چرا کرملین به حزب ضد جنگ اجازه داد در انتخابات شرکت کند و بعدا مانع شد؟

لِو شلوسبرگ، سیاستمدار ضد جنگ روسیه، این هفته به جرم «بی‌اعتبار کردن» نیروهای مسلح این کشور و «انتشار اطلاعات نادرست» درباره آنها، به ۱۱ سال و یک ماه حبس در تبعید محکوم شد.

این مرد ۶۳ ساله که معاون تنها حزب لیبرال و ضد جنگ یابلوکو در روسیه است، خواستار پایان جنگ این کشور در اوکراین شده بود.

این محکومیت یک هفته پس از ممنوعیت شرکت حزب یابلوکو در انتخابات پارلمانی ماه آینده توسط دادگاه عالی روسیه صورت گرفته است. انتخابات پیش‌رو، نخستین انتخابات در روسیه از زمان شروع جنگ اوکراین است.

نهاد ارشد انتخابات روسیه ماه گذشته به‌صورت اعجاب‌انگیزی نام این حزب را در فهرست انتخاباتی ثبت کرد تا در برگه‌های رأی‌دهی ظاهر شود.

پس چرا حالا این حزب از شرکت در انتخابات منع شده است؟

حزب یابلوکو دوسال پس از فروپاشی شوروی سابق در سال ۱۹۹۳ تأسیس شد و به سرعت بخاطر انتقاد از سیاست‌های بوریس یلتسین، رئیس جمهور وقت روسیه، از جمله جنگ در چچن محبوب شد. این حزب حتی تلاش کرد او را استیضاح کند.

در دهه ۱۹۹۰ میلادی موفق شد چند کرسی در پارلمان روسیه، دوما، کسب کند، اما در سال ۲۰۰۳ کرسی‌های خود را از دست داد و از آن زمان دیگر نتوانسته نماینده‌ای به پارلمان بفرستد.

منتقدان حزب یابلوکو، بنیانگذار آن گریگوری یاولینسکی، معاون پیشنی نخست وزیر را متهم کرده‌اند که در انتقاد از کرملین بیش از حد محتاط است تا بتواند جایگاه حزب خود را در درون سیستم مورد تأیید دولت حفظ کند.

یاولینسکی ۷۴ ساله بخاطر داشتن رابطه طولانی با ولادیمیر پوتین شناخته شده است. او در سال ۲۰۲۳ با آقای پوتین در کاخ کرملین ملاقات کرد تا او را متقاعد کند به جنگ در اوکراین پایان دهد، اما تلاشش بی‌نتیجه بود.

حزب یابلوکو همچنین متهم است که بیش از دولت با مخالفان سیاسی درگیر است.

این حزب در سال ۲۰۰۷ الکسی ناوالنی که به رهبر غیررسمی مخالفان در روسیه تبدیل شد، اخراج کرد.

آقای ناوالنی در سال ۲۰۲۴ در یک تبعیدگاه در سایبریا درگذشت، اما یاولنسکی تا پایان به او برچسب ملی‌گرا و پوپولیست می‌زد.

موضع دیرینه ضد جنگ حزب یابلوکو همیشه برای رأی دهندگان محبوب نبوده است.

این حزب از الحاق کریمیه به روسیه در سال ۲۰۱۴ - که نظرسنجی‌ها نشان می‌داد اکثر روس‌ها از آن حمایت می‌کنند - و عملیات نظامی در سوریه در اواخر همان دهه انتقاد کرد.

اما نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که حمایت از مخالفت این حزب با جنگ در اوکراین در سال ۲۰۲۶، - با وجود اینکه با دقت و با رعایت قوانین سختگیرانه سانسور بیان شده است- در حال افزایش است.

با حملات پهپادی اوکراین به زیرساخت‌های نفتی روسیه و شهرهای دور از خط مقدم که منجر به کمبود سوخت و افزایش نگرانی‌های عمومی شده، میزان محبوبیت کرملین رو به کاهش است.

براساس نظرسنجی یک نهاد طرفدار دولت، حمایت از حزب حاکم روسیه متحد در تابستان امسال به ۳۳ درصد کاهش یافته که بدترین نتیجه آن از زمان حملات تمام عیار به اوکراین در سال ۲۰۲۲ است.

در عین حال، برخی نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که حزب یابلوکو می‌توانست بیش از ۵ درصد آرا را در انتخابات پارلمانی به دست آورد و شماری از کرسی‌های دوما، پارلمان روسیه، را از آن خود کند.

این حزب تابستان امسال به یک پدیده رسانه‌های اجتماعی تبدیل شد. جوانان ویدیوهایی از خودشان در حالی که سیب در دست داشتند، منتشر می‌کردند. کلمه «یابلوکو» در زبان روسی به معنی «سیب» است.

کسب کرسی در پارلمان توسط یابلوکو می‌توانست به چالشی جدی برای مقام‌های روسیه که سعی دارند تصویری از حمایت سراسری از پوتین و سیاست‌های او ارائه دهند، تبدیل شود.

با افزایش حمایت از یابلوکو، این حزب در چند ماه گذشته با سرکوب بی‌سابقه‌ای علیه محبوب‌ترین سیاستمداران خود روبرو بوده است.

بیش از دوازده سیاستمدار این حزب به‌ویژه شلوسبرگ، به اتهامات مربوط به افراط‌گرایی دستگیر شده‌اند.

در پی شکایت حزب «رودینا» که طرفدار کرملین است، در ماه جاری علیه حزب یابلوکو که منتقدان آن را «پوچ» خواندند، این حزب از شرکت در انتخابات پارلمانی منع شد.

حزب رودینا در شکایت‌نامه خود حزب یابلوکو را به حمایت علنی از یک سازمان افراطی با انتشار مطالبی در وب‌سایت خود در حمایت از «جنبش بین‌المللی دگرباشان جنسی» متهم کرد، که دادگاه عالی روسیه در سال ۲۰۲۳ آن را یک سازمان افراطی اعلام کرد.

این حزب همچنین یابلوکو را پس از آنکه یکی از اعضای ارشد آن علنا از اشعار یک آهنگ مربوط به دوران شوروی «بگذارید همیشه آفتاب باشد» را نقل قول کرد، به نقض حق‌ نشر متهم کرده است.

دیوان عالی روسیه به نفع ادعاهای مطرح شده در شکایت‌نامه رأی داد.

صدها جوان در بیرون دادگاه مسکو، جایی که جلسه دادرسی در حمایت از یابلوکو برگزار می‌شد، ایستاده بودند و سرود می‌خواندند و پرچم تکان می‌دادند.

نیکولای ریباکوف، رهبر حزب یابلوکو، از گمانه‌زنی در مورد اینکه آیا افزایش ناگهانی محبوبیت حزبش، آخرین تیر برای کرملین است، خودداری کرده است. کاخ کرملین به طور گسترده به عنوان عامل اصلی پشت تصمیم برای ممنوعیت شرکت این حزب در انتخابات دیده می‌شود.

اما ایلیا یاشین، سیاستمدار تبعیدی و عضو سابق یابلوکو که در دهه ۲۰۰۰ نیز از این حزب اخراج شده بود، با قاطعیت معتقد است که این موضوع صحت دارد.

او در ۱۰ آگست به بی‌بی‌سی نیوز روسی گفت: «واضح است که پتانسیل اعتراضی زیادی در جامعه ایجاد شده که به دنبال راهی برای ابراز آن است. و به محض اینکه حتی یک شکاف کوچک ظاهر شود، همه چیز مستقیماً به آن سمت هدایت می‌شود و مقامات تلاش می‌کنند مانع آن شوند.»

حزب یابلوکو در ۱۷ آگوست به ممنوعیت شرکت در انتخابات اعتراض کرد، اما این درخواست توسط دیوان عالی روسیه رد شد و بیش از ۳۰ نفر از هواداران آن در خارج دادگاه دستگیر شدند.

نیکولای ریباکوف هنگام خروج از دادگاه به هواداران خود گفت: «این تمثیل یک روند قضایی بود. دادگاه اهمیت پرونده را بررسی نکرد و علاقه‌ای به آن نداشت.

او افزود: «اما آنها می‌دانند و شما نیز می‌دانید که یابلوکو به این دلیل از انتخابات کنار گذاشته شد که ما طرفدار صلح و آزادی هستیم.»