شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
آیا میتوانیم بیابانها را سبز کنیم؟
وقتی به یک بیابان فکر میکنیم، معمولاً پهنههای وسیع گُبی (صحرای در جنوب مغولستان و شمال چین) یا صحرای بزرگ افریقا به ذهن میآید. اما در واقع، صحراها بسیار متنوعاند و میزان حیات نباتی، حیوانی و انسانی در آنها متفاوت است.
قاهره، پایتخت مصر، بزرگترین شهر صحرایی جهان است که بیش از ۲۳ میلیون نفر جمعیت دارد.
با اینحال، بهطور کلی بیابان محیطی بسیار خشک است که کمبود آب، رشد و بقای بیشتر موجودات زنده را دشوار میسازد.
و این صحراها در حال گسترش هستند. ملل متحد میگوید هر سال حدود یک میلیون کیلومتر مربع زمین سالم تخریب میشود.
با کمیابتر شدن زمینهای حاصلخیز روی زمین، آیا ممکن است آب را از راههای غیرمنتظره بهدست آورد و بیابانها را به مکانی مناسب برای رشد گیاهان تبدیل کرد؟
تغییر آبوهوا
یان لی، استاد علوم جغرافیایی در داشنگاه نورمال بیجینگ چین، توضیح میدهد که «بیابانزایی به این معناست که یک زمین طبیعی، مانند علفزار یا بوتهزار، کمکم خشکتر میشود و در نهایت به صحرا تبدیل میگردد.»
در دههٔ ۱۹۷۰، دانشمندی به نام ژول چارنی دریافت که فعالیتهای انسانی نقش مهمی در این روند دارد.
لی در برنامه کراودساینس، بیبیسی گفت: «وقتی تعداد دامها زیاد باشد، حیوانات تمام علفها را میخورند و زمین به سطحی برهنه یا ریگی تبدیل میشود.»
در چنین حالتی، آلبیدو یا میزان بازتاب نورِ سطح زمین تغییر میکند. ریگهای برهنه بسیار روشناند و نور خورشید را زیاد بازتاب میدهند.
وقتی زمین بهجای جذب گرما، آن را منعکس کند، هوای بالای آن به اندازهٔ کافی گرم نمیشود. در نتیجه، رطوبت کمتری تبخیر شده و ابرهای کمتری شکل میگیرد و منطقه باز هم خشکتر میشود.
لی با خود میاندیشد آیا ممکن است انجام برعکس این کار موثر باشد؛ «اگر بتوانیم آلبیدوی سطح زمین را کاهش دهیم، آیا بارندگی افزایش مییابد؟»
او میگوید صفحههای خورشیدی راه مناسبی برای این کار هستند، زیرا تیره رنگاند و سطح تیره، گرما را جذب میکند. این کار باعث گرم شدن هوا، بالا رفتن رطوبت و شکلگیری ابر میشود.
تیم او روشی ساخت که نشان میداد اگر ۲۰ درصد از بیابان صحرای بزرگ افریقا با صفحههای خورشیدی پوشانده شود چه اتفاقی میافتد.
آنها همچنان توربینهای بادی را نیز درنظر گرفتند.
لی توضیح میدهد که «توربینهای بادی ناهمواری سطح زمین را تغییر میدهند. اصطکاک بیشتر باعث انتقال انرژی بیشتر به فضا از طریق تلاطم میشود. این تلاطم به ایجاد آبوهوا و تشکیل ابر کمک میکند.»
روش آنها پیشبینی کرد که میزان متوسط بارندگی در سراسر صحرای بزرگ افریقا میتواند دو برابر شود.
اما در حال حاضر این فقط یک شبیهسازی است. مقدار صفحههای خورشیدی و توربینهای بادی مورد نیاز بسیار عظیم خواهد بود و نزدیک به دو میلیون کیلومتر مربع را میپوشاند؛ مساحتی تقریبا به اندازه مکسیکو یا اندونزیا.
لی همچنین افزود که این روش تنها در جاهایی مانند ساهارا مؤثر است که به اقیانوس نزدیکاند و هوای مرطوب میتواند به داخل خشکی کشیده شود.
بسیاری از بیابانهای دیگر، مانند گُبی یا صحراهای خاورمیانه، بیش از حد از دریا دور هستند.
گرفتن ابرها
در منطقهای که اغلب خشکترین جای زمین خوانده میشود، صحرای آتاکاما در چیلی، فناوریی وجود دارد که آب را مستقیماً از هوا جمعآوری میکند.
ویرجینیا کارتر، جغرافیهدان و استاد دانشگاه مایور در چیلی، متخصص ساخت این سیستمهای جمعآوری مه است.
او میگوید: «جمعآوری مه حدود ۵۰ سال پیش در چیلی آغاز شد. هدف این بود که آب را از ابرهای صحرا بهدست بیاوریم.»
شیوه کار بسیار ساده است: توری بین پایهها آویزان میشود و وقتی ابرهای مهآلود از میان آن عبور میکنند، قطرات آب شکل میگیرد. سپس آب از طریق لولهها به مخزنها هدایت میشود.
کارتر میگوید در شمال چیلی، بهطور میانگین میتوان روزانه دو لیتر آب در هر متر مربع جمعآوری کرد و در برخی مناطق این مقدار به هفت لیتر هم میرسد.
آیا این روش میتواند روزی به سبز شدن صحرا کمک کند؟
کارتر میگوید این امکان وجود دارد. تیم او اکنون پروژهای را در صحرای آتاکاما اجرا میکند که در آن از آب مه برای کِشت هیدروپونیک استفاده میشود؛ یعنی پرورش گیاهان در محلولهای مغذیِ آبی بهجای خاک.
اما این روش محدودیتهایی هم دارد. مقدار آبی که میتوان جمعآوری کرد نسبت به سایر شیوهها بسیار کمتر است و فقط در مکانهایی کار میکند که مه وجود داشته باشد، که معمولاً نزدیک ساحل هستند.
نمکزدایی آب دریا
با بالا رفتن سطح آب بحرها، آیا استفاده مستقیم از آب بحر میتواند راهحل باشد؟
نمکزدایی آب بحر بسیار قدرتمند است، اما روشهای امروزی آن انرژی زیادی مصرف میکند و اغلب به سوختهای فسیلی وابسته است.
کریستوفر سانسوم، استاد دانشگاه دِربی، در حال توسعهٔ دستگاههای کوچکتری است که از انرژی خورشیدی استفاده میکنند.
در این روش، آیینهها نور خورشید را روی لولهها متمرکز میکنند و آب بحر را میجوشانند تا نمک از آن جدا شود.
اما برای پاسخگویی به نیازهای انسانی، چه برسد به سبز کردن صحراها، نمکزدایی باید در مقیاسی بسیار بزرگ انجام شود.
و در هر صورت، مقدار بسیار زیادی نمک اضافی باقی میماند که میتواند به محیط اطراف این تأسیسات آسیب برساند.
آیا باید این کار را انجام دهیم؟
از نظر تئوریک، میتوان با تبدیل آب بحر به آب شیرین، جمعآوری ابرها یا حتی تغییر آبوهوا صحراها را سبز کرد.
اما بیابانها در اصل چیز بدی نیستند.
لی میگوید: «صحرا یک پدیده طبیعی روی زمین است. اگر یک صحرا پایدار باشد، مشکلی ندارد. میتوان آن را به حال خودش گذاشت.»
زینیا گونزالز کارانزا، دانشمند گیاهشناسی در دانشگاه ناتینگهام، میگوید تلاش برای سبز کردن صحرا ممکن است در درازمدت برای محیط زیست و مردم محلی زیانبار باشد.
او توضیح میدهد: «با وارد کردن گیاهان، شاید برای مدتی محصول خوب تولید شود، اما این کار به بهای مصرف مقدار زیادی آب تمام میشود. تجربه نشان داده است وقتی آب زیادی برای این محصولات مصرف میشود، جوامعی که اطراف صحرا زندگی میکنند آسیب میبینند.»
او میافزاید: «به نظر من بهترین کاری که میتوانیم انجام دهیم این است که صحرا را بهتر بشناسیم، به آن احترام بگذاریم و با آن همزیستی داشته باشیم.»
