چرا جاپان واردات ام از هند را ممنوع کرد؟

هند بزرگ‌ترین تولیدکننده ام در جهان است و انواع و اقسام گونه‌گونی از این میوه خوشمزه در این کشور پرورش و تولید می‌شود که طعم و عطر آن‌ها طرفداران پرشماری در سراسر دنیا دارد. یکی از این کشورها جاپان است؛ اما امسال مردم این‌کشور نخواهند توانست طعم این ام‌ها را بچشند.

جاپان امسال واردات ام از هند را ممنوع کرده است. مقامات جاپانی می‌گویند این اقدام پس از مشاهده نقص و کوتاهی در فرآیند دفع آفات (کنترل حشرات) صورت گرفته است.

پیش از این نیز در دهه ۱۹۸۰ میلادی، جاپان خرید ام از هند را متوقف کرده بود. آن زمان این یک ممنوعیت پیشگیرانه بود؛ در واقع جاپان بیم آن را داشت که تخم مگس‌ها و حشرات میوه‌خوار هندی به این کشور منتقل شود و به بخش زراعت جاپان آسیب بزند.

پس از حدود دو دهه، درهای جاپان به روی ام‌های هندی باز شده بود، اما به نظر می‌رسد که تاریخ دوباره در حال تکرار است.

جاپان هر سال با آغاز فصل ام، تعدادی از بازرسان خود را به دهلی می‌فرستد. این مقامات از طریق یک فرآیند ویژه به بررسی و آزمایش محصول می‌پردازند که به آن «فرآیند حرارت‌دهی با بخار آب» می‌گویند.

این یک روش برای ایمن‌سازی ام‌ها در برابر حشرات و تخم‌های آنهاست. در این فرآیند، میوه‌ها برای مدتی در یک اتاقک دارای هوای گرم قرار داده می‌شوند تا حشرات موجود در داخل میوه از بین بروند.

امسال در جریان بازرسی‌ها، نقص‌هایی در این فرآیند گندزدایی ام‌ها پیدا شد. پس از آن، «انجمن حفاظت از گیاهان یوکوهاما» در جاپان با صدور اطلاعیه‌ای، از پذیرش ام‌های هندی خودداری کرد. این انجمن همچنین اعلام کرد که واردات ام از هند تا زمانی که مقامات جاپانی به رضایت و اطمینان کامل نرسند، متوقف خواهد ماند.

این موضوع دقیقا در زمان اوج فصل برداشت و فروش ام رخ داده است. صادرکنندگان پیش از این نیز به دلیل تنش‌های جاری در چندین کشور آسیب دیده‌اند؛ چرا که ایجاد مانع در مسیرهای بحری باعث افزایش هزینه بیمه کشتیرانی و در نتیجه بالا رفتن هزینه‌های شرکت‌های حمل‌ونقل شده است. پیامد این وضعیت می‌تواند نه تنها بر صادرات ام، بلکه بر صادرات سایر کالاها نیز تأثیر بگذارد.

متخصصان چه می‌گویند؟

شلندرا راجان، مدیر پیشین بخش تحقیقات «مؤسسه مرکزی باغبانی مناطق نیمه‌گرمسیری»، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی می‌گوید: «اگر در یک محموله، میزان باقی‌مانده [آفات و سموم] از حد مجاز فراتر باشد یا نقص دیگری دیده شود، از ورود جلوگیری می‌شود. هر کشوری قوانین خاص خود را دارد، اما جاپان همواره یکی از سخت‌گیرترین بازارهاست. مقامات آنجا حتی از کوچک‌ترین نقص‌ها نیز چشم‌پوشی نمی‌کنند. فرآیند حرارت‌دهی با بخار آب نیز دقیقا با در نظر گرفتن نیازها و استنداردهای آن‌ها راه‌اندازی شد، زیرا می‌خواستند از ورود مگس میوه جلوگیری کنند.»

آقای راجان می‌گوید که هند بیشترین حجم ام خود را به کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌کند که قوانین آن‌ها به سرسختی جاپان نیست.

به گفته او، پیش‌بینی نمی‌شود که این ممنوعیت تأثیر بسیار بزرگی [بر کل صادرات] داشته باشد.

او در ادامه می‌افزاید که هر کشوری قوانین و استانداردهای کیفی مخصوص خود را دارد و کشورهای صادرکننده باید خود را بر همان اساس آماده کنند. هند نیز در حال حاضر مشغول بهبود و اصلاح سیستم‌های خود مطابق با این استانداردها است.

بسیاری از کشورها پیش از واردات میوه و سبزیجات به خاک خود، خواستار انجام فرآیند حرارت‌دهی با بخار آب (VHT) هستند تا از ورود هرگونه بیماری به کشورشان جلوگیری کنند. جاپان در این زمینه بسیار سخت‌گیر است.

پشت این سخت‌گیری، تجربه قدیمی جاپان نهفته است. در دهه ۱۹۷۰ میلادی، مگس میوه در بخش‌های جنوبی این کشور شیوع پیدا کرد و بسیاری از میوه‌های دیگر را متأثر ساخت.

جاپان برای از بین بردن این مشکل، یک کارزار گسترده راه اندازی کرد. این یک فرآیند طولانی و پرهزینه‌ بود که چندین سال به طول انجامید.

به دلیل همین تجربه، قوانین زراعت و واردات در آنجا بسیار سخت‌گیرانه شد؛ تا جایی که امروزه در این‌کشور سیاست «تحمل صفر در برابر آفات» حاکم است.

پیش از این، برای رفع ممنوعیت دو دهه‌ای، چندین کارخانه فرآیند حرارت‌دهی با بخار آب در هند راه‌اندازی و صادرات از سر گرفته شده بود.

هند تا ۴۵ درصد ام دنیا را تولید می‌کند

هند بزرگ‌ترین تولیدکننده ام در جهان است. بر اساس آمارهای «سازمان توسعه صادرات محصولات کشاورزی و مواد غذایی فرآوری‌شده» (APEDA)، این کشور نزدیک به ۴۰ تا ۴۵ درصد از کل ام دنیا را تولید می‌کند.

در این کشور حدود یک‌هزار گونه مختلف از ام یافته می‌شود که بخش عمده‌ای از آن در داخل این کشور مصرف می‌شود. از شمال تا جنوب هند، ام‌ها تنوع و طعم‌های متفاوتی دارند. این میوه علاوه بر مصرف به صورت تازه، به روش‌های مختلفی نیز فرآوری و نگهداری می‌شود؛ به همین دلیل، هند با وجود اینکه بزرگ‌ترین تولیدکننده جهان است، حجم صادرات ام آن چندان بالا نبوده است.

بنا بر اعلام این سازمان، هند در سال ۲۵-۲۰۲۴ نزدیک به ۳۰ هزار تن ام تازه صادر کرده است که بیشترین سهم از این محموله‌ها به کشورهای امارات، آمریکا، بریتانیا، کویت و قطر ارسال شده است.

بر اساس توافق میان جاپان و هند، تنها گونه‌های خاصی از ام به این کشور صادر می‌شد که شامل «آلفونسو، کِزار، بانگاناپالی، لنگرا، چاوسا و مالیکا» است.

در این میان، آلفونسو از محبوبیت بسیار ویژه‌ای برخوردار است. این نوع ام که در مناطق راتناگیری و دوگاد در ایالت مهاراشترا پرورش می‌یابد، به خاطر طعم، عطر و گوشت فراوانش جایگاه متمایزی دارد. این گونه در بازار جاپان به عنوان یک کالای لوکس شناخته می‌شد، اما اکنون روند صادرات آن برای مدتی نامعلوم متوقف شده است.

با توجه به گزارش‌های مختلف تجاری، هند سالانه به طور معمول بین چند صد تن تا حدود دو هزار متریک تن ام به جاپان صادر می‌کرده است که این رقم کمتر از یک درصد از کل صادرات ام هند را شامل می‌شود.

پای اعتبار و اعتماد به کل سیستم صادراتی هند در میان است

به گفته‌ کارشناسان، مسئله‌ٔ اصلی در اینجا «کمیت» نیست، بلکه «کیفیت» است. کشوری واردات ام از هند را متوقف کرده که به کنترل شدید کیفیت محصولاتش شناخته می‌شود. برای جاپان، این موضوع صرفاً به خود ام محدود نمی‌شود، بلکه پای اعتبار و اعتماد به کل سیستم صادراتی هند در میان است.

از نظر آن‌ها، این تصمیم می‌تواند یک «پیامد ترغیب‌کننده» نیز داشته باشد؛ یعنی تصمیمی که باعث شود دیگر افراد یا کشورها نیز به همان شیوه فکر و عمل کنند. به عبارتی دیگر، الزامی ندارد که دامنه‌ این اتفاق فقط به جاپان محدود بماند، بلکه می‌تواند به زنگ خطری برای سایر بازارهای جهانی نیز تبدیل شود.

این بحران درست زمانی دامن‌گیر هند شده است که پیش از این نیز بخش زیادی از محصول ام این کشور، به‌ویژه گونه‌های ممتاز و اعلا، آسیب دیده و از بین رفته بود.

اس. اینسرام علی، رئیس انجمن پرورش‌دهندگان ام هند در لکهنو، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی می‌گوید: «تیمی که از جاپان آمده بود، ام‌ها را رد کرد. ما از طریق صادرکنندگان در جریان این موضوع قرار گرفتیم. در حال حاضر، گفت‌وگوها میان مقامات دو کشور [برای حل این مشکل] جریان دارد.»

اینسرام علی درباره‌ وضعیت برداشت و تولید این محصول می‌گوید: «سرمای شدید در زمستان و به دنبال آن افزایش ناگهانی و چشمگیر دما، آسیب شدیدی به میزان باردهی درختان وارد کرده است. تولید ام در ایالت اوتار پرادش نسبت به گذشته به شدت کاهش یافته و همان مقدار محصولی هم که به‌دست آمده بود، بر اثر طوفان و بادهای شدید از بین رفت.»

او با ابراز نگرانی عمیق از این وضعیت می‌افزاید: «احتمالا امسال نیز فصل ام در ماه جون به پایان برسد».