အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ဂြိုဟ်ရံလကို ဖဲ့ယူမယ့် အာကာသလေ့လာရေး ဂျပန်စတင်

အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ လတစ်စင်းဖြစ်တဲ့ ဖိုဘော့စ်ဆီ သွားမယ့် အာကာသယာဉ်တစ်စင်းကို ဂျပန်နိုင်ငံကနေ လွှတ်တင်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီမှာ လမျက်နှာပြင်က အမှုန့်တချို့ကို ယူပြီး ကမ္ဘာမြေဆီ ပြန်သယ်လာဖို့ ကြိုးပမ်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အောင်မြင်ခဲ့ရင် အင်္ဂါဂြိုဟ် ဒါမှမဟုတ် သူ့ရဲ့လတွေကနေ နမူနာယူပြီး ကမ္ဘာမြေပေါ်က ဓာတ်ခွဲခန်းတွေမှာ လေ့လာဆန်းစစ်ဖို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်သယ်လာနိုင်တာ ဖြစ်လာမှာပါ။

အာကာသယာဉ်ဟာ ၂၀၂၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှာ ဖိုးဘို့စ်ဆီ ရောက်ရှိဖို့ စီစဉ်ထားပါတယ်။

ဂျပန်အာကာသအေဂျင်စီက ဦးဆောင်တဲ့ MMX မစ်ရှင်ဟာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့လတွေ ဘယ်လို ဖြစ်ပေါ်လာသလဲဆိုတဲ့ပဟေဠိကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်မယ်လို့ မျှော်လင့်ထားပါတယ်။

သဘာ၀သမိုင်းပြတိုက် (Natural History Museum) က ပါမောက္ခ ဆာရာ ရပ်ဆဲလ်ဟာ MMX မစ်ရှင်ရဲ့ နမူနာလေ့လာဆန်းစစ်ရေး ဒုတိယတာဝန်ခံ ဖြစ်ပါတယ်။ သူက "ဖိုဘော့စ်ဆီ သွားပြီး အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုကို ကမ္ဘာမြေဆီ ပြန်သယ်လာနိုင်တဲ့အောင်မြင်တဲ့မစ်ရှင် အခုထိ မရှိသေးပါဘူး။

"ဒီမစ်ရှင်ဟာ မယုံနိုင်လောက်အောင် ရည်မှန်းချက်ကြီးပြီး စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ မစ်ရှင်တစ်ခုလို့ ကျွန်မ ထင်ပါတယ်" လို့ ပြောပါတယ်။

နေအဖွဲ့အစည်းရဲ့အတွင်းပိုင်းမှာ လသုံးစင်းပဲ ရှိပါတယ်။ အဲဒါတွေကတော့ ကမ္ဘာမြေရဲ့လနဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်နေတဲ့ ဖိုးဘော့စ်နဲ့ ဒိုင်မို့စ်တို့ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ လနှစ်စင်းစလုံးဟာ အလွန်သေးငယ်ပါတယ်။ ဖိုးဘို့စ်က အချင်း မိုင် ၁၂ ခန့်ရှိပြီး ဒိုင်မို့စ်ကတော့ အချင်း ၆ မိုင်ခန့် ရှိပါတယ်။

သူတို့ရဲ့ပုံသဏ္ဌာန်ကလည်း ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ အာကာသထဲက အာလူးတွေလို ခပ်ဆင်ဆင် ဖြစ်နေပါတယ်။

MMX အာကာသယာဉ်ဟာ အင်္ဂါဂြိုဟ်အနီးကို ရောက်လာချိန်မှာ ဒိုင်မို့စ်ကို လေ့လာပြီးနောက် ဖိုဘော့စ် အဓိကထား လေ့လာမှာဖြစ်ပါတယ်။

မျက်နှာပြင်အနေအထားကို စူးစမ်းလေ့လာဖို့ ရိုဗာယာဉ်ငယ်တစ်စင်းကို ဆင်းသက်ဖို့ စီစဉ်ထားပေမဲ့ ဒါဟာ လွယ်ကူမှာ မဟုတ်ပါဘူး။

ဒီလောက် သေးငယ်တဲ့ လတစ်စင်းပေါ်မှာ ရိုဗာယာဉ် တစ်ခါမှ ဆင်းသက်ဖူးခြင်း မရှိသေးဘူးလို့ ဆာရာ ရပ်ဆဲလ်က ပြောပါတယ်။

"ဒီလမှာ သူ့ကိုယ်ပိုင် ဆွဲအားက သိပ်မရှိပါဘူး" လို့ သူက ရှင်းပြပါတယ်။

"ဒါပေမဲ့ သူ့ဘေးမှာ ဆွဲအားအများကြီး ပိုမြင့်တဲ့ ဧရာမဂြိုဟ်ကြီးတစ်လုံး ရှိနေပါတယ်။ အဲဒါကြောင့် ရိုဗာယာဉ်ကို မျက်နှာပြင်ပေါ် ဆင်းသက်ဖို့ ပိုခက်ခဲစေပါတယ်။"

ရိုဗာယာဉ်က ဆင်းသက်ဖို့နေရာကို ကြိုတင်စူးစမ်းမှာဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ MMX အာကာသယာဉ်ကိုယ်တိုင် ဖိုးဘို့စ်ပေါ် ဆင်းသက်နိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

မျက်နှာပြင်ပေါ် ရောက်သွားတဲ့အခါ စက်ရုပ် လက်တံတစ်ခုနဲ့ နမူနာယူကိရိယာနှစ်ခုကို ဖြန့်ထုတ်ပြီး လမျက်နှာပြင်က ဖုန်မှုန့်တချို့ကို ယူမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနမူနာတွေကို ဆေးတောင့်ပုံသဏ္ဌာန် ကွန်တိန်နာငယ်တစ်ခုထဲ ထည့်သွင်းပြီး ၂၀၃၁ ခုနှစ်မှာ ကမ္ဘာမြေဆီ ပြန်ပို့မှာဖြစ်ကာ သြစတြေးလျတောင်ပိုင်းက ဝူမီရာသဲကန္တာရမှာ ဆင်းသက်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။

ပြန်သယ်လာမယ့် နမူနာပမာဏက အလွန်နည်းပြီး ၁၀ ဂရမ်ပဲ ရှိပါတယ်။

ဂျပန်မစ်ရှင်နဲ့အတူ လုပ်ကိုင်နေတဲ့ လက်စတာတက္ကသိုလ်က ဒေါက်တာ ခရီဆာ အဗ်ဒယ်လီဒူးက "တကယ်တော့ ဒါဟာ အလွန်နည်းတဲ့ ပမာဏပါ။''

"ဒါပေမဲ့ အမှုန်တစ်ခုချင်းစီကိုတောင် လေ့လာမှုတွေ အမျိုးမျိုး လုပ်နိုင်ပါတယ်။ သိပ္ပံသုတေသနလုပ်ဖို့ မျက်နှာပြင်တစ်ခုကနေ ကီလိုနဲ့ချီပြီး ပြန်ယူလာဖို့ မလိုပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဂရမ်တိုင်းက တန်ဖိုးရှိပါတယ်" လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီနမူနာဟာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ လတွေ ဘယ်ကနေ ရောက်လာသလဲဆိုတဲ့ ပဟေဠိကို နောက်ဆုံးမှာ ဖြေရှင်းပေးနိုင်မယ်လို့ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက ယုံကြည်ထားပါတယ်။

အဲဒီအတွက် ယူဆချက် နှစ်ခု ရှိနေပါတယ်။

ယူဆချက်တစ်ခုက အင်္ဂါဂြိုဟ် ဖြစ်ပေါ်လာခါစက အာကာသကျောက်တုံးတစ်ခု ဝင်တိုက်ခဲ့ပြီး ပျက်စီးပြိုကွဲသွားတဲ့ အစအနတွေကနေ ဖိုးဘို့စ်နဲ့ ဒိုင်မို့စ်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာတယ်ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

နောက်ယူဆချက်တစ်ခုကတော့ ဒီလတွေဟာ နေအဖွဲ့အစည်းရဲ့ အပြင်ပိုင်းကနေ လွင့်မြောလာတဲ့ ဂြိုဟ်သိမ် နှစ်လုံးဖြစ်ပြီး အနီရောင်ဂြိုဟ် အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ ဆွဲအားက သူတို့ကို ဖမ်းယူထားတယ်ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆာရာ ရပ်ဆဲလ်က "နမူနာကို ပြန်ရလာတဲ့အခါ သူ့ရဲ့ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ သတ္တုဓာတ်ဖွဲ့စည်းပုံကို အသေးစိတ် လေ့လာနိုင်မှာ ဖြစ်ပြီး ယူဆချက်နှစ်ခုကနေ အလွန်ကွဲပြားတဲ့ရလဒ်တွေ ထွက်ပေါ်လာမှာပါ။

"ဒါဟာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပြင်းထန်စွာ ဝင်တိုက်မှုကနေ ဖြစ်ပေါ်လာတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ဆွဲအားက ဖမ်းယူထားတဲ့ဂြိုဟ်သိမ်တစ်လုံးလားဆိုတာ ချက်ချင်းနီးပါး သိနိုင်မှာပါ။ ဒါကြောင့် အဖြေကို အလွန်မြန်မြန် သိရမှာ ဖြစ်ပါတယ်" လို့ ပြောပါတယ်။

သုတေသနအဖွဲ့က သူတို့ရဲ့ဓာတ်ခွဲခန်းတွေဆီ အပိုဆုတစ်ခုပါ ပြန်ရောက်လာနိုင်မယ်လို့လည်း မျှော်လင့်နေပါတယ်။

ရပ်ဆဲလ်က "တကယ် စိတ်လှုပ်ရှားစရာကောင်းတဲ့ အချက်တစ်ခုက ဖိုးဘို့စ်ဟာ အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်နဲ့ အလွန်နီးတာကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ကို တစ်စုံတစ်ခု ဝင်တိုက်တဲ့အခါ အမှုန်ငယ်တွေဟာ ဖိုးဘို့စ်ထဲမှာ တကယ် ဝင်ရောက်ကပ်ငြိနေနိုင်တာပါ။

"ဒါကြောင့် ကျွန်မတို့ ပြန်ယူလာမယ့် နမူနာထဲမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်က အမှုန်တွေလည်း ပါလာနိုင်ပါတယ်။ အဲဒါက အင်္ဂါဂြိုဟ်ရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံနဲ့ သမိုင်းကြောင်းကို တိုက်ရိုက်သိနိုင်မယ့် အချက်အလက်တွေ ပေးနိုင်ပါတယ်" လို့ ပြောပါတယ်။

အင်္ဂါဂြိုဟ်က နမူနာတွေကို ကမ္ဘာမြေဆီ ပြန်သယ်လာဖို့ဟာ အာကာသသိပ္ပံပညာရှင်တွေရဲ့ ကာလရှည်ကြာ ရည်မှန်းချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၂၁ ခုနှစ်ကတည်းက အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို စူးစမ်းလေ့လာနေတဲ့ NASA ရဲ့ Perseverance လဆင်းသက်ယာဉ်ဟာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်က နမူနာတွေကို ဂရုတစိုက် စုဆောင်းပြီး ကွန်တိန်နာတွေထဲမှာ သိမ်းဆည်းထားပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒီကွန်တိန်နာတွေကို ယူပြီး ပြန်သယ်လာမယ့် Mars Sample Return လို့ခေါ်တဲ့ ဒုတိယ NASA နဲ့ ESA လေ့လာရေးမစ်ရှင်ဟာ အမေရိကန်ကွန်ကရက်က ရန်ပုံငွေ ရပ်ဆိုင်းလိုက်ပြီးနောက် လက်တွေ့မှာ ဖျက်သိမ်းခံလိုက်ရပါတယ်။

တရုတ်နိုင်ငံကလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီ ကိုယ်ပိုင်နမူနာယူရေး မစ်ရှင်တစ်ခုကို စီစဉ်နေပြီး ၂၀၂၈ ခုနှစ်မှာ လွှတ်တင်ဖို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။

ဒီမစ်ရှင်က ၂၀၃၁ ခုနှစ်မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်က နမူနာတွေကို ကမ္ဘာမြေဆီ ပြန်သယ်လာဖို့ ကြိုးပမ်းမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်္ဂါဂြိုဟ်က ဥက္ကာခဲအစိတ်အပိုင်းတွေ ပုံစံနဲ့ အနီရောင်ဂြိုဟ်ရဲ့အစအနတချို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်မှာ ရှိပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါတွေဟာ ဂြိုဟ်သိမ်တွေ ဝင်တိုက်မှုကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ကနေ လွင့်ထွက်လာပြီး ကမ္ဘာမြေဘက်ကို ရောက်လာတဲ့ အင်္ဂါဂြိုဟ်အစိတ်အပိုင်းတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

အင်္ဂါဂြိုဟ်က ဥက္ကာခဲတွေဟာ အလွန်ရှားပါးပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကမ္ဘာမြေပေါ် ကျရောက်လာတဲ့ တခြားအာကာသကျောက်တုံးတွေလိုပဲ ဒီကိုရောက်တာနဲ့ လေ၊ ဖုန်မှုန့်၊ မြေဆီလွှာနဲ့ ရေတို့နဲ့ ရောနှောပြီး မူလအခြေအနေ ပျက်ယွင်းသွားပါတယ်။

သိပ္ပံပညာရှင်တွေဟာ အင်္ဂါဂြိုဟ်နဲ့ သူ့ရဲ့လတွေကနေ တိုက်ရိုက်ယူထားတဲ့ နမူနာကို လက်အိတ်စွပ်ထားတဲ့လက်တွေနဲ့ ကိုင်တွယ်နိုင်ဖို့ အလွန်လိုလားနေကြပါတယ်။ အဲဒီနမူနာက မူလအခြေအနေအတိုင်း သန့်ရှင်းနေမှာ ဖြစ်လို့ပါ။