چرا پیروزی حزب آلترناتیو برای آلمان در یک ایالت کوچک، اروپا را نگران کرده است؟

«زلزله سیاسی»، «زمین‌لرزه‌ای اجتماعی و سیاسی» و «نقطه عطفی برای آلمان».

تحلیلگران سیاسی و بسیاری از رسانه‌ها، پیروزی چشمگیر حزب ضد مهاجرت «آلترناتیو برای آلمان» در انتخابات محلی روز یکشنبه در آلمان را با چنین عباراتی توصیف کردند. اما آیا این توصیف‌ها اغراق‌آمیز است؟

زاکسن-آنهالت یکی از کوچک‌ترینِ ۱۶ ایالت آلمان است. از مجموع ۵۹ میلیون واجد شرایط رای دادن در سراسر کشور، تنها حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در این ایالت زندگی می‌کنند. با این اوصاف، گرایش‌های سیاسی این منطقه تا چه اندازه می‌تواند اهمیت داشته باشد، آن هم در شرایطی که حزب آلترناتیو برای آلمان تنها با اختلافی اندک از کسب اکثریت مطلق بازماند؟

پاسخ این است: بسیار زیاد.

نخست و بیش از همه، در خود آلمان.

این رای‌گیری شاید در سطح ایالتی برگزار شده باشد، اما پیامدهای آن در سطح ملی احساس خواهد شد. پیروزی قاطع حزب آلترناتیو برای آلمان فشار بیشتری بر دولت ائتلافی میانه‌رو در برلین وارد می‌کند؛ دولتی که از پیش نیز با مشکلات فراوانی روبه‌رو بوده است. این نتیجه حتی ممکن است به آخرین ضربه سیاسی به فردریش مرتس، صدراعظم محافظه‌کار و به‌شدت نامحبوب آلمان، تبدیل شود. او وعده داده بود محبوبیت حزب آلترناتیو برای آلمان را کاهش دهد.

این مشکلات سیاسی، آلمان را که قدرتمندترین کشور اتحادیه اروپا به شمار می‌رود، بیش از پیش تضعیف و سرگرم مسائل داخلی خواهد کرد؛ آن هم در زمانی که اروپا با بحران‌های متعددی دست‌وپنجه نرم می‌کند، از تلاش برای مهار تهاجم روسیه گرفته تا مقابله با تعرفه‌های دونالد ترامپ و تهدیدهای اقتصادی ناشی از چین.

نتیجه انتخابات زاکسن-آنهالت همچنین در سراسر آلمان به بازاندیشی و پرسش‌های جدی دامن زده است؛ کشوری که سایه گذشته نازی‌ها همچنان بر آن سنگینی می‌کند. این نخستین پیروزی انتخاباتی چشمگیر یک حزب ملی‌گرای راست‌گرا، با شانس واقعی برای مشارکت در حکومت، دست‌کم در سطح ایالتی، از زمان سقوط رایش سوم در سال ۱۹۴۵ به شمار می‌رود.

مقام‌های آلمان، حزب آلترناتیو برای آلمان را تا حدی «ضد دموکراتیک» توصیف کرده‌اند و شماری از شاخه‌های منطقه‌ای این حزب، از جمله شاخه زاکسن-آنهالت، از سوی نهادهای مسئول به‌عنوان گروه‌هایی راست افراطی شناخته شده‌اند.

این حزب همواره در شرق آلمان از محبوبیت بیشتری برخوردار بوده است، اما اکنون در نظرسنجی‌ها در سطح ملی نیز به‌عنوان بزرگ‌ترین حزب سیاسی کشور مطرح می‌شود.

به نظر می‌رسد جریان اصلی سیاست در آلمان نتوانسته پاسخگوی مطالبات رای‌دهندگان باشد. اکنون این پرسش مطرح است که بزرگ‌ترین اقتصاد اروپا و پرجمعیت‌ترین کشور این قاره، اگر روسیه را کنار بگذاریم، چه مسیری را در پیش خواهد گرفت؟

اما تاثیرات زاکسن-آنهالت به مرزهای آلمان محدود نمی‌شود.

رئیس‌جمهور امریکا شخصا به‌سرعت نتایج اولیه انتخابات این ایالت را در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» منتشر کرد.

پیام حزب آلترناتیو برای آلمان، شامل مخالفت با مهاجرت، مخالفت با آنچه «فرهنگ ووک» خوانده می‌شود و شعار «آلمان برای آلمانی‌ها»، شباهت زیادی به شعارهای جنبش «عظمت را دوباره به آمریکا بازگردانیم» دونالد ترامپ دارد. این حزب، مانند شماری دیگر از احزاب ملی‌گرا در اروپا، بسیاری از تاکتیک‌های سیاسی خود را از ترامپ الهام گرفته است؛ از زیر سئوال بردن رسانه‌های جریان اصلی و استقلال قضات گرفته تا وعده «عظمت را دوباره به آلمان بازگردانیم».

با این حال، جالب است که نام رئیس‌جمهور امریکا به‌ندرت در کارزارهای انتخاباتی اروپا مطرح می‌شود، چون سیاستمداران به‌خوبی می‌دانند که او در میان بسیاری از رای‌دهندگان اروپایی محبوبیت چندانی ندارد.

اندکی پس از انتشار پیام ترامپ در شبکه‌های اجتماعی، کریل دمیتریف، بازرگان بانفوذ روس و مدیرعامل صندوق سرمایه‌گذاری روسیه نیز به این موضوع واکنش نشان داد.

او نتیجه انتخابات را «تاریخی» توصیف کرد و دولت آلمان را «بی‌اعتبار» و صدراعظم این کشور را «تحقیرشده» خواند. دمیتریف همچنین فردریش مرتس را با کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر پیشین بریتانیا، مقایسه کرد که تابستان امسال ناچار به کناره‌گیری شد.

شاید این پرسش مطرح شود که روسیه چه علاقه‌ای به انتخابات یک ایالت در آلمان دارد و اشاره دمیتریف به بریتانیا چه معنایی داشت؟

حكومت آلمان بزرگ‌ترین کمک‌کننده به اوکراین است و بریتانیا نیز موشک‌هایی در اختیار کی‌یف قرار داده که برای حمله به اهدافی در داخل خاک روسیه استفاده شده‌اند؛ موضوعی که خشم شدید مسکو را برانگیخته است.

در مقابل، حزب آلترناتیو برای آلمان رویکردی نسبتاً نزدیک‌تر به روسیه دارد. این حزب خواستار توقف کمک‌های نظامی به اوکراین، پایان تحریم‌های علیه مسکو و ازسرگیری خرید انرژی ارزان‌قیمت روسیه است. صنعت آلمان که به انرژی وابستگی زیادی دارد، پس از قطع واردات انرژی روسیه در پی تهاجم گسترده این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲، ضربه اقتصادی سنگینی متحمل شد.

رویکرد ملایم‌تر حزب آلترناتیو برای آلمان در قبال روسیه، در شرق آلمان جذابیت دیگری نیز دارد؛ منطقه‌ای که همچنان در مقایسه با بخش غربی کشور فقیرتر است. این در حالی است که آلمان پس از فروپاشی دیوار برلین در سال ۱۹۸۹، برای ادغام بخش کمونیستی سابق خود، بنا بر برآوردهای مختلف و با در نظر گرفتن یا نگرفتن تورم، بین ۲/۳ تا ۳ تریلیون یورو هزینه کرده است.

زاکسن-آنهالت فقیرترین ایالت آلمان است و در آنجا، همانند بسیاری از مناطق شرق این کشور، اغلب می‌توان در میان رای‌دهندگان با پدیده‌ای روبه‌رو شد که «اوستالگی» نام دارد؛ اصطلاحی که به نوعی نوستالژی برای شرق آلمان و حس دلتنگی نسبت به دوران نسبتاً باثبات‌ترِ حکومت کمونیستی اشاره دارد.

اتحادیه اروپا نیز انتخابات زاکسن-آنهالت را با دقت زیر نظر داشت. ۱۲ ماه آینده فصل پرفشاری از انتخابات در کشورهای عضو اتحادیه خواهد بود و انتظار می‌رود در کشورهایی کلیدی مانند فرانسه، ایتالیا، اسپانیا و پولند انتخابات برگزار شود. بروکسل نگران است که احزاب «تندرو»، به‌ویژه در جناح راست طیف سیاسی، در سراسر اروپا از این فضا سود ببرند.

سانتیاگو آباسکال، رهبر حزب ملی‌گرای «بکس» اسپانیا، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که پیروزی حزب آلترناتیو برای آلمان در زاکسن-آنهالت «امیدی بزرگ برای آلمان و اروپا» است.

در مقابل، بنجامین حداد، وزیر امور اروپا در حکومت فرانسه و از متحدان امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور این کشور، هشدار داد: «این لحظه‌ای جدی برای اروپا است؛ اینکه شاهد پیروزی راست افراطی در یک انتخابات منطقه‌ای در آلمان باشیم.»

حزب آلترناتیو برای آلمان و دیگر احزابی که با برچسب‌هایی چون «راست افراطی» یا «راست تندرو» توصیف می‌شوند، این عناوین را نمی‌پذیرند. از سوی دیگر، این احزاب از نظر لحن و برنامه سیاسی نیز تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. برای مثال، حزب «اجتماع ملی» فرانسه به رهبری مارین لوپن، دو سال پیش حزب آلترناتیو برای آلمان را به دلیل آنچه «رادیکال بودن بیش از حد» می‌خواند، از ائتلاف خود در پارلمان اروپا اخراج کرد. با این حال، بیشتر این احزاب در یک نکته اشتراک دارند: مخالفت با مهاجرت و تاکید شدید بر ملی‌گرایی؛ موضوعی که اتحادیه اروپا را به‌شدت نگران کرده است.

خواه شعار «اول آلمان» باشد، خواه «اول ایتالیا» یا «فرانسه برای فرانسوی‌ها»، نگرانی بروکسل این است که رشد احزاب ملی‌گرا، انسجام اروپا را در زمانی تضعیف کند که تحولات جهانی بیش از هر زمان دیگری به وحدت نیاز دارد.

احزابی مانند آلترناتیو برای آلمان یا حزب لیگ در ایتالیا معمولاً دیدگاهی عمیقا بدبینانه نسبت به اتحادیه اروپا دارند. اما بروکسل می‌گوید اروپا برای مقابله با فشارهای دونالد ترامپ یا حفاظت موثر از کسب‌وکارهای اروپایی در برابر هجوم کالاهای ارزان‌قیمت چینی، نیازمند اتحاد است.

نهادهای دفاعی اروپا نیز هشدار می‌دهند که هرگونه شکاف در تحریم‌های اعمال‌شده علیه روسیه یا کاهش تعهد برخی کشورها به ناتو، همان‌گونه که در مواضع حزب اجتماع ملی فرانسه یا حزب آلترناتیو برای آلمان دیده می‌شود، تنها مسکو را جسورتر خواهد کرد.

مسئولان امنیتی می‌گویند کشورهای اروپایی باید برای حمایت از اوکراین متحد بمانند، چون در غیر این صورت ممکن است کرملین به اقدام علیه کشورهای عضو ناتو، از جمله کشورهای حوزه بالتیک، وسوسه شود.

با این حال، رای‌دهندگان اروپایی نیز به‌خوبی از این تهدیدهای خارجی و تاثیر آن‌ها بر زندگی روزمره خود آگاه‌اند. آن‌ها نگران پیامدهای جنگ در اوکراین و خاورمیانه، فرسودگی خدمات درمانی، کاهش امنیت اقتصادی خانواده‌ها، مهاجرت کنترل‌نشده و امنیت در خیابان‌ها هستند.

و همین‌جا است که اهمیت نتیجه انتخابات زاکسن-آنهالت آشکار می‌شود. این نتیجه هشداری جدی برای احزاب سنتی سیاسی و نیز برای نهادهایی چون دستگاه قضایی و نهادهای امنیتی در سراسر اروپا است؛ همان نهادهایی که حزب آلترناتیو برای آلمان آن‌ها را بخشی از «حاکمیت مستقر» و حافظ منافع خود می‌داند.

بسیاری از رای‌دهندگان در اروپا احساس می‌کنند احزابی که دهه‌ها از آن‌ها حمایت کرده‌اند، نتوانسته‌اند به مطالباتشان پاسخ دهند. روی آوردن به احزاب راست یا چپ در انتخابات لزوماً به این معنا نیست که همه آن‌ها ناگهان به افراط‌گرایی گرایش پیدا کرده‌اند.

شعار انتخاباتی حزب آلترناتیو برای آلمان در زاکسن-آنهالت این بود: «همه‌چیز ممکن است!»؛ شعاری که با وعده بازگرداندن حس افتخار ملی به آلمانی‌ها همراه بود. این حزب هنوز هرگز در جایگاه اداره دولت آزموده نشده است، اما به نظر می‌رسد شمار فزاینده‌ای از رای‌دهندگان حاضرند به آن فرصت بدهند.