تصاویر خیرهکننده آرتمیس ۲ از ماه؛ دستاورد علمی یا عکسهای یادگاری؟
منبع تصویر، NASA
- نویسنده, جورجینا رانارد
- شغل, خبرنگار علمی
- زمان مطالعه: ۵ دقیقه
ناسا پیوسته تصاویر خیرهکنندهای از ماه و زمین که توسط فضانوردان در ماموریت آرتمیس ۲ گرفته شده است را منتشر میکند.
این تصاویر که در شبکههای اجتماعی میلیونها لایک گرفتهاند، این دو جرم آسمانی را از زاویههایی نادر و با کیفیت عالی و باشکوه به نمایش میگذارند.
هیچکس نمیتواند شکوه این لحظه را انکار کند: چهار فضانورد در آستانه ماموریتی هستند که آنها را به فاصلهای دورتر از زمین میبرد... دورتر از جایی که هر انسانی از سال ۱۹۷۲ تاکنون رسیده است.
اما پرسش اینجاست: آیا این تصاویر ارزش علمی منحصربهفردی دارند، یا صرفا معادل عکسهای یادگاری یک سفر هستند؟
ناسا میخواهد حمایت مردم امریکا را برای این ماموریت جلب کند. به همین منظور، این سفر ۱۰ روزه بهصورت زنده پخش میشود و چهار فضانورد نیز بهطور منظم ویدیو منتشر میکنند و پیشرفت ماموریت را با لحنی سرشار از شور و موفقیت شرح میدهند.
به گفته ناسا، خدمه آنقدر سرگرم تماشای عبور زمین و ماه از برابرشان بودهاند که پنجره داخل فضاپیمای «اوریون» کثیف شده و برای فضانوردان دستورالعملی فرستاده شد تا آن را تمیز کنند.
این نخستین بار است که دوربینهای دیجیتال تا چنین فاصلهای در فضا برده شدهاند.
فضاپیمای «اوریون» به ۳۲ دوربین و ابزار تصویربرداری مجهز است. ۱۵ دستگاه روی بدنه فضاپیما نصب شده و ۱۷ دستگاه دیگر بهصورت دستی در اختیار خدمه قرار دارد.
به گفته ناسا، فضانوردان از دوربینهای استندرد حدود دهسالپیش، از جمله دوربین نیکون D5، و نیز از دوربینهای گوپرو و تلفونهای هوشمند استفاده میکنند.
در صفحه تصاویر ناسا در فلیکر حتی نوع دستگاهی که هرعکس با آن گرفته شده، نیز ذکر میشود.
روز جمعه، نخستین نتایج این مشاهدات دقیق منتشر شد.
عکسی با عنوان «سلام جهان» را رید وایزمن٬ فرمانده این ماموریت ثبت کرد. این تصویر زمانی گرفته شد که فضاپیما تقریباً در فاصلهای برابر میان ماه و زمین حدود ۱۴۲ هزار مایل (۲۲۸٬۵۰۰ کیلومتر) از زمین و ۱۳۲ هزار مایل از ماه قرار داشت.
این تصویر دو شفق قطبی را نشان میدهد، در حالی که زمین خورشید را پوشانده و سیاره زهره در پایین تصویر میدرخشد.
منبع تصویر، NASA/Reid Wiseman
سیاره ما در این تصویر وارونه به نظر میرسد٬ بهگونهای که صحرای بزرگ افریقا و شبهجزیره ایبری در سمت چپ و بخش شرقی امریکای جنوبی در سمت راست قابل مشاهده هستند.
این تصویر زیباست، اما از نظر علمی چیز جدیدی نیست.
در واقع، ناسا ماهوارهای به نام «رصدخانه اقلیم فضای ژرف» دارد که به دوربینی به نام «دوربین تصویربرداری چندرنگ زمین» (EPIC) مجهز است. این ماهواره که در سال ۲۰۱۵ پرتاب شد، بهطور منظم از فاصلهای نزدیک به یک میلیون مایل از زمین عکس میگیرد٬ فاصلهای که بسیار دورتر از محل مأموریت آرتمیس ۲ است.
سپس روز شنبه (۴ مارچ) ناسا عکس دیگری با شعار «تاریخ در حال شکلگیری است» منتشر کرد.
این تصویر حوضه شرقی٬ دهانهای عظیم در سمت پنهان ماه را نشان میدهد که پوستهای ضخیمتر دارد و تعداد دهانههای برخوردی در آن بسیار بیشتر است.
این تصویر پیش از عبور نزدیک فضاپیما از کنار ماه در روز دوشنبه منتشر شد٬ زمانی که خدمه در اطراف سمت پنهان ماه پرواز میکنند و تا فاصلهٔ ۴٬۰۶۶ مایل به سطح آن نزدیک میشوند.
منبع تصویر، NASA
ناسا اعلام کرد که این تصویر نشاندهنده «نخستین باری است که سراسر این حوضه با چشم انسان دیده شده است.» حتی فضانوردان ماموریتهای آپولو نیز بهدلیل نوع مدار پروازی و شرایط نورپردازی نتوانسته بودند حوضه اورینتاله را بهطور کامل مشاهده کنند.
ناسا بر اهمیت مشاهده با چشم انسان به جای کاوشگرهای رباتیک تاکید دارد.
این سازمان میگوید: «چشم و مغز انسان نسبت به تغییرات ظریف در رنگ، بافت و دیگر ویژگیهای سطحی بسیار حساس هستند.»
به گفته ناسا، این توانایی میتواند «کشفیات تازه و درک دقیقتری از ویژگیهای سطح ماه» را آشکار کند.
من از کریس لینتوت، استاد اخترفیزیک در دانشگاه آکسفورد و یکی از مجریان برنامه «آسمان در شب» بیبیسی، درباره دیدگاهش پرسیدم.
او گفت: «ارزش تصاویری که از ماموریت آرتمیس و خدمهاش به دست میآید، هنری است تا علمی.»
او توضیح داد که از زمان برنامه آپولو در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، کاوشگرهای رباتیک از سمت پنهان ماه تصویربرداری کردهاند.
در سال ۲۰۲۳ نیز هند کاوشگری به نام چاندرایان-۳ را به فضا فرستاد و تصاویر دقیقی از همین ناحیه ثبت کرد.
منبع تصویر، ISRO
در سال ۲۰۲۴ نیز ماموریت چانگ ای-۶ چین اولین نمونهها را از سمت پنهان ماه جمعآوری کرد. این ماموریت پس از فرود اولین کاوشگر چین در این منطقه در سال ۲۰۱۹ انجام شد.
کریس لینتات میگوید: «مگر اینکه اتفاقی بسیار غیرمعمولی رخ دهد، فضانوردان [آرتمیس] چیز تازهای برای کشف نخواهند داشت.»
او افزود:«این احتمال وجود دارد که اگر شهابسنگی به سمت تاریک ماه برخورد کند، آنها جرقه برخورد را ببینند٬ اما چنین برخوردی باید بسیار بزرگ باشد.»
او توضیح داد: «برای اهداف علمی، لازم است شمارش سیستماتیک [از این برخوردها] انجام شود٬ کاری که بهتر است با دوربین فلمبرداری انجام شود، نه صرفا با نگاه کردن از پنجره.»
او در ادامه گفت: «تصاویری که تاکنون دریافت کردهایم زیبا، خیرهکننده و ماندگارند. تصاویری که توسط فضانوردان ثبت شدهاند، نه رباتها. این یک سفر اکتشافی است، نه ماموریتی صرفا علمی درباره ماه، و این اشکالی ندارد!»
در حالی که ناسا با انتشار این تصاویر بر اهمیت علمی این ماموریت تأکید میکند، ما بهعنوان خبرنگار موظفیم همه واقعیتهای پیرامون یک داستان را بررسی کنیم.
امریکا در رقابتی فضایی با دیگر کشورها بهویژه چین قرار دارد و هر دو کشور تلاش میکنند نخستین کشوری باشند که بار دیگر انسان را به ماه بازمیگرداند. موفقیت ماموریت آرتمیس ۲ میتواند نشان دهد که امریکا در حال حاضر رهبری قاطعی را به دست گرفته است.
این همچنین لحظهای بسیار مهم برای ناسا است تا در نگاه دونالد ترامپ، که بودجه بسیاری از نهادهای علمی را کاهش داده است، بدرخشد.
در عین حال این سازمان زیر فشار قرار دارد تا در زمانی که شرکتهای خصوصی مانند اسپیس ایکس سطح رقابت را بالاتر بردهاند، ارزش و کارایی خود را اثبات کند.
علم بر پایه پرسشگری و شواهد پیش میرود، اما هرگز از سیاست جدا نیست.
منبع تصویر، Getty Images
در سال ۱۹۶۸، فضانوردی به نام بیل اندرز با گرفتن عکس معروف «طلوع زمین» تاریخساز شد.
این تصویر که از نزدیکی سطح ماه گرفته شده بود، سیاره ما را در حال طلوع در دوردست نشان میداد.
این عکس زمین را آسیبپذیر نشان میداد و در دورانی که جهان در میانه جنگ سرد و تنشهای عمیق روبهرو بود، به بسیاری از بینندگان یادآوری کرد که همه ما تنها یک سیاره مشترک داریم.
این تصویر همچنین نشان داد که چگونه یک تصویر قدرتمند میتواند تاریخساز شود و ناسا امیدوار است که ماموریت آرتمیس ۲ نیز لحظهای با تأثیری مشابه را رقم بزند.
و تا آن زمان، بیایید از این سفر فضانوردان و تصاویر زیبایی که ثبت میکنند لذت ببریم.
