuskantar talauci da ƙarancin abinci, amma maimakon mayar da hankali kan waɗannan matsaloli, 'yan siyasa na tattaunawa ne kan siyasa maimakon muhimman batutuwa.

   Obi ya kuma ce "magance matsalar tsaro ba zai yiwu ba sai an rage talauci tare da zuba jari mai yawa a ilimi da samar da ayyukan yi."

   Duk da yabon da shugaban Amurka Donald Trump ya yi wa Tinubu kan kokarin tsaro, Obi ya ce abin da gwamnati ke yi a yanzu bai isa ba.

   Ya jaddada cewa burinsa ba wai zama shugaban kasa ba ne kawai, illa ganin Najeriya ta samu ci gaba da zaman lafiya.

   Ko sakamakon zaɓen 2023 zai iya zama madubin na 2027?

   Dalilan da suka sa Atiku Abubakar ya yi zargin yin cushe a kasafin 2026

10. Sa'o'i 6 da suka wuceA halin yanzu ba ma tattaunawa da Amurka - Iran

    Iran ta ce a halin yanzu ba ta cikin wata tattaunawa da Amurka, inda kakakin ma’aikatar harkokin wajen ƙasar, Ismail Baghaei, ya bayyana cewa babu wata ganawa ko tattaunawa da ke gudana tsakanin ɓangarorin biyu a wannan lokaci.

    Da yake magana a taron manema labarai na yau Litinin, Baghaei ya ce rahotannin da ke cewa Iran ta nemi a zauna teburin sulhu da Amurka ba komai ba ne illa ƙoƙarin ƙirƙira labarai.

    "A yanzu babu wata tattaunawa da muke yi da Amurka," in ji shi.

    Ya ƙara da cewa a daidai lokacin da Amurka ke ci gaba da abin da ya kira tsangwama da kai wa Iran hare-hare, hankalin ƙasarsa ya karkata ne wajen kare kanta.

    Sai dai ya ce akwai yiwuwar masu shiga tsakani su isar da saƙonni daga Amurka kan halin da ake ciki a yankin.

    Ko Saudiyya za ta iya mallakar makamin nukiliya bayan yarjejeniya da Amurka?

    Waɗanne sansanonin sojin Amurka ne Iran ta kai wa hari?

11. Sa'o'i 7 da suka wuceAna fargabar gurɓacewar muhalli daga ayyukan haƙo mai a DR Congo

    Ƙungiyar kare haƙƙin bil'adama ta Human Rights Watch ta yi gargaɗin cewa ayyukan hako mai da kamfanin Perenco ke gudanarwa a yankin Muanda da ke lardin Kongo a tsakiyar Jamhuriyyar Dimokuraɗiyyar Kongo na iya zama barazana ga lafiyar al'umma da muhalli.

    Rahoton ya ce hayaƙin da kamfanin ke fitarwa da kuma ƙona tarkacen mai sun gurɓata ingancin iska, yayin da malalar mai daga rijiyoyi da bututun mai ta gurɓata koguna da ƙasa.

    Mazauna yankunan sun ce suna fama da matsalolin numfashi, ciwon ƙirji da tashin zuciya, kuma suna danganta waɗannan matsaloli da ayyukan kamfanin.

    Sai dai Perenco ya musanta zarge-zargen, yana mai cewa binciken da aka yi na da kura-kurai.

    Kamfanin ya ce ya zuba jari wajen rage gurɓacewar muhalli da kuma tallafa wa ayyukan kiwon lafiya, tare da bayyana cewa ya dakatar da fitar da hayaƙin gas a wurare sama da 200 kuma yana aiki tare da hukumomin Kongo.

    Gwamnatin Kongo, wadda ta ba da umarnin a gudanar da binciken muhalli kan ayyukan kamfanin tun ƙarshen shekarar 2024, har yanzu ba ta fitar da sakamakon binciken ba.

    Human Rights Watch na kira ga gwamnati da ta bayyana sakamakon binciken tare da ɗaukar matakan kare lafiyar jama'a.

    Perenco, wanda shi ne kaɗai kamfanin da ke samar da mai a Kongo, na gudanar da ayyuka a kan tudu da kuma a teku a bakin gaɓar ƙasar mai tsawon kilomita 37.

    Yadda hana fitar da ma'adinin kobalt daga Kongo ke barazanar tsawwala farashin wayoyin salula

    Ko Najeriya ta shirya wa zuwan cutar Ebola?

12. Sa'o'i 8 da suka wuceNajeriya ta yi martani kan kisan ɗan ƙasarta a Afrika ta Kudu

    Gwamnatin Najeriya, ta hannun ofishin jakadancinta da ke Johannesburg, ta yi allawadai da kisan wani ɗan ƙasarta, Ibeh Chika Simon, wanda ya mutu a yayin wani samamen da 'yansandan Afirka ta Kudu suka kai a Bellville da ke Cape Town a ranar 23 ga Yuli.

    Jakadancin ya ce mutuwar tasa ta faru ne a yanayi mai cike da tambayoyi, yayin da kuma wani ɗan Najeriya, Egwabor Patrick Chuks, ya samu munanan raunuka bayan an harbe shi a wannan samame.

    A wata sanarwa, ofishin jakadancin ya ce ya yi matuƙar kaɗuwa da yadda lamarin ya faru, yana mai zargin jami’an tsaro da amfani da matakan da suka kai ga mutuwar marigayin.

    Haka kuma, ya bayyana lamarin a matsayin wani ɓangare na abin da ya kira ci gaba da kashe-kashen da ba a warware ba da kuma zargin cin zarafin baƙi a Afirka ta Kudu.

    Najeriya ta buƙaci hukumomin ƙasar su gudanar da bincike cikin gaggawa, adalci da gaskiya tare da hukunta duk wanda aka samu da hannu a lamarin.

    A nata ɓangaren, Kwamitin Ministoci kan Harkokin Hijira na Afirka ta Kudu ya ce ana ci gaba da binciken abin da ya faru.

    Ministar Shari’a Afrika ta Kudu, Mmamoloko Kubayi, ta ce a yayin samamen ƴansandan, wasu mutane sun yi turjiya ga jami’an tsaron yayin da kuma wasu baƙi suka hana su gudanar da aikinsu.

    Ta ce za a bayyana sakamakon binciken idan an kammala shi, tare da ƙara da cewa gwamnati na damuwa da hare-haren sintiri da ake kai wa baƙi, inda aka kama mutum bakwai da ake zargi da hannu a irin waɗannan ayyuka.

    Me ya sa wasu ƙasashen Afirka ke ƙin karɓar kuɗaɗen tallafin Trump?

    Ko Afirka za ta samu kujerar dindindin a kwamitin tsaro na Majalisar Ɗinkin Duniya?

13. Sa'o'i 8 da suka wuceKare Lebanon shi ne sharaɗin farko a yarjejeniyar Iran da Amurka - Mojtaba

    Kafofin yaɗa labarai na Iran sun wallafa wata wasiƙa da suka ce Mojtaba Khamenei ne ya aike ta a matsayin martani ga wasiƙar shugaban Hezbollah na Lebanon da kuma mubaya’arsa gare shi.

    A cikin wasiƙar, Mojtaba Khamenei ya yabawa Hezbollah, yana mai bayyana ƙungiyar a matsayin jagorar ƙungiyoyin jihadi masu yaƙi da Isra'ila.

    Wasiƙar ta ce Iran ta ɗauki kare Hezbollah a Lebanon a matsayin wata muhimmiyar manufa ta dabarun siyasa, bisa tsarin da Ali Khamenei ya shimfiɗa.

    Haka kuma, ta bayyana cewa kiyaye cikakken ikon ƙasar Lebanon da kuma janyewar Isra'ila gaba ɗaya daga yankunanta ba tare da wani sharadi ba su ne manyan sharuɗɗan yarjejeniyar da ake son amfani da ita wajen kawo ƙarshen yaƙin Iran da Amurka.

    Rahotanni sun ce tun bayan harin da Amurka ta kai kan gidan Ayatollah Ali Khamenei da iyalansa a ranar 29 ga Maris, ba a sake ganin Mojtaba Khamenei ko jin muryarsa ba.

    Abin da ya kamata ku sani kan jana'aizar Ayatollah Ali Khamenei

    Ko sabon jagoran addinin Iran zai halarci jana'izar mahaifinsa?

14. Sa'o'i 8 da suka wuceAmurka tana ta mana tayin zaman lafiya amma kare ƙasarmu ne muraddinmu - Iran

    Kakakin Ma'aikatar Harkokin Wajen Iran, Esmail Baghaei, ya ce Amurka na ci gaba da aikewa Iran tayin sasanta rikicin da ke tsakaninsu, amma abin da Tehran ta fi bai wa muhimmanci shi ne kare ikon ƙasarta, martabarta da kuma lafiyar al'ummarta.

    Baghaei ya zargi Amurka da Isra'ila da kai hare-hare kan Iran sau biyu a baya a lokutan da ake gudanar da tattaunawa, yana mai cewa hakan ya nuna cewa an ci amanar diflomasiyya sau da dama.

    Ya kuma ce Amurka ta karya yarjejeniyar fahimtar juna da aka cimma tsakanin ɓangarorin, yayin da Shugaban Amurka Donald Trump ke zargin Iran da rashin mutunta yarjejeniyoyin da take shiga.

    Bayan kusan kwana biyu da dakatar da hare-haren ramuwar gayya tsakanin Iran da Amurka, rahotanni na nuna yiwuwar komawar ɓangarorin teburin tattaunawa domin lalubo hanyar kawo ƙarshen rikicin.

    Yadda ziyarar BBC ta kasance a Mashigar Hormuz - jirage sun yi cirko-cirko

    Yadda kawo ƙarshen yaƙin Iran ya fallasa raunin Amurka

15. Sa'o'i 8 da suka wuceAssalamu alaikum!

    Jama'a barkanmu da wannan safiya ta Litinin daga wannan shafin namu na BBC Hausa, inda za mu ci gaba da kawo muku labaran kai-tsaye na abubuwan da suke faruwa a Najeriya da sassan duniya.

    Aisha Babangida ke fatan saka kasancewa da ku a wannan lokaci.

    Za ku iya leƙawa shafukanmu na sada zumunta na facebook da X da kuma whatsapp domin karanta wasu labaran da kallon bidiyo da ma tafka muhawara.

    Ku kasance tare da mu.