Cyhuddo cyngor o 'wahaniaethu crefyddol' wrth ddiddymu statws ysgol

Mae'r Eglwys yng Nghymru wedi bygwth cymryd camau cyfreithiol yn erbyn Cyngor Sir Penfro yn sgil cynlluniau i ddiddymu statws eglwysig Ysgol Gynradd Cilgerran.

Dywedodd yr Eglwys fod y cyngor yn gweithredu mewn ffordd a allai gyfateb i "wahaniaethu crefyddol" yn erbyn ysgolion ffydd yn y sir.

Daw'r rhybudd wedi i'r cyngor bleidleisio ym mis Mai o blaid bwrw ymlaen â chynigion i ddileu statws Gwirfoddol Reoledig yr ysgol Gymraeg a'i sefydlu fel ysgol gymunedol.

Dywedodd Cyngor Sir Penfro wrth BBC Cymru Fyw nad yw'n dymuno gwneud sylw ar hyn o bryd.

Ar 14 Mai, pleidleisiodd y cyngor o blaid dileu statws Gwirfoddol Reoledig yr ysgol er gwaethaf y ffaith bod 97% o'r ymatebion i ymgynghoriad cyhoeddus wedi gwrthwynebu'r newid.

Mae'r Eglwys yng Nghymru wedi anfon llythyr ffurfiol at swyddogion y cyngor ar ran Esgobaeth Tyddewi yn rhybuddio y byddan nhw'n herio'r cynlluniau os byddant yn mynd yn eu blaenau.

Maen nhw'n dweud y byddan nhw'n cymryd camau cyfreithiol ar sail "camliwio cyhoeddus a honiadau cyfreithiol anghyflawn" wrth gyflwyno'r achos dros ddileu statws eglwysig yr ysgol.

Maen nhw hefyd yn dadlau bod y cynlluniau'n gyfystyr â "gwahaniaethu yn erbyn addysg ffydd".

Mae'r Eglwys yn honni nad oes gan y cyngor hawl awtomatig i ddefnyddio'r safle ar gyfer ysgol gymunedol pe bai statws eglwysig yr ysgol yn cael ei ddiddymu.

Dywedodd llefarydd ar ran yr Eglwys yng Nghymru fod penderfyniadau'r cyngor ynghylch Ysgol Cilgerran ac Ysgol Wirfoddol Reoledig Maenorbŷr yn rhan o batrwm ehangach.

"Ynghyd â'r ymosodiad difrifol a diangen ar statws eglwysig Ysgol Cilgerran, dyma batrwm o ymddygiad sy'n fwriadol dargedu'r addysg Gristnogol gynhwysol y mae ysgolion yr Eglwys yng Nghymru wedi'i darparu i'w cymunedau ers cenedlaethau," meddai.

Wrth gyfeirio at benderfyniad Cyngor Sir Penfro i gau Ysgol Maenorbŷr, a gafodd ei difrodi gan dân yn 2022, dywed yr Eglwys fod yr ysgol wedi aros yn wag er gwaethaf sicrwydd y byddai'n cael ei hailadeiladu.

Mae'r llythyr cyfreithiol yn rhoi saith diwrnod i'r cyngor atal y broses, gan rybuddio y gallai'r Eglwys gychwyn achos yn yr Uchel Lys os na fydd hynny'n digwydd.

Mae'r Eglwys yn dweud ei bod yn ystyried ceisio gwaharddeb dros dro ac adolygiad barnwrol o benderfyniad y cyngor.

Dywedodd llefarydd ar ran yr Eglwys yng Nghymru: "Yn y sir sy'n grud i Gristnogaeth yng Nghymru, ac sy'n ymfalchïo mewn bod yn fan geni a chysegrfa Nawddsant ein cenedl, mae'n eironi chwerw bod y cyngor yn ymddwyn mewn modd a allai fod yn wahaniaethol yn erbyn ysgolion yr Eglwys.

"Nid ydym yn barod i ganiatáu i hyn ddigwydd ac rydym yn edrych ar gynrychiolwyr etholedig y sir i atal y gweithredoedd dinistriol hyn," ychwanegodd y llefarydd.

Mae Cyngor Sir Penfro wedi cael cais am ymateb ond nid ydynt yn dymuno gwneud sylw ar hyn o bryd.