Uriko ubona ku rubuga aherekana amakuru mu nyandiko gusa, hakoresha uburyo buke. Ja ku rubuga nyamukuru ubone amakuru mu nyandiko iherekejwe n'amasanamu.
Njana ku rubuga nyamukuru canke aho gusoma gusa
Ibindi vyerekeye ingene urwo rubuga rugutwara uburyo (ama mega) buke
U Rwanda rwamaganye ibihano 'birenganya' Amerika yafatiye kompanyi zarwo z'amabuye y'agaciro
- Umwanditsi, Didier Bikorimana
- Igikorwa, BBC Gahuzamiryango
- Yatangajwe
- Igihe co gusoma: iminota 5
Leta y'u Rwanda yamaganye ibihano ivuga ko birurenganya kandi bidatanga umusaruro Amerika iherutse gufatira kompanyi z'amabuye y'agaciro zarwo n'abazikuriye, ibashinja kuba umufatanyabikorwa w'ingenzi w'umutwe w'inyeshyamba wa M23 urwanya ubutegetsi bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC).
Ni bwo bwa mbere leta y'u Rwanda igize icyo itangaza mu buryo bweruye kuri ibyo bihano Amerika yafashe ku wa kane ushize, ubwo Minisitiri w'imari Scott Bessent yavugaga ko Amerika itazemerera "udutsiko kungukira mu bucuruzi bunyuranyije n'amategeko bw'amabuye y'agaciro no guteza umutekano mucye mu karere".
Mu kiganiro yagiranye na televiziyo France 24 cyatangajwe ku wa mbere, Minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'u Rwanda Olivier Nduhungirehe yibajije impamvu u Rwanda "rwonyine" ari rwo rufatirwa ibihano, mu gihe amasezerano y'amahoro – yayobowe n'Amerika yashyizweho umukono mu Kuboza (12) mu 2025 hagati ya Perezida w'u Rwanda Paul Kagame na Perezida wa DRC Félix Tshisekedi – areba impande zombi.
Nduhungirehe yagize ati: "Rero turimo gutenguhwa n'ubuhuza bw'Amerika bugenda burushaho kubogama."
Si ubwa mbere abategetsi bo mu Rwanda bashinje leta y'Amerika kubogamira kuri DRC.
Umunyamakuru Marc Perelman wa France 24 yabwiye Nduhungirehe ko Amerika ifata ko u Rwanda ari rwo "nyirabayazana" mu kibazo cy'intambara yo mu burasirazuba bwa DRC, bikaba ari yo mpamvu irufatira ibihano.
Yanamubajije ukuntu u Rwanda rwizera "umuhuza ubogamye". Nduhungirehe yasubije ati: "Twizera amahoro, turizera kuko dushaka amahoro mu karere kandi twafashe ingamba zifatika zo kwihutisha ibyo twemeranyijeho.
"Ariko ku rundi ruhande, turimo kubwira umuhuza Amerika ko twasinyanye amasezerano y'amahoro n'uruhande rwitwa DRC, rwiyemeje agahenge no kurandura FDLR. Ntushobora kugera ku mahoro mu gihe uruhande rumwe ari rwo rwonyine rushyira mu bikorwa ibyo rusabwa mu masezerano."
Kinshasa ivuga ko yashyize imbaraga mu bikorwa byo kurandura umutwe w'inyeshyamba wa FDLR ndetse iburira ko umusirikare wayo uzafatwa akorana na wo azabihanirwa. Gusa ishimangira ko ubusugire bwa DRC bugomba kubahirizwa, u Rwanda rugakura ingabo zarwo ku butaka bwayo.
Minisitiri Nduhungirehe yongeyeho ati: "Biriya bihano mbere na mbere biraturenganya, bireba uruhande rumwe kandi ntibitanga umusaruro. Kandi si akazi k'umuhuza gufata ibihano, ndetse umuhuza aramutse afashe ibihano, gufatira ibihano uruhande rumwe rwonyine, icyo bishobora gukora gusa ni ukongerera imbaraga urundi [ruhande]."
Mu gufata ibyo bihano, Minisitiri Bessent yavuze ko "Umutungo w'amabuye y'agaciro wa Repubulika ya Demokarasi ya Congo ni uw'Abanye-Congo nyine. Tuyobowe na Perezida [Donald] Trump, tuzakomeza gufata ingamba ihamye ku bateza urugomo, ikoreshwa nabi [ry'iby'abandi], n'abagaba ibitero ku Banye-Congo."
Leta ya DRC yashimye ibyo bihano ivuga ko Leta Zunze Ubumwe z'Amerika "zimaze gutera indi ntambwe mu kurwanya ibico bigaburira intambara yo mu burasirazuba" bw'icyo gihugu. Umuvugizi wa leta ya DRC Patrick Muyaya yatangaje ku rubuga X ko ibi bihano "byibutsa u Rwanda ko byihutirwa gukura ibiganza byarwo kuri RDC..."
Abafatiwe ibyo bihano ni kompanyi Gasabo Gold Refinery LTD (inazwi nka Gasabo Gold) itunganya zahabu, ikorera i Kigali, umuyobozi (chairman) wayo Jean Malic Kalima na Bosco Kayobotsi, ushinzwe ibikorwa byayo bya buri munsi (General Manager).
Amerika ivuga ko Kalima anagenzura ibikorwa by'izindi kompanyi zo mu Rwanda zicukura amabuye y'agaciro, ari zo Bugambira Mines LTD (Bugambira Mines), Wolfram Mining and Processing LTD (Wolfram Mining), na Rwinkwavu Mining Corporation LTD (Rwinkwavu Mining), na zo ikaba yarazifatiye ibihano.
BBC Gahuzamiryango yagerageje kuvugana na kompanyi Gasabo Gold Refinery n'umuyobozi wayo Kalima, kugeza ubu ntibarasubiza.
Ibi bihano byakurikiye ibindi Amerika yafatiye ingabo z'u Rwanda (RDF) n'abajenerali bane b'u Rwanda muri uyu mwaka, ibashinja kugira uruhare mu ntambara mu burasirazuba bwa DRC.
DRC, Amerika n'inzobere za ONU bashinja u Rwanda gufasha umutwe wa M23 mu kuwuha imyitozo, abasirikare, amategeko, no kugenzura imikorere yawo, mu ntambara yongeye kubura mu mpera y'umwaka wa 2021, nubwo imaze imyaka hafi 30 ihagarara ikongera ikubura.
Inzobere za ONU zigereranya ko u Rwanda rufite abasirikare bari hagati ya 6,000 na 7,000 ku butaka bwa DRC.
U Rwanda ruhakana ibyo birego, rukavuga ko rwashyizeho "ingamba z'ubwirinzi" kubera inkeke ku mutekano warwo ruvuga ko ziterwa n'umutwe wa FDLR urwanya ubutegetsi bw'u Rwanda, ukorera mu burasirazuba bwa DRC.
Mu mwaka ushize, umuryango w'Ubumwe bw'Uburayi na wo wafatiye ibihano kompanyi Gasabo Gold Refinery – uvuga ko ari yo "yonyine" itunganya zahabu mu Rwanda – kubera "gutumiza zahabu mu buryo bunyuranyije n'amategeko ivuye mu turere tugenzurwa na M23 muri DRC, bityo ikungukira mu ntambara cyangwa umutekano mucye muri DRC".
M23 igenzura uturere twinshi two mu ntara za Kivu ya Ruguru na Kivu y'Epfo mu burasirazuba bwa DRC – bukungahaye ku mabuye y'agaciro – turimo n'imijyi ya Goma na Bukavu.
Amerika ivuga ko M23 ikoresha uwo mutungo mu "kugura intwaro n'ibikoresho, kuriha abarwanyi, no gukorera amabi Abanye-Congo b'abasivile". Mu gihe cyashize, M23 yahakanye ibirego nk'ibyo by'ubugizi bwa nabi.