Ibintu 14 by'ingenzi Iran na Amerika bemeranyijeho

Amasezerano ya Amerika na Irani yo kongera igihe cyo guhagarika imirwano hagati y'ibihugu byombi yasinywe kandi ubu arimo gushyirwa mu bikorwa, nk'uko umuyobozi muri White House yabibwiye BBC.

Perezida wa Amerika, Donald Trump, yasinye ayo masezerano ubwo yitabiraga inama y'abayobozi b'ibihugu bikize ku isi ya G7 i Evian-les-Bains, mu Bufaransa.

Amasezerano y'ingingo 14 avuga ko Irani itazabona intwaro za nikleyeri. Yanashyizeho ikigega cya miliyari 300 z'amadolari yo "kwiyubaka no guteza imbere ubukungu bwa Irani," nubwo Leta Zunze Ubumwe za Amerika zitazatanga amafaranga aturutse ku batanga umusoro bayo.

Aya masezerano aje nyuma y'amezi ane hatangiye amakimbirane hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Irael, ku bijyanye na Iran.

Ubutegetsi bwa Trump bwavuze ko aya masezerano ashingiye ku musaruro, bivuze ko Iran izabyungukiramo gusa ari uko ishyize mu bikorwa byujuje ibyo yiyemeje muri ayo masezerano.

Nubwo inyandiko y'amasezerano isiga ibibazo byinshi bitarasubizwa kandi idakemura ibibazo byinshi by'ingenzi, ishyiraho urufatiro rwo gukomeza guhagarika imirwano no kongera gufungura inzira y'ubwikorezi bw'ibikomoka kuri peteroli inyura mu muhora wa Hormuz.

Irangira ry'amakimbirane

Ingingo ya mbere y'amasezerano ivuga ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Irani n'inshuti zabo bazatangaza ko ibikorwa bya gisirikare bihagaritswe mu turere twose tw'imirwano, harimo no muri Libani.

Ku ruhande rwa Amerika, Perezida Donald Trump yagaragaje impungenge zikomeye ko ibikorwa bya gisirikare bya Israel mu kurwanya Hezbollah bishobora gushyira mu kaga amasezerano yagiranye na Irani.

Ku ruhande rwayo, Irani yakomeje gushimangira ko Libani igomba gushyirwa mu masezerano yo guhagarika imirwano.

Umuvugizi wa Minisiteri y'Ububanyi n'Amahanga ya Irani yavuze ku wa gatatu ko gukomeza ibikorwa bya gisirikare bya Isiraheli muri Libani bizafatwa nk'ibinyuranye n'amasezerano, kandi ko "hazafatwa ingamba zikenewe".

Amasezerano avuga ko kuva ubu, nta ruhande ruzakora ibikorwa bya gisirikare rurwanya urundi cyangwa ngo rukore iterabwoba rya gisirikare, kandi ko impande zose zizubahiriza ubwigenge n'ubusugire bwa Libani.

Ariko, ntibirasobanuka neza uburyo Israel izakira iki gice cy'amasezerano.

Kubaha ububasha bwa buri ruhande

Iyo nyandiko ivuga ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Irani byubaha ubusugire bwa buri gihugu, imipaka yacyo, kandi ko buri igihugu kizirinda kwivanga mu bibazo by'imbere mu gihugu kindi.

Nk'uko amasezerano abivuga, impande zombi zemeranyije kutazakora ibikorwa bishobora gusobanurwa nko kwivanga muri politiki y'imbere mu gihugu kindi, mu miyoborere cyangwa mu bibazo by'igihugu by'uruhande rw'urundi.

Iki gikorwa gishobora kwakirwa nabi n'imitwe itavuga rumwe n'ubutegetsi ya Irani, imaze igihe kinini yizeye inkunga ya Amerika mu bikorwa byayo byo gushyira igitutu kuri guverinoma ya Tehran kugira ngo igire impinduka muri politiki.

Mu ntangiriro z'uyu mwaka, Perezida wa Amerika Donald Trump yasezeranyije abigaragambya bo muri Irani ko "ubufasha buri mu nzira" ubwo imyigaragambyo minini yo kwamagana leta yatangiraga mu mijyi itandukanye ya Irani.

Iminsi 60 y'ibiganiro

Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Irani byiyemeje kuganira no kugera ku masezerano ya nyuma mu minsi 60.

Ariko, icyo gihe gishobora kongerwa impande zombi zemeye kubikora.

Kubara iminsi 60 byatangiye ku mugaragaro nyuma y'uko abayobozi b'ibihugu bashyize umukono ku masezerano y'ubwumvikane.

Amerika igiye guhagarika inzitizi za gisirikare

Nk'uko ingingo ya kane y'amasezerano ibivuga, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zemeye gutangira gukuraho inzitizi za gisirikare zashyizwe ku byambu bya Iran.

Amasezerano avuga ko inzitizi zizakurwaho burundu mu minsi 30. Muri icyo gihe, umubare w'amato yemerewe kunyura mu byambu bya Irani na Amerika uzaba ungana n'umubare w'ingendo zo mu mazi Irani yasubije mu muhora wa Hormuz.

Byongeye kandi, mu minsi 30 nyuma yo gusinya amasezerano ya nyuma, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zasezeranyije gukura ingabo zayo mu turere twegereye Irani.

Umuhora wa Hormuz

Igice cy'amasezerano kivuga ko Irani nimara gusinya amasezerano y'ubwumvikane, izafata ingamba zo gukoresha "imbaraga zayo zose" kugira ngo amato y'ubucuruzi anyure mu mutekano mu muhora wa Hormuz nta kiguzi.

Iyi ni yo ntego y'ingenzi ya Amerika kuva intambara yatangira, cyane cyane nyuma y'uko uwo muhora ufunzwe bigatuma ibiciro bya peteroli ku isi bizamuka cyane.

Inkunga yo kubaka Iran

Ingingo ya gatandatu ivuga ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika n'abafatanyabikorwa bayo bo mu karere bazategura gahunda ya nyuma kandi yumvikanyweho n'impande zombi ifite agaciro ka miliyari 300 z'amadolari yo kubaka no guteza imbere ubukungu bwa Irani.

Gahunda ya nyuma yo gushyira mu bikorwa iyi gahunda izemezwa mu minsi 60 nyuma y'uko amasezerano ya nyuma asinywe, kandi Leta Zunze Ubumwe za Amerika zizatanga impushya, n'ibihano bikenewe kugira ngo byorohereze ishyirwa mu bikorwa ryayo.

Ariko, aya masezerano ntagaragaza ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika zizatanga umusanzu mu buryo butaziguye mu by'imari.

Gukuraho amategeko

Leta Zunze Ubumwe za Amerika zizahagarika ibihano byose by'ubukungu byafatiwe Irani, harimo n'ibihano byafatiwe hakurikijwe ibyemezo by'Inama y'Umutekano y'Umuryango w'Abibumbye ndetse n'ibyashyizweho na Leta Zunze Ubumwe za Amerika mu izina ryayo.

Ariko, gahunda yo gushyira mu bikorwa iyi ngamba ntabwo irasobanuka neza.

Irani yahuye n'ibibazo bikomeye by'ibi bihano, aho ubukangurambaga bwa Amerika buzwi nka "Operation Economic Fury" bugamije guca Tehran mu rwego rw'imari mpuzamahanga.

'Nta ntwaro za nikleyeri'

Irani yemeye kutazishakira, cyangwa kugura intwaro za nikleyeri, aho impande zombi zemeranyije guhangana n'ubucucike bwa uranium bumaze kuba mu maboko ya Tehran.

Perezida wa Amerika, Donald Trump, yavuze ko kubuza Irani kubona intwaro za nikleyeri byari hafi 99% by'intego ye ubwo yatangizaga igikorwa "Epic Fury" mu ntangiriro z'uyu mwaka.

Uko ibintu bihagaze ubu

Ingingo ya 9 n'iya 10 z'amasezerano zivuga ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Irani byiyemeje gukomeza "uko gahunda yabyo ya nikleyerii imeze ubu"

Ibi bivuze ko Leta Zunze Ubumwe za Amerika zitazashyiraho ibihano bishya muri icyo gihe cy'inzibacyuho kuri Iran.

Ahubwo, Leta Zunze Ubumwe za Amerika zizakomeza gutanga uburenganzira ku bijyanye no kohereza peteroli muri Irani, ibikomoka kuri peteroli, n'izindi serivisi zijyanye nayo.

Gukurikirana ibyagezweho n'ibiganiro bya nyuma

Ingingo za nyuma kuva ku ya 12 kugeza ku ya 14 z'inyandiko zigaragaza uburyo amasezerano azashyirwa mu bikorwa n'uko bizayoborwa.

Icyambere Leta Zunze Ubumwe za Amerika na Irani bizashyiraho "uburyo" bwo gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry'Amasezerano y'Ubwumvikane no kwemeza ko impande zose zubahiriza amasezerano y'ejo hazaza. Ariko, ntabwo birasobanuka neza uburyo uko ubwo buryo buzashyirwa mu bikorwa.

Amasezerano y'ubwumvikane amaze gusinywa no gutangira gushyirwa mu bikorwa, impande zombi zizatangira ibiganiro ku mugaragaro kugira ngo habeho amasezerano ya nyuma kandi ahoraho.

Inyandiko isobanura ko amasezerano ya nyuma azemezwa ku mugaragaro kandi yemezwe binyuze mu cyemezo cy'Inama y'Umuryango w'Abibumbye ishinzwe umutekano.

Ibi bivuze ko ayo masezerano azagira imbaraga mu rwego mpuzamahanga mu by'amategeko, akubiyemo kugenzura no gushyira mu bikorwa amategeko hakurikijwe gahunda y'Umuryango w'Abibumbye.