یک ساری برای مریخ: لباس «زن موشکی» هند در یک موزیم امریکا

روزی را که ناندینی هارینات مهم‌ترین روز زندگی‌اش توصیف می‌کند، این دانشمند فضایی هندی با یک ساری ابریشمی به رنگ سرخ روشن و آبی به محل کار خود رفت.

آن ساری اکنون در مکان ویژه‌ای در موزیم ملی هوا و فضای اسمیتسونیان در واشنگتن به نمایش گذاشته شده است.

خانم ناندینی که معاون بخش عملیات مأموریت مانگالیان، نخستین مأموریت مدارگرد مریخ هند بود، این لباس را در اول دسامبر ۲۰۱۳ پوشیده بود.

برای ناندینی، ساری‌ها ـ به‌ویژه آن‌هایی که پدرش به او هدیه کرده بودند ـ انتخاب همیشگی همواره برای روزهای مهم کاری و یا زمانی بوده‌اند که نماینده آژانس فضایی هند بوده است.

بنابراین، مشخص بود که چه چیزی را انتخاب کند، او می‌گوید که «این یک روز سرنوشت‌ساز» برای پروژه بود. ناندینی و دیگر دانشمندان سازمان تحقیقات فضایی هند (ایسرو) در اتاق کنترل حضور داشتند تا فضاپیما را از مدار زمین خارج کرده و در مسیر سفر ۳۰۰ روزه‌اش به سوی مدار مریخ قرار دهند.

در مصاحبه‌ای که در سال ۲۰۱۶ با او داشتم گفت: «این یک لحظه مرگ و زندگی بود، حیاتی‌ترین عملیات در این مأموریت. ما باید تصمیم می‌گرفتیم که فضاپیما کجا برود، چگونه برود و چه زمانی برود. موفقیت مأموریت به کاری که آن روز انجام دادیم بستگی داشت.»

مانگالیان در ۲۴ سپتامبر ۲۰۱۴ با موفقیت در مدار مریخ قرار گرفت و هند را به چهارمین کشور جهان تبدیل کرد که به چنین موفقیت دست یافته‌ است.

ناندینی و سایر زنان دانشمند فضایی در همان روز، پس از آنکه عکسی از زنان ساری‌پوش در حال جشن گرفتن در ایسرو در شبکه‌های اجتماعی پربازدید شد، به‌طور ناگهانی در کانون توجه جهانی قرار گرفتند؛ عکسی که این کلیشه ذهنی را به چالش کشید که علم موشک در هند عرصه‌ای مختص مردان است.

ایسرو بعدها توضیح داد که زنان حاضر در این تصویر کارکنان اداری بوده‌اند، اما افزود که چندین دانشمند زن هم در این مأموریت دخیل بودند و در آن زمان در اتاق کنترل حضور داشتند.

مت شین‌دل، متصدی تاریخ فضا در موزه اسمیتسونیان، در گفت‌وگویی تلفونی از امریکا به بی‌بی‌سی گفت که آن تصویر را «بسیار خیره‌کننده» یافته است.

او گفت: «فکر کردم این می‌تواند داستان فوق‌العاده‌ای برای گفتن باشد؛ داستان این 'زنان موشکی' که در خط مقدم و مرکز این مأموریت مهم قرار داشتند.»

شین‌دل در سال ۲۰۲۰ از طریق ایمیل با ناندینی تماس گرفت و این دو بحث کردند که کدام چیزی می‌تواند بهترین نماینده مأموریت مریخ هند و نقش او در آن باشد.

او گفت: «از او پرسیدم چه چیزی را حاضر است واگذار کند. ما روی همان ساری که در روز خروج مانگالیان از مدار زمین به تن داشت توافق کردیم.»

پس از آنکه ساری و بلوز آبی هم رنگش به موزیم رسید، بث نایت، کارشناس نگهداری منسوجات، ویدیوهای یوتیوب را تماشا کرد تا یاد بگیرد چگونه آن را روی مانکن بپوشاند.

شین‌دل می‌گوید این ساری از نظر «اصالت و هویت مشترک در طراحی» به بسیاری از لباس‌های موجود در مجموعه آن‌ها نزدیک است؛ لباس‌هایی که در طول مأموریت‌های مهم در مرکز کنترل زمینی پوشیده شده‌اند، مانند جلیقه جن کرانز، رئیس کنترل پرواز ناسا، که در سال ۱۹۷۰ برای هدایت ایمن خدمه آپولو ۱۳ مورد استفاده قرار گرفت.

مؤسسه اسمیتسونیان که هر هفته ده‌ها هزار نفر از آن بازدید می‌کنند، آثار مختلف از هند را در مجموعه‌های خود دارد، اما بیشتر آن‌ها مربوط به نیروی هوایی و شرکت‌های هواپیمایی هستند.

در این موزیم همچنین یک سینی نقره‌ای یادبود نگهداری می‌شود که سازمان تحقیقات فضایی هند (ایسرو) در سال ۲۰۰۷ به مناسبت نودمین سالگرد تولد آرتور سی کلارک، نویسنده داستان‌های علمی-تخیلی به او اهدا کرده بود.

شین‌دل می‌گوید: «اما ساری ناندینی نخستین چیزی است که من برای مجموعه علمی بین‌سیاره‌ای ما از هند جمع‌آوری کرده‌ام و همچنین اولین ساری در این مجموعه است.»

این لباس در گالری «آینده‌ها در فضا» در موزه هوا و فضا به نمایش گذاشته شده است، در کنار اشیای مختلفی از جمله اسباب‌بازی‌ها، بازی‌ها و پوسترهای فیلم. این ساری درست در کنار تی‌شرت آبی نمادینی قرار دارد که سالی راید در مأموریت شاتل ۱۹۸۳ به تن داشت. او نخستین زن امریکایی بود که به فضا رفت.

شین‌دل می‌گوید هدف از این نمایش «جلب توجه بازدیدکنندگان با رویدادهای اخیر در فضا و آنچه ممکن است در آینده رخ دهد» است. «ما در مورد فضا پرسش‌های زیادی داریم و این نمایش از بازدیدکنندگان دعوت می‌کند به برخی از بزرگ‌ترین پرسش‌های امروز فکر کنند: چه کسی تصمیم می‌گیرد چه کسی به فضا برود؟ چرا به فضا می‌رویم؟ و وقتی به آنجا می‌رسیم چه خواهیم کرد؟»

او می‌گوید این نمایشگاه به پرسش «چرا» می‌پردازد و نمایش این چیزها بیانگر انگیزه‌های پشت رفتن به فضا است.

او می‌افزاید ساری ناندینی به دو انگیزه اشاره می‌کند: «نخست، نمادی از غرور ملی هند در اولین مأموریت مریخی و برنامه موفق فضایی آن کشور است. دوم، داستان شخصی او که الهام‌بخش است، زیرا موفقیتش می‌تواند زنان بیشتری را به دنبال کردن حرفه‌های علمی تشویق کند.»

او می‌گوید این ساری همچنین به این دلیل انتخاب شد که ارزش فرهنگی دارد و به‌راحتی قابل تشخیص است. این نمایش از بازدیدکنندگان موزه دعوت می‌کند تا با استفاده از صفحه لمسی درباره آثار بیشتر بدانند.

شین‌دل می‌گوید: «بسیار خوشحالم که بازدیدکنندگان به ساری نگاه می‌کنند و می‌خواهند درباره آن بیشتر بدانند. این یک ازرش فوق‌العاده به مجموعه ماست.»