တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု, ကမ္ဘာ့ဖလားကန်နေတဲ့ မက္ကဆီကိုမှာ ပြင်းအား ၆ မဂ္ဂနီကျုရှိတဲ့ငလျင်လှုပ်

တိုက်ရိုက် ထုတ်လွှင့်ချက်

1. လွန်ခဲ့သော ၉ မိနစ် ကရခိုင်နဲ့ ကရင်နီမှာ သွေးလွန်တုပ်ကွေးအဖြစ်များလာတယ်လို့ ကုလပြော

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, လူသားချင်းစာနာထောက်ထားရေးနဲ့ ဖွံဖြိုးရေးဆိုင်ရာပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေးရုံး(HDCO)

   အခုမိုးတွင်းရာသီမှာ ရခိုင်နဲ့ ကယား(ကရင်နီ) ပြည်နယ်တို့အတွက် ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားတဲ့အတိုင်း သွေးလွန်တုပ်ကွေးရောဂါ အဖြစ်များလာတာကို တွေ့နေရပြီလို့ ကုလသမဂ္ဂလူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာညှိနှိုင်း‌ရေးရုံး(OCHA) က မနေ့ ရက်စွဲနဲ့ထုတ်ပြန်ပါတယ်။

   အာရက္ခတပ်တော်(အေအေ) ထိန်းချုပ်ထားတဲ့ ရခိုင်က အနည်းဆုံး ၅ မြို့နယ်မှာ လူအယောက် ၃၀ ကျော်အထိ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ကူးစက်မှု ဖြစ်နေတယ်လို့ အာရက္ခပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဌာနကလည်း ပြီးခဲ့တဲ့ဇွန် ၁၀ ရက်မှာ ထုတ်ပြောထားပါတယ်။

   ဧပြီကနေ ဇွန်လအထိ ၂ လကျော်အတွင်း ရမ်းဗြဲ၊ မြောက်ဦး၊ ရသေ့တောင်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ စတဲ့မြို့နယ်တွေမှာ သွေးလွန်တုပ်ကွေးအဖြစ်များနေတာကြောင့် မိုးကာလမှာ ပိုသတိထားဖို့ အာရက္ခပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဌာနက တိုက်တွန်းခဲ့ပါတယ်။

   ကရင်နီမှာတော့ သွေးလွန်တုပ်ကွေးအပြင် ငှက်ဖျားရောဂါပါ အဖြစ်များနေတယ်လို့ UNOCHA ကလည်း ထုတ်ပြန်သလို ကရင်နီပြည်ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (IEC) ဆီကနေလည်း သိရပါတယ်။

   “သွေးလွန်တုပ်ကွေးကပုံမှန်ဖြစ်နေကြပေမဲ့ ငှက်ဖျားက တအားပြန်ထောင်တက်လာတယ်။ ထိုင်း - မြန်မာနယ်စပ်တလျှောက် မယ်စဲ့(မြို့)ဘက်မှာ အများဆုံးဖြစ်တာ တွေ့ရတယ်။ ငှက်ဖျားလုံးဝမရှိတော့တဲ့ ဒီးမော့ဆိုအနောက်ခြမ်း အတွင်းပိုင်းအထိပါ အခုနောက်ပိုင်း တွေ့လာတယ်။ ဒီးမော့ဆိုအရှေ့ခြမ်းမှာဆိုရင် သွေးလွန်တုပ်ကွေးလည်းဖြစ်တယ်၊ ငှက်ဖျားဆိုလည်း အရမ်းဆိုးဆိုးရွားရွား ပျံ့နေတာ တွေ့ရတယ်” လို့ IEC အတွင်းရေးမှူး ၂ ကိုဗညားက ဘီဘီစီကို ပြောပါတယ်။

   ဒါအပြင် ရောဂါစစ်ဆေးဖို့ အကန့်အသတ်ရှိနေသလို ဆေးဝါးရဖို့၊ သယ်ယူရေးအတွက်ပါ ခက်ခဲနေပြီး ဆေးမလုံလောက်တဲ့အခြေအနေဖြစ်နေပြီလို့ သူက ဆက်ပြောပြပါတယ်။

   UNOCHA ရဲ့ဇွန် ၃၀ ရက်ထုတ်စာရင်းအရ ကရင်နီအပြင် ချင်း၊ ကချင်၊ စစ်ကိုင်းနဲ့ တနင်္သာရီတို့မှာလည်း ငှက်ဖျားရောဂါအဖြစ်များလာတယ်လို့ သိရပါတယ်။

   UNOCHA ကတော့ မြန်မာနိုင်ငံအနောက်ခြမ်း အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှာ ဝက်သက်ရောဂါစိုးရိမ်ရတဲ့အခြေအနေကနေ လျော့ကျလာပေမဲ့ မြန်မာက ချင်းနဲ့ ရခိုင်ပြည်နယ်တို့မှာတော့ ဝက်သက်ဖြစ်နိုင်ခြေ စိုးရိမ်နေရဆဲအဆင့်မှာ ဆက်ရှိနေဆဲလို့ ဖော်ပြပါတယ်။

   "နယ်စပ်ဒေသကျန်းမာရေးစနစ်တည်ဆောက်မယ်" - ဒေါက်တာစင်သီယာမောင်

   HIV၊ တီဘီ နဲ့ ငှက်ဖျားဆေးတွေကိုစစ်ကော်မရှင်ထိန်းချုပ်မှု - "တွေးမိတာနဲ့ အိပ်တောင်မပျော်ဘူး"

2. လွန်ခဲ့သော ၅၃ မိနစ် ကကမ္ဘာ့ဖလားကန်နေတဲ့ မက္ကဆီကိုမှာ ကမ်းလွန်ကို ဗဟိုပြုပြီး ပြင်းအား ၆ မဂ္ဂနီကျုရှိတဲ့ငလျင်လှုပ်

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, USGS

   မက္ကဆီကိုနိုင်ငံရဲ့ မြို့တော် မက္ကဆီကို စီးတီးမှာ ကမ္ဘာ့ဖလား ရှုံးထွက် ၃၂ သင်းအဆင့် ကစားပွဲတွေ ရှိနေချိန်မှာပဲ နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းက ဘာဂျာ ကယ်လီဖိုးနီးယားကျွန်းဆွယ် ရေပြင်ကို ဗဟိုပြုပြီး ပြင်းအား ၆ မဂ္ဂနီကျု ရှိတဲ့ငလျင် လှုပ်သွားတယ်လို့ အမေရိကန်ဘူမိလေ့လာရေး(USGS) က မှတ်တမ်းတင်ပါတယ်။

   ငလျင်ဟာ မက္ကဆီကိုပိုင်နက် ကယ်လီဖိုးနီးယား ပင်လယ်ကွေ့ရှိတဲ့ ဘာဂျာကယ်လီဖိုးနီးယားကျွန်းဆွယ်ကမ်း ရေပြင်ကို ဗဟိုပြုပြီး ဒီနေ့မနက် မြန်မာစံတော်ချိန် ၅ နာရီကျော်က လှုပ်ခတ်သွားတာဖြစ်ပါတယ်။

   ငလျင်ကြောင့် အနီးနားက ဆီနိုလိုအာပြည်နယ်မှာ နေထိုင်သူတွေ ငလျင်လှုပ်ခတ်တဲ့ဒဏ်ကို သိရှိခံစားခဲ့ကြရတယ်လို့ သတင်းတွေမှာ ဖော်ပြပါတယ်။

   ဒါပေမဲ့ လက်ရှိအချိန်အထိ အပျက်အစီးအခြေအနေ သတင်းမထွက်ပေါ်လာသေးသလို ဆူနာမီသတိပေးချက်လည်း ထုတ်ပြန်ထားတာ မရှိသေးပါဘူး။

   လက်ရှိအချိန်မှာတော့ ဒီငလျင်ဗဟိုချက်နဲ့ ကီလိုမီတာ ၁၃၀၀ နီးပါးအကွာမှာတော့ ၂၀၂၆ ကမ္ဘာ့ဖလား ၃၂ သင်း ရှုံးထွက် ပွဲစဉ်တစ်ပွဲအနေနဲ့ မက္ကဆီကိုနဲ့ အီကွေဒေါအသင်းတို ယှဉ်ပြိုင်ကစားနေပါတယ်။

3. လွန်ခဲ့သော တစ်နာရီ ကယင်းမာပင်နဲ့ မုံရွာဖြစ်စဉ်တွေကို PDF စစ်ဌာနက စစ်ဆေးနေ

   

   ဓာတ်ပုံ ရင်းမြစ်, NUG MOD

   စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မုံရွာမြို့နယ်ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) ကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်တဲ့ဖြစ်စဉ်နဲ့ ယင်းမာပင်ခရိုင် အမှတ် ၆ တပ်ရင်းမှူး ကိုပုလဲမောင် ပစ်သတ်ခံရတဲ့ဖြစ်စဉ်တွေအတွက် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် (PDF) ရဲ့ ခရိုင်အဆင့်နဲ့ တိုင်းအဆင့် စစ်ရုံးတွေကနေ စစ်ဆေးနေပြီလို့ စစ်ကိုင်း PDF အသိုင်းအဝိုင်းဆီကနေ သိရပါတယ်။

   ကိုအာကူးခေါင်းဆောင်တဲ့ မုံရွာပလဖအဖွဲ့ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ မုံရွာ PDF တပ်ရင်းတွေကို ခရိုင်စစ်ရုံးကနေ စစ်ဆေးနေပြီလို့ တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်တဦးက ပြောပါတယ်။

   “တရားရေးအရအရေးယူဆောင်ရွက်ခဲ့ရင် ကျွန်တော်တို့ဖော်ထုတ်ခဲ့တဲ့ ပြစ်မှုတွေလည်း မရှိလာနိုင်သလို နစ်နာသူပြည်သူတွေလည်း ရှိမလာနိုင်ပါဘူး။ လက်ရှိ ခရိုင်စစ်ရုံးမှာ စစ်ဆေးခံနေပါတယ်။ ဖြစ်စဉ်အသေးစိတ်ကို အစီရင်ခံနေပါတယ်” လို့ သူက ဆက်ပြောပါတယ်။

   မုံရွာ ပလဖစခန်းနဲ့ တိုက်နယ် ၄ ပလဖ စခန်းအပါအဝင် နေရာ ၃ နေရာကို ဇွန် ၂၉ ရက်မှာ စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး အရပ်သား ၂ ဦးနဲ့ ပလဖအဖွဲ့ဝင် ၃ ဦးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။

   ဒီဖြစ်စဉ်ဟာ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနရဲ့ညွှန်ကြားချက်နဲ့ ဆောင်ရွက်တာမဟုတ်ဘူးလို့ တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်ဆီကနေ သိရပါတယ်။

   “ကာကွယ်ရေးတပ်တွေ စီးနင်းပြီးဖြေရှင်းရေးလုပ်တာ သူ့သဘောသူဆောင်လုပ်တာ။ မုံရွာ ပလဖ ဖြစ်စဥ်က သူ့သဘောသူဆောင်လုပ်တာ။ ကိုယ့် အချင်းချင်း စီးနင်းဖို့ ဘယ်လိုမူဝါဒမှမရှိသလို ဘယ်လိုအမိန့်ပေးမှုမျိုးမှလည်း ရှိနေမယ် မထင်ဘူး။ အခုချိန်မှာ Code of Conduct လို့ပြောတဲ့ လက်နက်ကိုင် ကျင့်ဝတ် စည်းမျဥ်း စည်းကမ်း သိပ်အရေးကြီးတယ်” လို့ စစ်ရုံးချုပ်နဲ့ နီးစပ်သူတစ်ဦးကလည်း ပြောပါတယ်။

   ယင်းမာပင်ခရိုင် အမှတ် ၆ တပ်ရင်းမှူး ကိုပုလဲမောင်ဖြစ်စဉ်မှာတော့ ကျူးလွန်သူ ကိုငဖြိုးကို ဗဟိုစစ်အချုပ်ထောင်မှာ ပြောင်းရွှေ့ထိန်းသိမ်းထားပြီလို့ PDF စစ်ရုံးချုပ်က မနေ့ညပိုင်းမှာ ထုတ်ပြန်ပါတယ်။ ဒါအပြင် ယင်းမာပင်ခရိုင် ကွပ်ကဲရေးမှူး အပါအဝင် ယင်းမာပင်ခရိုင်စစ်ဌာန တာဝန်ရှိသူတွေကို တာဝန်ကနေ ယာယီရပ်ဆိုင်းခဲ့ပါတယ်။

   ယင်းမာပင်ခရိုင်စစ်ဌာန တာဝန်ရှိသူတွေကို စစ်ကိုင်းတိုင်း စစ်ဌာန ဌာနချုပ်ဆီ တိုင်းစစ်ဌာနရဲ့ အနီးကပ်ကြီးကြပ်မှုနဲ့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းထားပြီလို့ ဖော်ပြပါတယ်။ စုံစမ်းစစ်ဆေးနေစဉ်ကာလအတွင်း ယင်းမာပင်ခရိုင်စစ်ဌာန ကွပ်ကဲမှု‌အောက်က တပ်ရင်း၊ တပ်ဖွဲ့တွေ ကွပ်ကဲမှုကို စစ်ကိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနက တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲသွားမှာပါ။

4. လွန်ခဲ့သော တစ်နာရီ က

   မင်္ဂလာပါ။ ဇူလိုင် ၁ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု စတင်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံတဝန်းနောက်ဆုံးရ သတင်းများကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်မှာ အချိန်နဲ့ တပြေးညီ ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်။