Wane tasiri ganawar Trump da Putin da Xi za ta yi ga duniya?

    • Marubuci, Grigor Atanesian
  • An wallafa
  • Lokacin karatu: Minti 6

Ganawar farko tsakanin shugabannin China, da Rasha da Amurka a lokaci guda na ci gaba da ɗaukar hankali a Turai.

A ranar 4 ga Nuwamba, shugaban Rasha Vladimir Putin, wanda ke ziyartar wani baje kolin kayayyakin tarihi a dandalin Manege da ke birnin Moscow, tare da wasu ɗaliban makaranta, ya tsaya a gaban wani babban sassaken da ke nuna hotunan tsohon firaministan Birtaniya Winston Churchill, shugaban Amurka Franklin D. Roosevelt da kuma jagoran Tarayyar Soviet, Joseph Stalin, a taron Yalta na watan Fabrairun 1945.

Putin ya shaida wa ɗaliban cewa: "Waɗannan su ne shugabannin manyan ƙasashe uku, waɗanda suka taru domin tattauna yadda ya kamata a tsara tsarin tafiyar da duniya bayan yaƙin."

Kwana guda kafin hakan, ma'aikatar harkokin wajen China da fadar Kremlin sun sanar da fara shawarwari gabanin ganawar Vladimir Putin, shugaban Amurka Donald Trump da takwaransa na China Xi Jinping.

Ana sa ran ganawar za ta gudana ne a ranakun 18 da 19 ga Nuwamba, yayin taron ƙungiyar ƙasashen yankin Asiya da tekun Pasifik, wato APEC, a birnin Shenzhen na China.

A ranar Juma'a kuma, kakakin fadar White House, Olivia Wales, ta tabbatar da cewa za a gudanar da ganawar.

Lokacin da rahotanni suka bayyana a tsakiyar watan Oktoba cewa fadar Kremlin na neman shirya irin wannan ganawa, hakan ya haifar da damuwa a Tarayyar Turai da kuma Ukraine, inda mutane da dama suka tuna da taron shugabannin ƙasashen da suka haɗa kai wajen yaƙi da Hitler, wanda aka gudanar a tsohon gidan sarakunan Rasha da ke gabar Tekun Baƙi, a birnin Yalta.

A lokacin, an amince da faɗaɗa tasirin Tarayyar Soviet a Gabashin Turai, a matsayin wani ɓangare na yarjejeniyar da aka cimma da Stalin, domin ya amince da shiga yaƙi da Japan bayan an yi nasara kan Jamus.

Haka kuma, wata yarjejeniya ta sirri da ta shafi Gabashin Asiya ta bai wa Tarayyar Soviet wasu yankunan Japan da ke kudancin tsibirin Sakhalin da kuma tsibiran Kuril. An kuma amince da sake kafa sansanin sojin ruwan Tarayyar Soviet a birnin Port Arthur na China, tare da ba ta wasu muradun tattalin arziki na musamman a yankin Manchuria.

Tun daga lokacin, a Gabashin Turai, kalmar "Yalta" ta zama tamkar wata alama ta yarjejeniyar da manyan ƙasashe ke cimmawa cikin rashin la'akari da muradun ƙananan ƙasashe, inda suke raba duniya zuwa yankunan da kowannensu zai riƙa da iko, har ma da raba yankunan wasu ƙasashe a tsakaninsu.

"Bayan taron Alaska, idan abubuwa suka kasance yadda jami'an Rasha ke bayyanawa game da burinsu na samun wata sabuwar yarjejeniyar 'Yalta', hakan zai zama wata babbar nasarar diflomasiyya ta biyu ga Rasha."

Shi kuwa shugaban gwamnatin Jamus, Friedrich Merz, ya bayyana cewa duk wata tattaunawa da za a yi kan kawo ƙarshen yaƙin Ukraine dole ne ta haɗa da ƙasashen Turai.

Ya ce: "Turai dole ne ta taka rawa a wannan tsari, kuma tana son yin hakan."

Ya ƙara da cewa: "Muhimman batutuwan da suka shafi yarjejeniyar zaman lafiya, ko dai batun takunkumai ne ko kuma tsarin tsaro na gaba, ba za a iya warware su ba sai da sa hannun ƙasashen Turai, kuma duk waɗanda abin ya shafa sun san da hakan."

Tsarin tattaunawa na musamman

Sai dai idan da gaske Putin na neman goyon bayan kawo ƙarshen yaƙin Ukraine bisa sharuɗɗan da suka fi yi wa Rasha amfani, kamar yadda jaridar *Wall Street Journal* ta ruwaito, har yanzu ba a bayyana takamaiman batutuwan da yake son tattaunawa da Trump da Xi ba.

Mai ba shugaban Rasha shawara, Yuri Ushakov, ya ce: "Babu makawa za a ambaci batun Ukraine ta wata hanya ko wata."

Sai dai ya ƙara da cewa: "A halin yanzu, waɗannan bayanai ne na farko kawai game da abubuwan da za a iya tattaunawa a irin wannan babban mataki, kuma a irin wannan tsari na musamman."

Trump ya musanta cewa za a tattauna batun Ukraine, inda ya ce a maimakon haka: "Za mu iya haɗuwa domin tattauna batun makaman nukiliya da rage yawan makaman nukiliya."

A cewar Joseph Torigian, mataimakin farfesa a jami'ar American University da ke Washington, China ba ta son shiga tattaunawar Ukraine da za a cire Turai daga ciki, domin tana ƙoƙarin rage tunanin cewa tana goyon bayan Rasha a wannan yaƙi.

Ya ce duk da cewa manyan jami'an China sun ƙara nuna halin ko-in-kula da Tarayyar Turai a 'yan shekarun nan, har yanzu suna son ci gaba da kyakkyawar hulɗa da ƙasashen Turai, waɗanda manyan abokan hulɗarta ne a fannin kasuwanci.

Sai dai Torigian ya ce Beijing ma tana nuna shakku game da tattaunawar da ta shafi makaman nukiliya.

Ya bayyana cewa: "Suna ganin cewa, saboda ƙarancin shirin makamansu na nukiliya idan aka kwatanta da na wasu ƙasashe, ɗaya daga cikin fa'idodinsa ita ce yadda ba a san cikakken bayani game da shi ba."

"Domin samar da zaman lafiya"

A bayyane yake cewa Rasha na da muradunta a irin wannan taro: wato hana Turai shiga tattaunawar da ta shafi Ukraine, da kuma sake nuna wa duniya cewa ba za a iya ware Moscow daga harkokin ƙasa da ƙasa ba.

Haka kuma, a bayyane yake abin da shugaban Amurka ke fata daga taron.

Joseph Torigian ya ce: "Trump yana matuƙar sha'awar taron saboda irin shagulgula da ƙimar da ke tattare da shi."

Ya ƙara da cewa: "Zai samu damar bayyana yadda abin yake da kyau da waɗannan manyan ƙasashe suka haɗu, cewa shi ne mutum na farko da ya cim ma hakan, kuma yana kawo zaman lafiya."

Buƙatun Tarayyar Soviet

Sai dai ga Beijing, amfanin da ke tattare da irin wannan taro bai fito fili ba sosai.

Joseph Torigian ya ce: "Yalta ba ta cikin abubuwan tunawa masu daɗi ga Sinawa."

Ya ce Sinawa sun fusata matuƙa da yadda Stalin ya tabbatar da wasu muradun musamman na Tarayyar Soviet a yankin Manchuria.

Torigian ya ƙara da cewa: "Ko Mao Zedong ma, bayan nasarar 'yan gurguzu a yaƙin neman iko a China a shekarar 1949, yana ganin cewa dukkan abubuwan da Tarayyar Soviet ta nema a taron Yalta, kuma ta ci gaba da nema, batu ne mai matuƙar sarkakiya da taɓa zuciya."

Waɗannan saɓani na daga cikin abubuwan da suka taimaka wajen ɓallewar China daga Tarayyar Soviet a shekarun baya.

Dangane da Gabashin Turai kuwa, har yanzu masana tarihi na muhawara kan yadda faɗaɗa tasirin Tarayyar Soviet a yankin ya kasance karɓar wani yanayi ne da ba makawa zai faru.

A watan Fabrairun 1945, sojojin Red Army na Tarayyar Soviet sun riga sun mamaye Romania da Bulgaria, da kuma manyan sassan Poland, Hungary da Czechoslovakia.

Amma a yau, sojojin Rasha ba su ma mallaki dukkan yankunan gabashin Ukraine da Kremlin ta riga ta ayyana a matsayin nata ba. Sannan sabanin yadda abin yake a shekarar 1945, ɗaya daga cikin ƙasashen da ake sa ran za su halarci taron ne kawai ke da hannu kai tsaye a yaƙin.

Martabar ƙasa a idon duniya

A cewar Torigian, Rasha ce kaɗai daga cikin ƙasashen ukun da har yanzu take son ganin an raba duniya ƙarara zuwa yankunan da kowace ƙasa za ta yi tasiri a kansu.

Duk da dabarun tsaron ƙasa da gwamnatin Trump ta amince da su, waɗanda suka bayyana yankin Yammacin Duniya a matsayin yankin da Amurka ke da tasiri, Amurka ba ta shirya daina goyon bayan Taiwan ba. Haka kuma, kasancewar China a yankin Latin Amurka na da muhimmanci ga Beijing.

Rasha na kallon kanta a matsayin ƙasa mai ƙarfin iko irin na Amurka da China. Haka nan, a cikin sanarwar da jami'an China ke fitarwa, galibi suna bayyana Rasha a matsayin ƙasa mai matsayi iri ɗaya da su.

Sai dai Marcin Kaczmarski na jami'ar Glasgow ya ce: "A bayan fage, babu masana China ko shugabanninta da ke kallon Rasha a matsayin ƙasa mai ƙarfin iko daidai da nasu."

Ya ƙara da cewa: "Ƙasa ɗaya tilo da shugabannin China da manyan masu ruwa da tsaki a cikinta ke ɗauka a matsayin mai matsayi daidai da China ita ce Amurka."

Kaczmarski ya bayyana cewa taron ƙasashen ukun zai iya ƙara wa Beijing martabar ƙasa a idon duniya, ta hanyar nuna Xi a matsayin jagoran duniya wanda shugabannin sauran manyan ƙasashe ke zuwa domin girmama shi.

Sai dai matsayin Trump a fagen siyasar duniya ma ya fara zama abin tambaya, bayan da jam'iyyar Republican ta sha kaye a zaɓen tsakiyar wa'adin majalisar dokokin Amurka.

Kaczmarski ya ce tambayar ita ce ko China na son ƙara ƙarfafa matsayinta a fagen duniya. Ya ƙara da cewa: "Har yanzu ban da tabbacin ko wannan taro zai gudana ba."

A ziyarar da ya kai ƙasashen Gabashin Turai a shekarun 2000, tsohon shugaban Amurka, George W. Bush, ya sha bayyana yarjejeniyar Yalta a matsayin wani mummunan abu a tarihi.

A cewar jaridar New York Times, kalaman nasa sun shafi Putin kai tsaye, inda yake gaya masa cewa Rasha ba ta da ikon tsoma baki cikin harkokin ƙasashe maƙwabtanta, kuma ya kamata ta nemi afuwa kan ayyukan Tarayyar Soviet.

A shekarar 2002, Bush ya bayyana a Vilnius, babban birnin Lithuania, cewa: "Kada a sake samun wata Yalta."

Idan bayan kusan shekaru 25, Putin ya yi nasarar shirya ganawar shugabannin Amurka da China a wani tsari da ko kaɗan ya yi kama da taron Yalta, hakan zai zama nasara ta alama a gare shi, ko da kuwa taron bai haifar da wani sakamako na zahiri ba.

Mun yi amfani da basirar na'ura wajen taimaka wa fassara wannan labari, wanda aka fara rubuta shi da Turanci. Wani ɗan jaridar BBC ya duba fassarar kafin wallafa shi.