کمبود داکتران زن در افغانستان؛ «نوزادم در تشناب متولد شد»

«اینجا در قریه رسم است که وقتی زنی باردار می‌شود، هیچ وقت به پزشک مراجعه نمی‌کند.»

این، گفته‌های مادر پنج فرزند در یک ولایت مرکزی افغانستان، به فاصله یک ساعت رانندگی از کابل است.

او می‌گوید: «در خانه‌های ما، وقتی زنان درد زایمان می‌گیرند، ابتدا تمام اعضای خانواده نسخه‌های خودشان را براو عملی می‌کنند. یک پارچه بردارید، آن را گرم کنید، روی شکمش بگذارید، روی کمرش بگذارید و کمرش را چرب کنید.»

صدای زن گرفته است، تند تند حرف می‌زند و می‌گوید آنچه از سر گذرانده یا دیده، او را عصبانی کرده است.

او می‌افزاید: «یک زن در هنگام زایمان در جای گرم دراز می‌کشد، تمام دردهای زایمان را در خانه تحمل می‌کند.»

«از ساعت پنج صبح درد به سراغم آمد و تا ساعت ۷ شام در خانه درد کشیدم.»

در این ولایت که به کابل هم نزدیک است، شفاخانه ولایتی وجود دارد، اما زنی که مادر هشت فرزند است و نخواست نامش ذکر شود،‌ گفت که باشنده یک ولسوالی دور از مرکز ولایت است. ما دراین گزارش از او با نام مستعار زرمینه یاد می‌کنیم.

او گفت: «ما در یک خانواده پرجمعیت زندگی می‌کنیم. زنان خانواده ما برای زایمان به شفاخانه برده نمی‌شوند.»

زرمینه می‌گوید که در زایمان اولش مرگ را به چشم خود دید: «نوزادم ساعت ۷ شام در تشناب سرد روی سمنت سخت متولد شد. آنقدر خونریزی شدید داشتم که تمام بدنم خون‌آلود شده بود. جفتم بیرون نیامد، خونریزی نداشتم. بعدا مرا به شفاخانه رساندند و ساعت ۱۰ صبح جفتم افتاد.»

«باردار بودم، اما از ترس خسرم نمی‌توانستم به شفاخانه بروم»

زرمینه می‌گوید که پس از آن حادثه وضعیت در خانه‌شان تغییر کرده و حالا زنان در هنگام زایمان به شفاخانه برده می‌شوند.

اما زن دیگری در کابل می‌گوید که وضعیت در خانواده‌ شوهرش تا حد زیادی مانند گذشته است. او هم نمی‌خواهد نامش ذکر شود و ما در این گزارش از او با نام مستعار نادیه یاد می‌کنیم.

نادیه می‌گوید ۱۷ ساله بود که برای مدتی به پاکستان مهاجرت کردند. او می‌افزاید که خودش کمی درس خوانده، اما خانواده شوهرش بی‌سواد هستند.

این زن می‌گوید که مانند خیلی از زنان دیگر، علاوه بر خشونت خانوادگی از خدمات صحی نیز محروم بود.

نادیه می‌گوید: « خسرم می‌گفت همه زن‌ها قبلی خانواده در خانه زایمان کردند، شما هم نباید داکتر بروید، این حرف احمقانه است.»

او می‌گوید وقتی اولین فرزندش به دنیا آمد، ۲۴ ساعت را در خانه درد می‌کشید.

«خسرم ناآگاه بود، نگذاشت دکتر بروم، وقتی درد داشتم از شرم نمی توانستم جیغ بزنم، مادرشوهرم مرا نگاه می کرد، اما هیچ کمک انسانی به من نمی‌کرد.»

به گفته نادیه، وقتی درد خیلی زیاد شد، خانواده اش تصمیم گرفتند او را به شفاخانه ببرند.

«من در حال زایمان بودم اما پیاده به سمت شفاخانه رفتم. همینقدر مرا به داکتر نشان دادند که طقل چه وقت به دنیا می‌آید.»

او می‌گوید که خانواده خسرش او را نگذاشتند در شفاخانه زایمان کند.

«داکتر به مادرشوهرم گفت که باید در شفاخانه زایمان کنم، اما او به دلیل ترس از خسرم مرا به خانه بازگرداند. آنان زنی سالخورده به نام ببو او را آوردند. او در تاریکی شب به من کمک کرد زایمان کنم.»

خطرات زایمان در خانه

شینکی وردگ، متخصص نسایی ولادی در کابل، می‌گوید اگرچه ممکن است برخی خانواده‌ها فکر کنند زایمان در خانه آسان یا بدون هزینه است، اما می‌تواند به قیمت جان مادر و نوزاد تمام شود.

داکتر وردگ برخی از خطرات زایمان در خانه را اینگونه شرح می‌دهد:

داکتر شینکی تأکید می‌کند که همه اینها موارد اضطراری هستند و فقط پزشک می‌تواند با امکانات کامل طبی در شفاخانه از بروز آنها جلوگیری کند و جان مادر و نوزاد را نجات دهد.

او می‌افزاید: «در جریان زایمان در خانه، انواع خطرات برای مادر و نوزاد وجود دارد، بنابراین ضروری است که مادر به موقع به شفاخانه منتقل شود و در آنجا زایمان کند.»

چه نکاتی را باید در هنگام زایمان در خانه رعایت کرد؟

داکتر شینکی وردگ می‌گوید که در قدم اول باید هر زنی برای زایمان به شفاخانه برده شود، اما اگر مجبور باشد در خانه زایمان کند، این نکات باید در نظر گرفته شود:

«مرگ یک زن در هردوساعت حین زایمان»

وزارت صحت عامه حکومت طالبان ادعا می‌کند که در یک سال گذشته «۲۲۰ زن» در سراسر کشور حین زایمان جان باختند.

داکتر شرافت زمان، سخنگوی این وزارت، گفت: «پیش از این، ۶۰۰ منطقه وجود داشت که از نظر خدمات بهداشتی، مناطق سفید محسوب می‌شدند، به این معنی که اصلاً خدمات بهداشتی نداشتند. اکنون، بیش از ۴۰۰ مرکز تأسیس شده و کار ساخت شماری از مراکز دیگر در حال انجام است.»

او افزود که این وزارتخانه در تلاش است تا خدمات بهداشتی را در سراسر کشور گسترش دهد، اما هنوز هم به دلیل موقعیت جغرافیایی برخی مناطق یا تصمیمات خانوادگی، زنان مجبور به زایمان در خانه هستند.

آقای امرخیل گفت: «در برخی مناطق مشکلات فرهنگی وجود دارد و در برخی جاها، آگاهی عمومی پایین است، بنابراین زنان در خانه زایمان می‌کنند.»

اما براساس آمار ارائه شده از سوی سازمان جهانی صحت، در سال ۲۰۲۵ از هر صد هزار زن ۶۲۰ نفرشان در هنگام زایمان یا چند ساعت بعد از آن جان دادند. یعنی در هر دوساعت یک زن حین زایمان یا براثر عوارض ناشی از بارداری جان خود را از دست داد.

این سازمان می‌گوید که افغانستان با کمبود داکتران زن روبرو است.

این درحالی است که حکومت طالبان در افغانستان آموزش دختران و زنان را بالاتر از صنف ششم ممنوع کرده و مراکز آموزش قابلگی را نیز تعطیل کرده است. امری که دسترسی پزشکان به مادران را محدودتر و دشوارتر کرده است.

داکتران می‌گویند برخی از مادران در افغانستان در شرایطی جان خود را از دست می‌دهند که به خدمات پزشکی پیشرفته نیاز ندارند و صرفا حضور یک پزشک یا قابله حرفه‌ای می‌تواند زندگی آنها را نجات دهد.