Félicien Kabuga waregwaga ibyaha bya jenoside yapfiriye mu bitaro i La Haye ku myaka 91

Ahavuye isanamu, IRMCT
- Umwanditsi, Didier Bikorimana
- Igikorwa, BBC Gahuzamiryango
- Yatangajwe
- Igihe co gusoma: iminota 3
Félicien Kabuga waregwaga ibyaha bya jenoside yabaye mu Rwanda mu 1994 yapfiriye i La Haye mu Buholandi ku myaka 91, mu bitaro by'urugereko rwasigaye rurangiza imirimo yasizwe n'urwari urukiko mpuzamahanga mpanabyaha rwashyiriweho u Rwanda rwahoze ruri i Arusha, nkuko bitangazwa n'urwo rugereko (IRMCT).
Itangazo rivuga ko umuganga wa gereza y'urukiko yahise abimenyeshwa kandi ko abategetsi bo mu Buholandi "batangiye ibisanzwe bikorwa hamwe n'amaperereza asabwa n'amategeko y'igihugu y'Ubuholandi".
Yisunze amategeko ngenga y'urukiko n'amategeko agenga ifunga, Perezida w'urwo rukiko, Umunya-Uruguay-kazi Graciela Gatti Santana, yategetse ko hakorwa "iperereza ryuzuye" ku buryo Kabuga yapfuyemo, ndetse ashinga umucamanza w'Umuholandi Alphons Orie gukora iryo perereza.
Kabuga yaregwaga ibyaha bya jenoside, umugambi wo gukora jenoside, gushishikariza gukora jenoside, n'ibyaha byibasiye inyokomuntu, birimo itoteza, kurimbura, n'ubwicanyi, muri jenoside yabaye mu Rwanda mu 1994. Imbere y'urukiko, Kabuga ibyaha aregwa yabyise "ibinyoma".
Urwandiko rwo kumuta muri yombi rwasohowe n'urwari urukiko mpuzamahanga mpanabyaha rw'i Arusha (ICTR/TPIR) ku itariki ya 29 Mata (4) mu 2013. Yaje gutabwa muri yombi mu Bufaransa ku itariki nk'iyi ya 16 Gicurasi (5) mu 2020, nuko yoherezwa mu rugereko rw'i La Haye (The Hague) ku itariki ya 26 Ukwakira (10) mu 2020. Urubanza rwe rwatangiye ku itariki ya 29 Nzeri (9) mu 2022.
Ku itariki ya 8 Nzeri mu 2023, nyuma y'icyemezo cy'urugereko rw'ubujurire cyo ku itariki ya 7 Kanama (8) mu 2023, urugereko rw'iburanisha rwasohoye icyemezo cyo guhagarika iburanisha kugeza igihe kitazwi kuko byafatwaga ko amagara ya Kabuga atameze neza kuburyo yaburanishwa, ndetse rutegeka ko aguma muri gereza y'urukiko, kugeza ikibazo cy'irekurwa ry'agateganyo rye gicyemutse.
Kabuga apfuye yari agitegereje irekurwa ry'agateganyo ngo ajyanwe mu gihugu cyari kuba gifite ubushake bwo kumwakira ku butaka bwacyo.
Mu 2025 urukiko rwanzuye ko "Bwana Kabuga adashobora gukora urugendo rwo kujyanwa mu Rwanda" kubera amagara macye ye.
Rwavuze ko koherezwa mu Rwanda kwe "byateza ibyago bigaragara kandi bikomeye ku buzima" bwe ndetse ko "gutegeka ko arekurirwa mu Rwanda" binyuranyije n'inshingano y'urukiko yo kumwitaho, "nibura igihe nta kubyemera kwe guhari".
Abashinjacyaha hamwe na leta y'u Rwanda bari bakomeje gusaba ko Kabuga yoherezwa mu Rwanda nk'igihugu avukamo kandi cyonyine kugeza ubu cyari cyaremeye kumwakira nyuma yuko urukiko rutegetse ko arekurwa by'agateganyo kuko amagara ye yari ameze nabi.
Umuryango wa Kabuga hamwe n'abunganizi be bo bari bakomeje kuvuga ko kumwohereza mu Rwanda byari guhonyora uburenganzira bwe ndetse ko byari biteje inkeke ku mutekano we.
Iby'ibanze wamenya ku rubanza rwa Kabuga
- Inyandiko y'urukiko igaragaza ko yavutse mu 1935 – bivuze ko ubu yari afite imyaka 91 – avukira mu cyari komine Mukarange mu cyahoze ari perefegitura ya Byumba, ubu ni mu karere ka Gicumbi mu ntara y'amajyaruguru y'u Rwanda
- Yafashwe ku itariki ya 16 Gicurasi (5) mu 2020, mu nyubako y'icumbi y'amagorofa, i Asnières-sur-Seine, hafi y'i Paris mu Bufaransa
- Hari hashize imyaka irenga 20 ashakishwa n'ubutabera mpuzamahanga
- Aregwa kugira uruhare rukomeye muri jenoside yabaye mu Rwanda mu 1994
- Urubanza rwe mu mizi rwatangiye muri Nzeri (9) mu 2022
- Imbere y'urukiko, Kabuga ibyaha aregwa yabyise "ibinyoma"
- Muri Werurwe (3) mu 2023, inzobere zatumijwe n'urukiko zanzuye ko ubuzima bwe butameze neza, urukiko ruba ruhagaritse urubanza rwe
- Muri Kamena (6) mu 2023, urukiko rwanzuye ko Kabuga adashobora gukomeza kuburanishwa kubera ko amagara ye ameze nabi
- Mbere y'icyo gihe, urukiko rwateganyaga ko urubanza rwe rwari kuzarangira muri Nzeri (9) mu 2024
- Mbere no mu gihe cya jenoside, Kabuga, w'Umuhutu, yari umwe mu banyemari bakomeye cyane mu Rwanda








